Girişimsel radyoloji, görüntüleme yöntemleri eşliğinde, cerrahi kesi gerektirmeden ya da çok küçük girişlerle tanı ve tedavinin aynı anda yapılmasını sağlayan modern bir tıp alanıdır. Bu yaklaşım, damar hastalıklarından tümör tedavilerine, kanama kontrolünden ağrı yönetimine kadar geniş bir yelpazede uygulanır.
Girişimsel Radyoloji Nedir?
Girişimsel radyoloji; ultrason (US), bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans (MR) ve anjiyografi gibi görüntüleme yöntemleri eşliğinde, cerrahi kesi gerektirmeden tanı ve tedavi imkânı sunan modern bir tıp alanıdır.
Bu işlemler genellikle iğne veya damar yolundan ilerleyen ince kateterler aracılığıyla gerçekleştirilir. Amaç, hastalıklı bölgeye doğrudan ulaşarak en az doku hasarıyla güvenli ve kontrollü bir müdahale sağlamaktır. Çoğu işlem lokal anestezi veya hafif sedasyon altında yapılabilir ve hastalar genellikle kısa sürede günlük yaşamlarına dönebilir.
Bilgi Almak İçin Aşağıdaki Formu Doldurabilirsiniz.
Girişimsel Radyoloji Hangi Hastalıkları Kapsar?
Girişimsel radyolojide yapılan tanı ve tedavi işlemleri tek bir hastalıkla sınırlı değildir. Damar hastalıklarından tümör tedavilerine, kanama kontrolünden organ ve safra yolları problemlerine kadar birçok alanda kullanılabilir. Bu hastalık grupları şunlardır:
Damar hastalıkları ve dolaşım problemleri
- Damar tıkanıklıkları ve darlıkları (bacak damar tıkanıklığı, periferik arter hastalığı)
- Varis ve venöz yetmezlik
- Derin ven trombozu (DVT) ve pıhtı tedavileri
- Anevrizma (damar balonlaşması) ve bazı damar genişlemeleri
- Diyaliz hastalarında damar yolu sorunları (fistül darlığı/tıkanıklığı gibi)
Kanamalar ve acil müdahale gerektiren durumlar
- Travmaya bağlı iç kanamalar
- Gastrointestinal sistem kanamaları (bazı mide-bağırsak kanamaları)
- Doğum sonrası kanamalar ve bazı jinekolojik kanama durumları
- Tümör kaynaklı kanamalar
Tümörler ve kanserler
- Tümör damarlarını hedefleyen işlemler
- Ablasyon yöntemleriyle tümör odağının ısı/soğuk ile etkisizleştirilmesi
- Kanser tedavisinde damar içi hedefli uygulamalar
Karaciğer, safra yolları ve pankreasla ilgili durumlar
- Safra yolu tıkanıklıkları
- Safra kaçağı veya safra yolu daralmaları
- Karaciğer lezyonlarının tanısı ve tedavi planlaması
- Pankreas ve çevresindeki drenaj gerektiren durumlar
Böbrek ve idrar yolları hastalıkları
- İdrar yolu tıkanıklığı (hidronefroz) ve böbreğin boşaltılması gereken durumlar (nefrostomi gibi)
- Böbrek kitlelerinde biyopsi
- Böbrek damar kaynaklı problemleri
Akciğer ve göğüs hastalıkları
- Akciğer nodülü/kitlesi için biyopsi
- Plevral efüzyon (akciğer zarı sıvısı) ve bazı durumlarda drenaj işlemleri
- Kanama veya damar problemleri
Kadın hastalıkları ve doğum alanında bazı durumlar
- Rahim miyomları
- Doğum sonrası aşırı kanama gibi acil kanama tablolarında damarı hedefleyen işlemler
- Pelvik venöz konjesyon gibi bazı dolaşım problemleri
İyi huylu prostat büyümesi (BPH)
Ağrı tedavisi ve omurga ile ilişkili girişimler
- Omurga kırıkları (osteoporotik kırıklar gibi)
- Sinir kökü/eklem kaynaklı ağrılarda görüntüleme eşliğinde enjeksiyon ve blok uygulamaları
Drenaj gerektiren enfeksiyonlar ve sıvı koleksiyonları
- Apse (enfeksiyon odağı) drenajı
- Karın içi sıvı koleksiyonları
- Kist ve benzeri sıvı oluşumlarının uygun olgularda boşaltılması
Girişimsel Radyolojide Yapılan İşlemler Nelerdir?
