Organ nakli, işlevini kaybetmiş bir organın, canlı ya da kadavra donörden alınan sağlıklı bir organla değiştirilmesi işlemidir. İleri düzey organ yetmezliği yaşayan hastalar için en etkili tedavi yöntemlerinden biri olan bu uygulama uygun donör seçimi, cerrahi operasyon ve nakil sonrası düzenli takip sürecini kapsar.
Organ Nakli Nedir?
Organ nakli, görevini yerine getiremeyecek düzeyde hasar görmüş bir organın, canlı bir donörden ya da beyin ölümü gerçekleşmiş kadavra donörden alınan sağlıklı bir organla değiştirilmesi işlemidir. Amaç, organ yetmezliği nedeniyle yaşamı tehdit eden tabloyu ortadan kaldırmak ve hastanın yaşam süresini uzatmak artırmaktır.
Tıbbi olarak “organ transplantasyonu” olarak da adlandırılan organ nakli, genellikle son dönem organ yetmezliği denilen, organın artık yeterli düzeyde çalışamadığı ve ilaç/diğer tedavilerin yetersiz kaldığı durumlarda gündeme gelir. Bu noktada organ nakli, birçok hasta için en etkili ve kalıcı tedavi seçeneği olabilir.
Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurun
Organ Nakli Türleri Nelerdir?
Organ nakli türleri, nakledilen organın kimden alındığına ve verici ile alıcı arasındaki uyum durumuna göre sınıflandırılır. Her nakil aynı şekilde yapılmaz; bazıları kişinin kendi dokusuyla, bazıları başka bir insandan, bazıları ise özel yöntemlerle gerçekleştirilir. Organ nakli türleri şunlardır:
Otogreft
Otogreft, kişinin kendi dokusunun yine kendisine nakledilmesidir. Verici ve alıcı aynı kişi olduğu için bağışıklık sisteminin organı reddetme riski oldukça düşüktür. Daha çok doku nakillerinde görülür.
Allogreft
Allogreft, aynı türden yani insandan insana yapılan ancak genetik olarak farklı bireyler arasında gerçekleşen nakildir. Günümüzde en sık uygulanan organ nakli türüdür. Bağışıklık uyumu bu türde büyük önem taşır.
İzogreft
İzogreft, genetik olarak tamamen aynı bireyler arasında yapılan nakildir. En bilinen örnek tek yumurta ikizleri arasındaki nakillerdir. Genetik benzerlik nedeniyle reddetme riski düşüktür.
Senogreft
Senogreft, farklı türler arasında yapılan nakildir. Örneğin hayvandan insana yapılan doku ya da organ nakilleri bu gruba girer. Tür farkı nedeniyle bağışıklık sistemi açısından özel değerlendirme gerektirir.
Bölerek Transplantasyonlar
Bu yöntemde bir donörden alınan organ iki farklı kişiye nakledilecek şekilde bölünür. Özellikle karaciğer nakillerinde uygulanabilir. Organ bekleyen hasta sayısının fazla olduğu durumlarda önemli bir seçenektir.
Domino Transplantasyonlar
Domino transplantasyonda bir hastaya yeni organ nakledilirken, hastadan çıkarılan organ uygun şartlarda başka bir hastaya nakledilebilir. Bu yöntem zincirleme bir nakil süreci oluşturur.
ABO Uyumsuz Nakiller
ABO uyumsuz nakiller, kan grubu uyumu olmamasına rağmen belirli tıbbi hazırlıklarla gerçekleştirilen nakillerdir. Bu tür nakiller daha dikkatli planlama ve takip gerektirir.
Organ Nakli Kimlerden Yapılır?
Organ nakli, uygun sağlık kriterlerini taşıyan canlı donörlerden veya beyin ölümü gerçekleşmiş kadavra donörlerden yapılır. Organ nakli her isteyen kişiden yapılamaz. Donörün genel sağlık durumu, bulaşıcı hastalık taşıyıp taşımadığı, organ fonksiyonları ve doku uyumu detaylı testlerle incelenir.
