Kemik Tümörü Çeşitleri, Belirtileri ve Tedavi Yolları

Kemik tümörleri, kemiğin kendisinden veya kemiğin içinde bulunan farklı hücresel yapılardan gelişebilen, biyolojik davranışları birbirinden oldukça farklı lezyonlardır. “Kemik tümörü” ifadesi tek başına kanser anlamına gelmemektedir. Çoğu kemik tümörü iyi huyludur ve bazıları yalnızca izlem gerektirmektedir. Bazı kemik tümörleri ise kemiğin yapısını bozarak kırık riskini artırmakta ve çevre dokulara bası yapabilmektedir. 

Kemik Tümörü Nedir?

Kemik dokusunda anormal hücre çoğalması sonucunda ortaya çıkan kitle veya lezyon, kemik tümörü olarak tanımlanmaktadır. Tümörün hangi hücreden köken aldığı, kemikte nerede yerleştiği, büyüme hızı, çevre dokulara davranışı ve mikroskobik özellikleri hastalığın niteliğini belirlemektedir. 

Kemik tümörlerini değerlendirirken en önemli ayrımlardan biri, tümörün primer mi sekonder mi olduğudur. Primer kemik tümörü doğrudan kemik dokusundan gelişirken, sekonder kemik tümörleri başka bir organda başlayan kanserin kemiğe yayılması sonucunda ortaya çıkmaktadır. 

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz.

Kemik Tümörleri Nasıl Sınıflandırılır?

Kemik tümörlerinde tedavi kararının temelini tümörün sınıflandırılması oluşturmaktadır. Üç ana başlıkta ele alınan kemik tümörleri şu şekildedir: 

1- İyi Huylu Kemik Tümörleri 

Benign (iyi huylu) kemik tümörleri, kanserli değildir ve çoğu zaman metastaz yapmaz. Bazıları yalnızca takip edilirken, ağrıya, büyümeye, fonksiyon kaybına veya kırık riskine yol açanlarda cerrahiye başvurulabilir. İyi huylu kemik tümörü çeşitleri şunlardır:

• Osteokondrom

Osteokondrom, kemik ve kıkırdak bileşeni içeren en sık karşılaşılan benign kemik tümörlerinden biridir. Genellikle uzun kemiklerin büyüme bölgelerine yakın kısımlarında, özellikle diz çevresinde ortaya çıkar; pelvis ve omuz çevresi de görülebilen bölgelerdendir. Küçük ve tesadüfen saptanan osteokondromlar herhangi bir belirti vermeyebilir. Tümör büyüdüğünde ele gelen sert bir çıkıntı, eklem hareketlerinde mekanik kısıtlılık, çevredeki tendon veya kaslara sürtünmeye bağlı ağrı ve nadiren sinir-damar basısına bağlı uyuşma veya dolaşım belirtileri ortaya çıkabilir. Belirti vermeyen ve görüntüleme özellikleri tipik olan osteokondromlar çoğunlukla takip edilir.

• Enkondrom

Enkondrom, kemiğin medüller boşluğu içinde kıkırdak dokusundan gelişen benign bir tümördür. Özellikle el ve ayaklardaki küçük kemiklerde görülebilir ve çoğu zaman başka bir nedenle çekilen röntgen sırasında fark edilir. Küçük enkondromlar genellikle sessizdir. Ancak tümör kemiği zayıflatırsa özellikle el ve ayak kemiklerinde patolojik kırık gelişebilir. Tek başına bir enkondrom ile çok sayıda enkondromun görüldüğü sendromik tabloların değerlendirilmesi aynı değildir. Klinik ve radyolojik olarak tipik, küçük ve asemptomatik lezyonlarda takip yeterli olabilir.

• Osteoblastom

Osteoblastom, osteoid osteomaya benzeyen ancak genellikle daha büyük olan benign bir kemik tümörüdür. Omurga ve uzun kemiklerde görülebilir. Ağrı temel yakınmadır ancak osteoid osteomadaki kadar karakteristik olmayabilir. Omurga yerleşiminde ağrıya ek olarak sinir kökü basısına bağlı nörolojik yakınmalar gelişebilir. Lezyonun bulunduğu bölgeye, büyüklüğüne ve çevre dokularla ilişkisine göre cerrahi çıkarma temel tedavi yaklaşımıdır.

• Osteoid Osteoma

Osteoid osteoma küçük boyutlu fakat karakteristik ağrı oluşturabilen benign bir kemik tümörüdür. Çoğunlukla çocuklarda, ergenlerde ve genç erişkinlerde görülür. En tipik özellik, özellikle geceleri belirginleşen ve klasik ağrı kesicilerden biri olan aspirin veya nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlara belirgin yanıt gösterebilen ağrıdır. Lezyon ekleme yakın olduğunda eklem çevresinde sıvı artışı, hareket kısıtlılığı veya kas spazmı gibi daha farklı bulgular da ortaya çıkabilir. Uygun hastalarda görüntüleme eşliğinde radyofrekans ablasyonu gibi minimal invaziv yöntemler tercih edilir.