Girişimsel radyolojide yapılan işlemler; ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans (MR) ve anjiyografi gibi görüntüleme yöntemleri rehberliğinde, iğne, kateter ve ince tüpler kullanılarak gerçekleştirilen minimal invaziv tanı ve tedavi uygulamalarıdır. Bu işlemler genel olarak damar dışı, damar içi ve drenaj-destekleyici girişimler olarak gruplandırılır.
Tanısal Girişimsel Radyoloji İşlemleri
Tanısal girişimsel radyoloji; hastalıkların kesin tanısının konulabilmesi amacıyla, görüntüleme yöntemleri rehberliğinde hedefe yönelik örnekleme ve tanısal işlemlerin gerçekleştirildiği bir alandır. Cerrahiye gerek kalmadan, şüpheli bölgeden doğrudan örnek alınmasına olanak tanır.
- Karaciğer biyopsisi: Karaciğerde saptanan şüpheli lezyonlardan, görüntüleme eşliğinde iğne ile doku örneği alınarak kesin tanı konulmasını sağlar.
- Akciğer biyopsisi: Akciğerdeki nodül veya kitlelerden, cerrahiye gerek kalmadan görüntüleme rehberliğinde örnek alınmasını sağlar.
- Böbrek biyopsisi: Böbrek hastalıkları veya kitlelerinin tanısında, hedefe yönelik doku örneklemesi yapılmasını sağlar.
- Pankreas biyopsisi: Pankreasta saptanan kitlelerin doğasını belirlemek amacıyla, cerrahiye gerek kalmadan örnekleme yapılmasına olanak tanır.
- Tiroid nodül biyopsisi: Tiroid bezindeki nodüllerin iyi ya da kötü huylu olup olmadığının belirlenmesine yardımcı olur.
- Kemik biyopsisi: Kemik dokusunda saptanan lezyonların tanısı için, doğrudan hedefleme ile doku örneği alınmasını sağlar.
- Yumuşak doku biyopsisi: Kas ve bağ dokusu kaynaklı kitlelerin tanısında, minimal girişimle doku örneklemesi yapılır.
- Anjiyografi: Atardamar ve toplardamarların detaylı olarak görüntülenmesini sağlayarak damar hastalıklarının tanısına yardımcı olur.
- Hormon örnekleme işlemleri: Endokrin hastalıklarda tanıyı netleştirmek amacıyla belirli damarlardan örnek alınır.
Tedaviye Yönelik Girişimsel Radyoloji İşlemleri
Tedaviye yönelik girişimsel radyoloji; tanısı konulmuş hastalıkların, cerrahiye alternatif veya cerrahiyi destekleyici yöntemlerle tedavi edilmesini amaçlar. İşlemler, hedeflenen bölgeye doğrudan ulaşmayı sağladığı için yüksek etkinlik ve hasta konforu sunar.
Periferik Vasküler İşlemler (Bacak ve Kol damar tıkanıklıkları)
- Balon anjiyoplasti: Damar darlıklarının balon yardımıyla genişletilmesini sağlar.
- Stent uygulamaları: Açılan damarın tekrar daralmaması için damar içine yerleştirilen metalik cihazlardır.
- Aterektomi: Damar içindeki kireçli veya sert plakların özel cihazlarla temizlenmesi işlemidir.
- Trombektomi: Damarı tıkayan pıhtının mekanik yöntemlerle çıkarılması işlemidir.
- İntravasküler litotripsi: Kireçli damar darlıklarının ses dalgalarıyla kırılarak açılmasını sağlar.
- IVUS (damar içi ultrason): Damarın iç yapısının ayrıntılı olarak değerlendirilmesine olanak tanır.
