Skolyoz, omurganın göğüs veya bel bölgelerinde görülen, omurların kendi ekseni etrafında dönmesiyle karakterize olan üç boyutlu bir eğriliktir. Normal bir omurga yapısı arkadan bakıldığında düz bir hat üzerinde uzanırken skolyoz vakalarında omurga sağa veya sola doğru "S" ya da "C" biçiminde bükülür.
Omurga cerrahisi ise skolyoz başta olmak üzere omurgadaki yapısal bozuklukları, travmaları ve dejeneratif hastalıkları tedaviyi amaçlayan disiplinler arası bir uzmanlık alanıdır. Omurga cerrahisi ile hastanın yaşam kalitesini artırmak, sinir basılarını ortadan kaldırmak ve gövde dengesini yeniden sağlamak amaçlanır.
Skolyoz Nedir?
Skolyoz, omurganın 10 derece ve üzerinde yana doğru eğrilmesini ifade eden ve genellikle büyüme atağı dönemlerinde (ergenlik öncesi) fark edilen bir deformitedir. Sadece estetik bir kaygı değildir aynı zamanda solunum kapasitesini ve iç organ fonksiyonlarını etkileyebilecek sistemik bir sağlık sorunudur. Skolyozun temel özellikleri aşağıdaki gibidir:
- Omurganın yana doğru eğilmesi (lateral deviasyon)
- Omur gövdelerinin rotasyonu (dönme hareketi)
- Omuz ve kalça asimetrisi
- Sırtın bir tarafında oluşan belirgin hörgüç (rib hump) görünümü
Bilgi Almak İçin Aşağıdaki Formu Doldurabilirsiniz.
Skolyoz Belirtileri Nelerdir?
Skolyoz, genellikle fiziksel muayene sırasında gözle görülür asimetrilerle kendini gösterir. Özellikle ergenlik dönemindeki bireylerde kıyafetlerin vücuda tam oturmaması veya bir omuzun diğerinden yüksek durması ilk uyarı işaretidir. Skolyoz belirtileri aşağıdaki gibidir:
- Bir omuzun diğerinden daha yukarıda durması
- Kürek kemiklerinden birinin daha belirgin veya çıkık olması
- Bel kıvrımlarında sağ ve sol taraf arasında asimetri
- Kollar yanlara sarkıtıldığında kol ile gövde arasındaki boşluğun eşit durmaması
- Vücudun bir tarafa doğru eğik durması
Omurga Cerrahisi Nedir?
Omurga cerrahisi, boyun bölgesinden başlayarak kuyruk sokumuna kadar uzanan 33 omur kemiği, bu kemikler arasındaki diskler ve koruma altındaki omurilik dokusuna yönelik yapılan operasyonların bütünüdür. Omurga cerrahisinde anatomik olarak oldukça karmaşık bir yapıya sahip olan sinir ağlarını ve destek dokularını iyileştirmek amacıyla ileri tıp teknolojileri kullanılmaktadır.
Modern omurga cerrahisi uygulamalarında temel felsefe, stabilizasyonu sağlamak ve dekompresyon (sinir üzerindeki baskıyı kaldırma) işlemini gerçekleştirmektir. Cerrahi müdahale genellikle fizik tedavi, ilaç kullanımı veya enjeksiyonlar gibi konservatif yöntemlerin yetersiz kaldığı durumlarda, hastanın nörolojik sağlığını korumak adına bir zorunluluk olarak devreye girer.
Omurga Cerrahisi Hangi Hastalıklara Bakar?
Omurga cerrahisi uzmanları, dejeneratif süreçlerden genetik bozukluklara kadar geniş bir hastalık grubunu tedavi etmektedir. Bu hastalıklar, omurganın mekanik dizilimini bozabileceği gibi doğrudan sinir sistemini tehdit eden unsurlar da içerebilir. Omurga cerrahisinin ilgilendiği sorunlar şunlardır:
- Bel ve Boyun Fıtıkları (Disk Hernisi): Omurlar arasındaki disklerin yerinden kayarak sinirlere baskı yapması durumudur.
- Omurga Eğrilikleri (Skolyoz ve Kifoz): Omurganın yana veya öne doğru anormal derecede eğilmesi ile karakterize yapısal bozukluklardır.
- Omurga Kanalı Daralması (Spinal Stenoz): Omuriliğin geçtiği kanalın daralarak sinirsel iletimi kısıtlaması problemidir.