• Kondroblastom

Kondroblastom çoğunlukla ergenlik ve genç erişkinlik döneminde, uzun kemiklerin ekleme yakın uçlarında görülür. Özellikle diz ve omuz çevresindeki kemiklerin epifiz bölgeleri tipik yerleşimler arasındadır. Uzun süren eklem çevresi ağrısı, hareket kısıtlılığı ve bazen eklem içerisinde sıvı artışı görülebilir. Genellikle küretaj ile tümör dokusunun çıkarılması ve oluşan kemik boşluğunun uygun materyalle doldurulması tercih edilir.

• Kondromiksoid Fibrom

Kondromiksoid fibrom nadir görülen benign bir kemik tümörüdür. Genellikle uzun kemiklerin metafiz bölgesinde ortaya çıkar. En sık lokalize ağrı ve hassasiyet görülür. Bazı hastalarda lezyon tesadüfen saptanabilir. Semptomatik veya tanısal açıdan sorun oluşturan lezyonlarda cerrahi küretaj ve gerektiğinde kemik grefti uygulanabilir.

• Fibröz Displazi

Fibröz displazi klasik anlamda neoplastik bir kemik kanserinden ziyade kemiğin normal gelişim ve yeniden yapılanma mekanizmasının bozulduğu bir fibro-osseöz lezyondur. Tek bir kemiği tutabileceği gibi birden fazla kemiği de etkileyebilir. Bazı hastalar tamamen asemptomatiktir. Lezyonun kemiği zayıflatması halinde ağrı, şekil bozukluğu ve kırık görülebilir. Belirti vermeyen ve stabil lezyonlarda düzenli klinik ve radyolojik takip yeterli olabilir.

• Anevrizmal Kemik Kisti

Anevrizmal kemik kisti, kemiğin içinde kanla dolu boşluklardan oluşan ve kemiği genişletebilen bir lezyondur. Özellikle çocuk ve genç erişkinlerde daha sık görülür. Lokal ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı görülebilir. Kemiğin mekanik dayanıklılığı azaldığında patolojik kırık ortaya çıkabilir. Küretaj, cerrahi rezeksiyon, skleroterapi veya seçilmiş olgularda embolizasyon gibi yöntemler kullanılabilir.

2- Lokal Olarak Agresif veya Ara Davranışlı Tümörler

Bu lezyonlar klasik anlamda metastatik kanser olmayabilir ancak kemiği belirgin biçimde tahrip edebilir, çevre dokulara ilerleyebilir ve tedavi sonrasında tekrarlayabilir. 

• Dev Hücreli Kemik Tümörü

Dev hücreli kemik tümörü, çoğunlukla iskelet gelişimini tamamlamış genç erişkinlerde görülen, benign kabul edilmekle birlikte lokal olarak agresif davranabilen bir tümördür. Özellikle uzun kemiklerin ekleme yakın uçlarında, başta diz çevresinde ortaya çıkar. Kemiğin korteksini inceltebilir ve çevredeki yumuşak dokulara ilerleyebilir. Ağrı, şişlik, eklem hareketlerinde azalma ve ileri olgularda patolojik kırık görülebilir. Bazı hastalarda tümör uzun süre yalnızca hafif ağrıya neden olabilir. Tedavi için küretaj ve lokal adjuvan uygulamalar, geniş cerrahi rezeksiyon veya rekonstrüksiyon seçenekleri kullanılabilir.

3- Kötü Huylu Kemik Tümörleri

Kemiğin kendisinden gelişen kanserlerdir. Osteosarkom, Ewing sarkomu ve kondrosarkom bu grubun başlıca örneklerindendir. Kordoma ve kemiğin undiferansiye pleomorfik sarkomu gibi daha nadir tümörler de bu grupta yer alır.

• Osteosarkom

Osteosarkom, kötü huylu kemik tümörlerinin en önemli tiplerinden biridir ve tümör hücrelerinin malign osteoid üretmesiyle karakterizedir. Özellikle ergenlik döneminde, büyüme hızının arttığı yıllarda görülür; uzun kemiklerin diz çevresindeki bölümleri tipik yerleşim alanlarıdır. Bununla birlikte her yaşta ve farklı kemiklerde ortaya çıkabilir. Giderek artan ve kalıcı kemik ağrısı, aktiviteyle artan ağrı, kemiğin üzerinde şişlik, eklem hareketlerinde kısıtlılık gibi belirtiler görülebilir. Tedavi genellikle multidisipliner şekilde planlanır. Lokalize yüksek dereceli osteosarkomda kemoterapi ve tümörün cerrahi olarak geniş sınırlarla çıkarılması temel tedavi bileşenleridir. Uygun hastaların büyük bölümünde ekstremite koruyucu cerrahi mümkündür.