- Karbondioksit (CO₂) anjiyografi: Özellikle böbrek fonksiyonları sınırlı hastalarda, iyotlu kontrast madde kullanılmadan damarların görüntülenmesini sağlayan güvenli bir damar içi görüntüleme yöntemidir.
Varis ve Toplardamar (Venöz) İşlemleri
- Varis tedavileri: Genişlemiş toplardamarlar lazer, radyofrekans veya skleroterapi yöntemleriyle tedavi edilir.
- Derin ven trombozu (DVT) girişimleri: Toplardamarlarda oluşan pıhtıların, görüntüleme eşliğinde uygulanan damar içi yöntemlerle çıkarılması veya pıhtı yükünün azaltılması amaçlanır.
Nörovasküler İşlemler
- Beyin anevrizmaları: Beyin damarlarındaki balonlaşmaların cerrahi olmaksızın kapalı yöntemlerle tedavi edilmesini sağlar.
- Arteriyovenöz malformasyonlar (AVM): Anormal damar bağlantılarının damar içinden kapatılması işlemidir.
- Akut iskemik inme girişimleri (mekanik trombektomi): Beyin damar tıkanıklıklarında, pıhtının damar içi yöntemlerle çıkarılmasıyla kan akımının yeniden sağlanmasını amaçlar.
- Beyin damar darlıkları (intrakraniyal stenozlar): Seçilmiş olgularda damar içi yöntemlerle tedavi edilebilir.
Karotis (Şah Damarı) İşlemleri
Karotis stentleme ve anjiyoplasti: Şah damarındaki darlıkların balonla genişletilip stent yerleştirilerek tedavi edilmesini; özellikle inme veya geçici iskemik atak (TIA) öyküsü olan ya da açık cerrahi açısından yüksek riskli hastalarda, filtre koruma sistemleri kullanılarak felç riskinin azaltılmasını amaçlayan girişimsel yöntemlerdir.
Onkolojik Girişimsel Radyoloji İşlemleri
- Tümör embolizasyonu: Tümörü besleyen damarlar kapatılarak tümörün küçülmesi amaçlanır.
- Kemoembolizasyon (TAKE): Tümörü besleyen damara kemoterapi ilacı verilmesi ve bu damarların kapatılması işlemidir.
- Radyoembolizasyon (TARE/Y-90): Tümörü besleyen damarlara radyoaktif madde verilmesi işlemidir.
- Tümöre bağlı kanama kontrolü (onkolojik embolizasyon): Tümör kaynaklı aktif kanamalarda, kanayan damarların damar içi yöntemlerle kapatılmasıyla kanamanın kontrol altına alınmasını sağlar.
Ablasyon İşlemleri
- Radyofrekans ablasyon (RFA): Isı enerjisi kullanılarak küçük ve sınırlı tümörlerin tahrip edilmesi amaçlanır.
- Mikrodalga ablasyon: Yüksek ısı ile tümör dokusu kontrollü şekilde etkisiz hâle getirilir.
- Kriyoablasyon: Tümör hücrelerinin dondurularak kontrol altına alınması hedeflenir.
Tiroid İşlemleri
- Tiroid nodül biyopsisi: Tiroid bezinde saptanan nodüllerin iyi ya da kötü huylu olup olmadığının görüntüleme eşliğinde değerlendirilmesini sağlar.
- Tiroid ablasyon işlemleri: Seçilmiş iyi huylu tiroid nodüllerinin cerrahiye gerek kalmadan ısı enerjisiyle küçültülmesini sağlar.
- Tiroid arter embolizasyonu: Cerrahiye uygun olmayan veya ameliyat istemeyen hastalarda, tiroid damarlarının girişimsel yöntemlerle kapatılmasını amaçlar. Böylece büyümüş tiroid bezi küçültülür.
Karaciğer, Safra Yolları ve Pankreas İşlemleri
- Safra drenajı ve stentleme: Safra yolu tıkanıklıklarında safra akışının yeniden sağlanmasına yardımcı olur.
- Karaciğer ablasyonları: Karaciğerdeki tümörlerin cerrahiye gerek kalmadan tedavi edilmesini sağlar.
- Karaciğer biyopsileri: Karaciğer parankim hastalıkları ve lezyonlarının tanısında görüntüleme eşliğinde doku örneklemesi yapılmasını sağlar.