Canlı Donör
Canlı donör, kendi isteğiyle ve tıbbi olarak uygun bulunması halinde organ bağışında bulunan kişidir. Canlıdan organ naklinde 4. dereceye kadar akraba ve hısım akrabalar donör olarak kullanılabilir:
- 1. derece akrabalar: anne, baba, çocuk
- 2. derece akrabalar: kardeş, dede, nine, torun
- 3. derece akrabalar: amca, hala, dayı, teyze, yeğen
- 4. derece akrabalar: 3. derecedekilerin çocukları
Akraba dışı organ nakillerinde alıcı ve donörler İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde kurulan etik kurullar tarafından değerlendirilir. Kişiler arasında tıbbı, etik ve hukuki anlamda herhangi bir problem olmadığı etik kurul tarafından onaylanırsa nakil yapılmak üzere kabul edilir.
Kadavra Donör
Kadavra donör, beyin ölümü tıbbi olarak kesinleşmiş ve geri dönüşü olmayan bir şekilde hayatını kaybetmiş kişidir. Beyin ölümü gerçekleşen bireylerin organları, aile onayı ve yasal prosedürler tamamlandıktan sonra nakil için kullanılabilir. Kadavra bağışı, organ bekleyen hastalar için en önemli kaynaklardan biridir.
Hangi Organ ve Dokuların Nakli Yapılmaktadır?
Nakil yapılabilecek organ ve dokular, tıbbi uygunluk ve yasal düzenlemeler çerçevesinde belirlenir. Günümüzde en sık nakli yapılan organlar şunlardır:
- Kalp
- Akciğer
- Pankreas
- İnce Bağırsak
Bu organlar genellikle son dönem organ yetmezliği gelişen hastalarda hayati önem taşır. Özellikle böbrek ve karaciğer nakilleri, canlı donörden yapılabilen en yaygın organ nakilleri arasındadır.
Organ nakline ek olarak çeşitli dokular da nakledilebilir. En sık nakli yapılan dokular şunlardır:
- Kornea (gözün saydam tabakası)
- Kemik iliği (kök hücre nakli)
- Kalp kapakçıkları
- Damar (vasküler greftler)
- Kemik ve kıkırdak dokusu
- Deri
Doku nakilleri genellikle hayat kurtarıcı olmanın yanı sıra ve organ fonksiyonlarını yeniden kazandırır. Örneğin kornea nakli görme kaybı yaşayan hastalarda görme fonksiyonunun yeniden kazanılmasını sağlayabilir.
Kimler Organ ve Doku Bağışçısı Olabilir?
Canlı organ bağışı yapabilmek için bazı temel şartlar bulunur:
- 18 yaşını doldurmuş olmak
- Akıl sağlığının yerinde olması
- Gönüllü ve baskı altında olmadan karar vermek
- Ciddi kronik hastalık taşımamak
- Organ fonksiyonlarının sağlıklı olması
Canlı donörler genellikle böbrek ve karaciğerin bir bölümü gibi organları bağışlayabilir. Donör adayları detaylı tıbbi tetkiklerden geçirilir ve bağışın hem donör hem alıcı açısından güvenli olup olmadığı değerlendirilir.
Herkes sağlığında organ bağışında bulunma isteğini beyan edebilir. Beyin ölümü gerçekleşen kişiler, aile onayı ve yasal prosedürler tamamlandıktan sonra organ ve doku bağışçısı olabilir.
Doku bağışı için de benzer şekilde genel sağlık durumu değerlendirilir. Kornea gibi bazı dokular, belirli yaş sınırları içinde ve bulaşıcı hastalık bulunmaması şartıyla bağışlanabilir. Doku bağışında yaş sınırları, bağışlanacak doku türüne göre değişiklik gösterebilir.
Kimlere Organ Nakli Yapılabilir?
Organ nakli, son dönem organ yetmezliği gelişmiş ve mevcut tedavi yöntemlerinden yeterli fayda göremeyen hastalara uygulanabilir. Organ nakli genellikle aşağıdaki durumlarda gündeme gelir:
- Son dönem böbrek yetmezliği
- İleri evre karaciğer yetmezliği
- Kalp yetmezliği
- Akciğer yetmezliği
- Pankreas yetmezliği
- Bağırsak yetmezliği
Bu hastalarda ilaç tedavisi, diyaliz veya diğer destekleyici yöntemler yetersiz kaldığında organ nakli en etkili tedavi seçeneği olabilir.
Organ naklinde kesin bir üst yaş sınırı yoktur. Önemli olan hastanın biyolojik yaşı, genel sağlık durumu ve ameliyata dayanıklılığıdır. Uygun bulunan hastalar ileri yaşta da nakil adayı olabilir.
Organ Bağışı Nerede ve Nasıl Yapılır?