• Ewing Sarkomu

Ewing sarkomu özellikle çocuklar, ergenler ve genç erişkinlerde görülen agresif bir malign tümördür. Pelvis, kaburga ve uzun kemikler sık tutulan bölgeler arasındadır. Uzun süre devam eden kemik ağrısı ve şişlik en sık belirtilerdir. Ateş, halsizlik ve genel hastalık hissi de eşlik edebilir. Ewing sarkomunda tedavi çoğunlukla sistemik kemoterapi ile başlar veya kemoterapi tedavinin erken döneminde kullanılır. Buna lokal kontrol amacıyla cerrahi ve/veya radyoterapi eklenebilir.

• Kondrosarkom

Kondrosarkom, kıkırdak oluşturan hücrelerden gelişen malign bir kemik tümörüdür. Özellikle erişkin ve ileri yaş grubunda görülür; pelvis, uyluk kemiği ve omuz çevresi sık yerleşim alanlarıdır. Sürekli veya giderek artan ağrı, şişlik veya ele gelen kitle, hareket kısıtlılığı, ileri olgularda patolojik kırık gibi belirtiler görülebilir. Kondrosarkomun temel tedavisi uygun cerrahi sınırlarla tümörün çıkarılmasıdır. Kemoterapi ve radyoterapinin rolü tümörün histolojik alt tipine, derecesine ve anatomik konumuna göre değişir.

• Kordoma

Kordoma, omurganın embriyonik notokord kalıntılarından gelişen nadir ve özgün bir kemik tümörüdür. Özellikle sakrum ve kafa tabanında görülür. Sakrum yerleşiminde bel, kalça veya kuyruk sokumu çevresinde ağrı görülebilir. Tümör sinir yapılarına bası yaptığında uyuşma, güç kaybı veya bağırsak-mesane fonksiyonlarında bozulma ortaya çıkabilir. Tedavinin temelini mümkün olduğunda tümörün cerrahi olarak geniş sınırlarla çıkarılması oluşturur.

• Adamantinom

Adamantinom nadir görülen, çoğunlukla tibianın ön yüzünde ortaya çıkan düşük dereceli malign bir kemik tümörüdür. Genellikle uzun kemiklerin orta bölümünde yerleşir. Uzun süreli lokal ağrı, şişlik ve bazen ele gelen kitle görülebilir. Yavaş ilerlemesi nedeniyle tanı gecikebilir. Tedavinin temel yaklaşımı tümörün uygun cerrahi sınırlarla çıkarılmasıdır.

Kemik Tümöründe Tanı Yöntemleri Nelerdir?

Kemik tümörü çeşitlerinin kesin olarak ayırt edilmesi ve doğru evrelendirmenin yapılması için kapsamlı bir tanı süreci uygulanır. Bu süreçte klinik muayene bulguları gelişmiş görüntüleme ve laboratuvar tetkikleriyle desteklenir. Tanı aşamasında kullanılan temel yöntemler şunlardır: 

• Direkt röntgen grafileri ile iskelet yapısının ilk değerlendirmesi
• Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) ile detaylı anatomik inceleme
• Pozitron Emisyon Tomografisi (PET-BT) ile vücut içi yayılımın tespiti
• Kesin tanı ve hücre tipinin belirlenmesi amacıyla yapılan doku biyopsisi

Kemoterapi Hangi Kemik Tümörlerinde Kullanılır?

Kemoterapi bütün kemik tümörlerinde aynı şekilde kullanılmamaktadır. Örneğin osteosarkom ve Ewing sarkomunda sistemik tedavi tedavinin önemli bir parçasıdır. Buna karşılık konvansiyonel kondrosarkomda kemoterapinin rolü çok daha sınırlıdır. Bu farklılık, tümör hücrelerinin biyolojik özelliklerinden kaynaklanmaktadır. 

Kemik Tümörlerinde Cerrahi Tedavi Ne Zaman Değerlendirilir?

Cerrahi, birçok benign tümörde semptomları ortadan kaldırmak veya kırık riskini azaltmak amacıyla; malign tümörlerde ise tümörü kontrol altına almak amacıyla uygulanır. İyi huylu tümörlerde küretaj, tümörün tamamen çıkarılması, kemik grefti, kemik çimentosu, gerektiğinde internal tespit gibi yöntemler kullanılabilir. Kötü huylu tümörlerde ise amaç, tümörün yeterli cerrahi sınırlarla çıkarılmasıdır. Ekstremite tümörlerinde uygun hastalarda uzvu koruyucu cerrahi yapılabilir.