- Pankreas çevresi drenajlar: Pankreas kaynaklı sıvı birikimlerinin güvenli şekilde boşaltılmasını sağlar.
- Portal ven girişimleri: Portal ven trombozu veya portal hipertansiyonla ilişkili seçilmiş olgularda, damar içi yöntemlerle kan akımının düzenlenmesine ve komplikasyonların azaltılmasına yönelik girişimlerdir.
Böbrek ve İdrar Yolları İşlemleri
- Nefrostomi: İdrar yolu tıkandığında, idrarın dışarıya boşaltılmasını sağlar.
- Böbrek tümör ablasyonları: Seçilmiş böbrek tümörlerinin cerrahiye gerek kalmadan tedavisini amaçlar.
- Böbrek biyopsileri: Böbrek hastalıkları ve kitlelerinin tanısında görüntüleme eşliğinde doku örneklemesi yapılmasını sağlar.
- Böbrek damar darlıklarına yönelik girişimler (renal arter anjiyoplasti/stent): Dolaşımı bozacak düzeydeki damar darlıklarının damar içi yöntemlerle tedavi edilmesini sağlar.
- Renal arter embolizasyonu: Seçilmiş olgularda kanama kontrolü veya tümör tedavisine destek amacıyla uygulanır.
Akciğer ve Göğüs Hastalıkları
- Akciğer biyopsileri: Akciğerdeki kitle veya nodüllerin yanı sıra, göğüs duvarı ve mediastende yer alan akciğer dışı kitlelerin de görüntüleme eşliğinde örneklenmesini sağlar.
- Torasentez: Akciğer zarları arasında biriken sıvının boşaltılarak solunumun rahatlatılmasını sağlar.
- Akciğer ablasyon işlemleri: Seçilmiş akciğer nodül ve kitlelerinin, cerrahiye gerek kalmadan görüntüleme eşliğinde tedavi edilmesini sağlar.
- Akciğer kaynaklı damar kanamalarının tedavisi (bronşiyal arter embolizasyonu): Kan tükürme (hemoptizi) ile seyreden durumlarda damar içi yöntemlerle tedavi edilmesini sağlar.
Kadın Hastalıklarına Yönelik İşlemler
- Miyom embolizasyonu: Rahim miyomlarının kanlanması azaltılarak miyomlar küçültülür ve şikâyetlerin ortadan kalkması sağlanır.
- Uterin arter embolizasyonu (non-miyom endikasyonları): Jinekolojik hastalıklara bağlı kanamaların ve dolaşım sorunlarının ameliyatsız, damar içi yöntemlerle tedavi edilmesine olanak tanır.
- Pelvik venöz konjesyon tedavileri: Pelvik bölgede damar genişlemesine bağlı ağrılar damar içi yöntemlerle tedavi edilir.
Erkek Hastalıklarına Yönelik İşlemler
- Prostat arter embolizasyonu: İyi huylu prostat büyümesine bağlı idrar şikâyetlerinin, cerrahiye gerek kalmadan damar içi yöntemlerle azaltılmasını amaçlar.
- Varikosel tedavileri: Testis fonksiyonlarını olumsuz etkileyen damar genişlemelerinin girişimsel yöntemlerle tedavi edilmesini sağlar.
Ağrı Tedavisine Yönelik İşlemler
- Sinir blokları: Kronik veya kanser kaynaklı ağrılarda ağrı iletimini azaltmak amacıyla uygulanır.
- Çölyak ganglion blokajı: Özellikle pankreas ve üst karın kaynaklı ağrıların kontrolünde kullanılır.
Omurga Girişimleri
- Vertebroplasti: Omurga kırıklarında kemiğin içine özel çimento verilerek ağrının azaltılması amaçlanır.
- Kifoplasti: Çöken omurun yüksekliğini kısmen düzeltmeye ve omurgaya stabilite sağlamaya yardımcı olur.
Drenaj İşlemleri
- Apse drenajı: Enfeksiyon sonucu oluşan iltihaplı sıvı birikimlerinin güvenli şekilde boşaltılması işlemidir.