Organ bağışı aşağıdaki kurum ve kuruluşlarda yapılabilir:
- Hastaneler
- İl Sağlık Müdürlükleri
- Emniyet Müdürlükleri (ehliyet başvurusu veya yenileme sırasında)
- Organ nakli yapan merkezler
- Organ nakli alanında faaliyet gösteren vakıf ve dernekler
- Organ bağışı kabul eden sağlık merkezleri
Günümüzde e-Devlet üzerinden de organ bağışı beyanı yapılabilir. Bağış kartı alınmış olsa bile, beyin ölümü gerçekleştiğinde aile onayı da sürecin önemli bir parçasıdır. Bu nedenle organ bağışında bulunmak isteyen kişilerin, kararlarını aile bireyleriyle paylaşmaları önerilir.
Organ Nakli Sonrası İyileşme Süreci Nasıldır?
Organ nakli sonrası iyileşme süreci, hastanın genel sağlık durumuna ve nakledilen organın türüne göre değişir. Ameliyatın ardından hasta bir süre hastanede, genellikle yoğun bakımda takip edilir ve organın sağlıklı çalışıp çalışmadığı kontrol edilir. Taburcu olduktan sonra ise düzenli doktor kontrolleri ve kan testleri yapılır.
Organın vücut tarafından reddedilmemesi için bağışıklık baskılayıcı ilaçların her gün ve düzenli şekilde kullanılması gerekir. Bu süreçte enfeksiyonlardan korunmak, dengeli beslenmek ve doktor önerilerine uymak büyük önem taşır. Düzenli takip ve tedaviye uyum sayesinde birçok hasta zamanla günlük yaşamına güvenli şekilde dönebilir.
Organ Nakli Merkezi Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
Organ nakli merkezi seçerken deneyim, uzman kadro ve teknik altyapı en önemli kriterler arasında yer alır. Merkezin multidisipliner bir ekibe sahip olması, gelişmiş yoğun bakım olanakları sunması ve düzenli takip programı uygulaması büyük önem taşır. Ayrıca merkezin gerçekleştirdiği nakil sayısı ve başarı oranları da güvenilirlik açısından dikkate alınmalıdır.
Medipol Sağlık Grubu, deneyimli akademik kadrosu, ileri teknolojik altyapısı ve hasta odaklı yaklaşımıyla organ nakli sürecini bütüncül bir anlayışla yönetir. Ameliyat öncesi hazırlık, operasyon ve nakil sonrası uzun dönem takip süreçleri koordineli şekilde yürütülerek hastalara güvenli ve kapsamlı bir tedavi imkânı sunulur.
Organ Nakli ile İlgili Sık Sorulan Sorular
Organ Nakli Şartları Nelerdir?
Organ nakli için hastanın son dönem organ yetmezliği olması, ameliyata uygun bulunması ve tıbbi değerlendirmelerden geçmesi gerekir.
Doku ve Organ Transplantasyonu Nedir?
Doku ve organ transplantasyonu, işlevini kaybetmiş organ veya dokunun sağlıklı bir donörden alınarak hastaya nakledilmesidir.
Dünyada İlk Başarılı Organ Nakli Nedir ve Kim Yapmıştır?
Dünyadaki ilk başarılı organ nakli, 1954 yılında böbrek nakli olarak gerçekleştirilmiş ve Dr. Joseph Murray tarafından yapılmıştır.
En Çok Hangi Organın Nakli Yapılır?
Dünyada ve Türkiye’de en sık yapılan organ nakli böbrek naklidir.
Organ Naklinde Yaş Sınırı Var mı?
Organ naklinde kesin bir yaş sınırı yoktur, önemli olan hastanın genel sağlık durumudur.
Organ Naklinde Kan Grubu Uyumu Gerekir mi?
Çoğu nakilde kan grubu uyumu gerekir, ancak bazı özel durumlarda ABO uyumsuz nakiller de yapılabilir.
Hangi Organların Nakli Yapılmaz?
Sağlıklı her organ bağışlanabilir ancak sinir sistemi gibi tümüyle nakledilmesi mümkün olmayan bazı organ ve dokuların nakli günümüzde yapılamamaktadır.
Beyin Ölümü Gerçekleştikten Kaç Saat Sonra Organ Nakli Yapılır?
Beyin ölümü kesinleştikten sonra organların canlılığını koruyabildiği süre içinde, genellikle 24 saat içinde nakil süreci başlatılır.