Kemik Tümörü Çeşitleri Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Kemik tümörlerinin tedavi edilmediğinde nasıl bir seyir göstereceği, tümörün iyi huylu, lokal agresif, kötü huylu veya başka bir kanserin kemiğe yayılması sonucu ortaya çıkan metastatik bir lezyon olup olmadığına bağlıdır. Bu nedenle bütün kemik tümörleri için “tedavi edilmezse kansere dönüşür” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.

Bazı iyi huylu kemik tümörleri uzun yıllar boyunca herhangi bir ilerleme göstermeden yalnızca takip edilebilir. Buna karşılık kemiğin yapısını bozan, büyüyen veya çevre dokulara bası yapan bazı benign tümörler tedavi edilmediğinde ciddi fonksiyon kayıplarına ve patolojik kırıklara neden olabilir. Kötü huylu kemik tümörlerinde ise tedavinin gecikmesi, tümörün çevre dokulara ve uzak organlara yayılma olasılığını artırabileceğinden çok daha önemli sonuçlar doğurabilir.

Kemik Tümörüne Hangi Bölüm Bakar?

Kemik tümörü şüphesi veya tanısı bulunan bireylerin başvurması gereken temel branş Ortopedi ve Travmatoloji departmanıdır. Özellikle kas-iskelet sistemi tümörleri konusunda özelleşmiş ortopedik onkoloji uzmanları tanı ve cerrahi süreçleri yönetir. Tedavi sürecine tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi ve patoloji uzmanları da multidisipliner bir yaklaşımla dahil olmaktadır.

Kemik Tümörü Çeşitleri Hakkında Sık Sorulan Sorular 

En Sık Görülen Kemik Tümörleri Hangileridir?

İyi huylu tümörler arasında osteokondrom ve enkondrom sık görülürken, primer kötü huylu kemik tümörleri arasında osteosarkom, kondrosarkom ve Ewing sarkomu öne çıkar.

İyi Huylu Kemik Tümörleri Kanserleşir mi?

İyi huylu kemik lezyonlarının çok büyük bir kısmı kansere dönüşmez. Bununla birlikte, bazı nadir benign lezyon türleri zaman içinde yakın takip edilmezse yapısal değişiklik gösterebilir.

Her Kemik Ağrısı Tümör Belirtisi midir?

Hayır, kemik ağrılarının çok büyük bir kısmı kas zorlanmaları, duruş bozuklukları veya eklem kireçlenmeleri gibi iyi huylu nedenlerden kaynaklanır. Ancak geçmeyen ve şiddeti artıran ağrılarda uzman değerlendirmesi gerekir.

Kemik Tümörlerinde Tedavi Sonrası İyileşme Süreci Uzun mu? 

İyileşme süresi uygulanan cerrahinin türüne ve hastanın genel durumuna bağlı olarak değişiklik gösterir. Fizyoterapi ve rehabilitasyon süreçleri bu dönemin en önemli parçasıdır. 

Çocuklarda Kötü Huylu Kemik Tümörleri Görülür mü?

Evet, Ewing sarkomu ve osteosarkom gibi bazı primer kemik tümörü türleri çocukluk ve ergenlik döneminde diğer yaş gruplarına göre daha sık görülebilmektedir.

Kemik Tümörleri Tekrarlar mı?

Tümörün türüne ve uygulanan tedavinin sınırlarına bağlı olarak tekrarlama riski bulunabilir. Bu nedenle düzenli takip muayeneleri büyük önem taşır.

İyi Huylu Kemik Tümörü Kendiliğinden Kaybolur mu?

İyi huylu kemik tümörlerinin çoğu kendiliğinden tamamen kaybolmaz; ancak bazıları büyümeden uzun süre stabil kalabilir ve herhangi bir tedavi gerektirmeyebilir.

Kötü Huylu Kemik Tümörlerinde Metastaz Riski Nedir?

Kötü huylu kemik tümörlerinde metastaz riski, tümörün türüne, evresine, büyüklüğüne, yerleşimine ve biyolojik özelliklerine göre değişir. Özellikle bazı primer kemik sarkomlarında akciğerler önemli bir metastaz bölgesidir. Bu nedenle tanı sonrasında tümörün yayılımını değerlendirmek ve tedaviyi buna göre planlamak önemlidir.

Hangi Kemik Tümörleri Sadece Takip Edilir?

Belirti oluşturmayan, büyüme göstermeyen ve kırık veya başka bir komplikasyon riski taşımayan bazı iyi huylu kemik tümörleri yalnızca düzenli görüntüleme ile takip edilebilir.