- Karın içi sıvı drenajı (assit): Karın boşluğunda biriken sıvının boşaltılmasıyla hastanın rahatlaması amaçlanır.
- Torasentez: Akciğer zarları arasında biriken sıvının kateter yardımıyla boşaltılmasını sağlar.
Destekleyici ve Özel Girişimler
- Port kateter yerleştirilmesi: Uzun süreli kemoterapi veya ilaç tedavileri için kalıcı damar yolu oluşturur.
- Diyaliz kateterleri ve fistül işlemleri: Böbrek yetmezliği olan hastalarda diyaliz tedavisinin güvenli ve kesintisiz sürdürülebilmesi için, geçici veya kalıcı kateter yerleştirilmesi, kateter tıkanıklıklarının açılması, fistülde meydana gelen darlık ve tıkanıkların tedavisine yönelik girişimlerdir.
Girişimsel Radyolojide Kullanılan Cihazlar Nelerdir?
Girişimsel radyolojide kullanılan cihazlar; işlemi güvenli ve kontrollü şekilde yapabilmek için hem görüntüleme sistemlerini hem de işlemi uygulayan tıbbi araçları kapsar. Amaç, hedef bölgeyi net görmek ve iğne/kateter gibi ekipmanları doğru noktaya yönlendirerek tanı veya tedaviyi minimal girişimle gerçekleştirmektir. Bu bağlamda kullanılan cihazlar ve ekipmanlar şunlardır:
Görüntüleme Cihazları
- Ultrason (US) cihazı: Gerçek zamanlı görüntü sağlar. Biyopsi, drenaj ve iğne girişimleri gibi işlemlerde en sık kullanılan yöntemdir.
- Bilgisayarlı tomografi (BT) cihazı: Derin yerleşimli hedeflerde yüksek doğruluk sunar. Özellikle akciğer, karın içi ve kemik lezyonlarında temel yönlendirme sağlar.
- Manyetik rezonans (MR) cihazı: Yumuşak doku çözünürlüğü yüksek olduğu için seçilmiş girişimlerde kullanılabilir.
- Anjiyografi cihazı (DSA): Damar içi girişimlerin ana platformudur. Kateterin damarda ilerleyişini ve kan akımını anlık izlemeyi sağlar.
- Floroskopi (skopi) sistemi: Canlı röntgen mantığıyla çalışır. Özellikle stent, kateter ve bazı dren uygulamalarında yol göstericidir.
Damar İçi Girişim Aletleri
- Kateterler: Damar içinden hedef bölgeye ulaşmak ve işlemi uygulamak için kullanılan ince, esnek tüplerdir.
- Kılavuz teller (Guidewire): Kateterlerin damarda doğru ve güvenli şekilde ilerlemesini sağlayan yönlendirici tellerdir.
- Introducer kılıf (sheath): Damar girişini korur ve kateterlerin güvenli giriş-çıkışını sağlar.
- Balon kateterler: Damar darlıklarını genişletmek için kullanılan temel anjiyoplasti araçlarıdır.
- Stent sistemleri: Damarın açık kalmasını sağlamak için yerleştirilen, damar içi destekleyici yapılardır.
Damar Dışı Girişim Aletleri
- Biyopsi iğneleri ve biyopsi tabancaları: Şüpheli dokudan örnek almak için kullanılan, hedefleme hassasiyeti yüksek sistemlerdir.
- Ablasyon cihazları (RFA, mikrodalga, kriyoablasyon): Uygun lezyonlarda ısıtma/soğutma gibi enerji yöntemleriyle hedef dokuyu etkisizleştirmeye yarayan cihazlardır.
- İnce giriş setleri (iğne, kanül, mikrosetler): Küçük girişlerle işlemi başlatmak ve hedefe ulaşmak için kullanılan yardımcı ekipmanlardır.
Drenaj Aletleri
- Dren kateterleri: Apse veya sıvı birikimlerini boşaltmak için yerleştirilen temel drenaj sistemleridir.
- Nefrostomi ve safra drenaj kateterleri: Böbrek veya safra yolları tıkandığında akışı sağlamak için kullanılan temel drenlerdir.