- Bel Kayması (Spondilolistezis): Bir omur kemiğinin diğeri üzerinde öne veya arkaya doğru kayarak instabilite (düzensizlik) oluşturmasıdır.
- Omurga Tümörleri: Omuriliğin içinde veya çevresindeki kemik dokularda gelişen iyi veya kötü huylu kitlelerdir.
- Omurga Kırıkları ve Travmalar: Kaza veya düşme sonucu oluşan stabil olmayan kemik hasarlarıdır.
- Ankilozan Spondilit: Omurga eklemlerinin iltihaplanması sonucu oluşan hareket kısıtlılığıdır.
Omurga Cerrahisi Bölümüne Ne Zaman Gidilir?
Omurga sistemindeki bir bozukluk, kendisini sadece sırt ağrısıyla değil sinir yolları boyunca yayılan farklı semptomlarla da gösterebilir. Vücudun ekstremitelerinde (kol ve bacaklar) hissedilen değişimler, cerrahi bir değerlendirme gerektiren önemli sinyallerdir. Hastalarda cerrahi müdahaleyi düşündüren belirtiler aşağıdaki gibidir:
- Kollara veya bacaklara yayılan keskin, elektriklenme benzeri ağrılar
- Ellerde veya ayaklarda hissedilen kalıcı uyuşma ve karıncalanma hissi
- Yürüme mesafesinde kısalma ve bacaklarda çabuk yorulma (nörojenik kladikasyo)
- Kas gücü kaybı (objeleri tutamama veya düşük ayak gelişmesi)
- İdrar veya dışkı kontrolünde ani gelişen kayıplar (Acil cerrahi endikasyonudur.)
- Gözle görülür duruş bozuklukları ve omuz asimetrisi
Omurga Cerrahisinde Tanı Yöntemleri Nelerdir?
Doğru tedavi planı, omurganın milimetrik düzeyde incelenmesini sağlayan radyolojik ve elektrofizyolojik testlerle başlar. Omurga cerrahı, hastanın fizik muayenesini yaptıktan sonra sorunun kaynağını netleştirmek için ileri görüntüleme tekniklerine başvurur. Omurga cerrahisinde en sık kullanılan tanı yöntemleri şunlardır:
- Manyetik Rezonans (MR): Yumuşak dokular, diskler ve sinir köklerinin detaylı incelenmesi için altın standarttır.
- Bilgisayarlı Tomografi (BT): Kemik dokunun yapısını ve kırık hatlarını net görmek için tercih edilir.
- Röntgen: Omurganın genel dizilimi ve eğrilik derecelerinin tespiti için kullanılır.
- EMG (Elektromiyografi): Sinirlerin iletim hızını ve kaslardaki hasar düzeyini ölçmek için uygulanır.
Omurga Cerrahisinde Uygulanan Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Gelişen teknolojik altyapı, her hastaya ve her hastalığa özel cerrahi çözümler sunulmasına olanak tanır.
Bel ve Boyun Fıtıkları (Disk Hernisi) Tedavisi
Bel ve boyun fıtıkları tedavi sürecinde öncelikle cerrahi olmayan yöntemler (istirahat, fizik tedavi, epidural enjeksiyonlar) değerlendirilir. Ancak nörolojik kayıpların olduğu vakalarda cerrahi kaçınılmazdır. En sık uygulanan yöntemler şunlardır:
- Mikrodiskektomi: Cerrahi mikroskop kullanılarak küçük bir kesiden girilerek fıtıklaşmış dokunun temizlenmesidir.
- Tam Endoskopik Diskektomi: Yaklaşık 0.5-1 cm’lik bir delikten kamera ile girilerek fıtığın çıkarılması işlemidir.
- Disk Protezi: Boyun fıtıklarında, hareketliliği korumak amacıyla hasarlı diskin yerine yapay disk yerleştirilmesi yöntemidir.
Omurga Eğrilikleri (Skolyoz ve Kifoz) Tedavisi
Skolyoz tedavisi, eğriliğin derecesine ve hastanın yaşına göre planlanır. Hafif eğriliklerde gözlem ve korse tedavisi uygulanırken ilerleyici ve iç organ fonksiyonlarını tehdit eden eğriliklerde aşağıdaki cerrahi yöntemler devreye girer:
- Posterior Füzyon ve Enstrümantasyon: Omurganın sırt kısmından yapılan müdahale ile vida ve çubuklar yardımıyla eğriliğin düzeltilmesi ve sabitlenmesidir.
- Manyetik Kontrollü Büyüyen Rod Sistemleri: Küçük yaştaki çocuklarda omurga büyümesini engellememek için periyodik olarak uzatılabilen özel sistemlerin kullanılmasıdır.
Omurga Kanalı Daralması (Spinal Stenoz) Tedavisi
Spinal stenoz, omuriliğin geçtiği kanalın yaşlanma veya kireçlenme nedeniyle daralması ve sinirlerin sıkışmasıdır. Bu hastalar genellikle belirli bir mesafe yürüdükten sonra bacaklarda uyuşma ve durma ihtiyacı hissederler. Tedavinin temel amacı kanal hacmini genişleterek sinirleri rahatlatmaktır. Spinal stenoz için uygulanan tedavi yöntemleri şunlardır:
- Laminektomi (Dekompresyon): Sinir üzerindeki baskıyı azaltmak için omurganın arka kısmındaki kemik çatının (lamina) kısmen veya tamamen çıkarılmasıdır.
- Foraminotomi: Sinir köklerinin çıktığı kanalların (foramen) cerrahi olarak genişletilmesi işlemidir.
Bel Kayması (Spondilolistezis) Tedavisi
Bel kayması, bir omur kemiğinin diğerinin üzerinde öne veya arkaya doğru yer değiştirmesi durumudur. Bu durum şiddetli bel ağrısına ve sinir kökü sıkışmalarına neden olabilir. Hafif vakalarda fizik tedavi ve korse etkiliyken, instabilite gelişen durumlarda aşağıdaki tedaviler uygulanır:
- Spinal Füzyon (Stabilizasyon): Kaymış olan omurların titanyum vidalar ve kafes sistemleri (cage) ile birbirine sabitlenerek dondurulması işlemidir.
- TLIF/PLIF Yöntemleri: Omurlar arasındaki disk mesafesine girilerek hem fıtığın temizlenmesi hem de füzyonun desteklenmesi sağlanır.
Omurga Tümörleri Tedavisi
Omurga tümörleri, omurganın kendisinden kaynaklanabileceği gibi başka organlardaki kanserlerin metastazı sonucu da oluşabilir. Tedavi süreci Onkoloji ve Radyoterapi ile iş birliği içerisinde yürütülür. Cerrahi müdahale genellikle tümörün çıkarılması ve omurganın sağlamlaştırılması prensibine dayanır ve aşağıdaki gibidir:
- Tümör Rezeksiyonu: Kitlenin sinir dokusuna zarar vermeden mümkün olan en yüksek oranda çıkarılmasıdır.
- Vertebroplasti / Kifoplasti: Tümöre bağlı oluşan çökme kırıklarında, omur içerisine özel tıbbi çimento enjekte edilerek ağrının dindirilmesi ve kemiğin güçlendirilmesidir.
Omurga Kırıkları ve Travmalar Tedavisi
Trafik kazaları, düşmeler veya kemik erimesi (osteoporoz) sonucu oluşan kırıklar, omurilik yaralanması riski taşıdığı için acil müdahale gerektirebilir. Tedavi, kırığın tipine ve omurganın stabilitesine göre belirlenir:
- Dahili Fiksasyon: Kırılan bölgenin üst ve alt seviyelerine vida-rod sistemleri takılarak omurganın desteklenmesidir.
- Minimal İnvaziv Perkütan Vidalama: Cildi geniş kesmeden, küçük giriş yerlerinden vidaların yerleştirilmesi ile hastanın daha erken mobilize edilmesini sağlar.
Ankilozan Spondilit Tedavisi
Ankilozan Spondilit, omurga eklemlerinin iltihaplanması sonucu omurganın birbirine kaynamasına ve bambu kamışı görünümü almasına neden olan kronik bir romatizmal hastalıktır. Ana tedavi romatologlar tarafından düzenlenen ilaç tedavileridir ancak ağır deformitelerin geliştiği durumlarda aşağıdaki cerrahi seçenekler değerlendirilir:
- Osteotomi: Omurganın öne doğru aşırı eğildiği (kifoz) durumlarda, kemikten parça çıkarılarak hastanın dik duruşunun yeniden sağlanması operasyonudur.
- Eklemlere Yönelik Müdahaleler: Kalça ve diz eklemlerinin de etkilendiği vakalarda protez cerrahileri cerrahi plana dahil edilebilir.
