Osteokondrom (Ekzostoz) Nedir, Nasıl Tedavi Edilir?

Osteokondrom, perikondral halkadaki anormal kıkırdaktan kaynaklanan iyi huylu kondrojenik lezyonlardır. İyi huylu kemik tümörlerinin ortalama %20’sinden fazlasını osteokondromlar oluşturmaktadır. Çoğunlukla bacak, pelvis veya kürek kemiklerini etkilemektedir. Ekzostosun kesin nedeni bilinmemekle birlikte kalıtsal ve kalıtsal olmayan iki farklı türü değerlendirilmektedir. 

Ekzostos Nedir?

Ekzostos (osteokondrom), kemiğin dış yüzeyinden gelişen, üzeri kıkırdakla kaplı iyi huylu kemik tümörüdür. Osteokondromlar çoğunlukla uzun kemiklerin büyüme plaklarına yakın bölgelerinde, özellikle diz çevresinde ortaya çıkmaktadır. Uyluk kemiğinin alt ucu ve kaval kemiğinin üst ucu gibi bölgeler sık etkilenen alanlardır. Osteokondromun en karakteristik özelliği, oluşumun ana kemikle kortikal ve medüller devamlılık göstermesidir.

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz.

Ekzostoz Neden Olur?

Osteokondromun oluşum mekanizması, özellikle soliter lezyonlarda tamamen belli değildir. Genellikle büyüme döneminde kemiklerin uzunlamasına büyümesinden sorumlu olan büyüme plağındaki kıkırdak hücreleri normal gelişim düzeninden farklı şekilde kemiğin dışına doğru büyüdüğünde osteokondrom oluşmaktadır. Lezyonun zaman içerisinde kemikleşmesiyle dışarı doğru uzanan kemik çıkıntısı meydana gelmektedir. 

Osteokondrom Belirtileri Nelerdir?

Ekzostoslar çoğu zaman bir belirti oluşturmadan farklı bir nedenden dolayı çekilen röntgenlerde tesadüfen fark edilmektedir. Belirti ortaya çıktığında ise şikayetlerin türü osteokondromun boyutuna, bulunduğu kemiğe, ekleme olan uzaklığına ve çevredeki sinir, damar veya yumuşak dokularla ilişkisine bağlıdır. En sık görülebilen belirtiler şunlardır:

• Ele gelen sert kemik çıkıntısı
• Bölgesel ağrı veya hassasiyet
• Hareket sırasında ağrı
• Eklem hareketlerinde kısıtlılık
• Giysi veya spor ekipmanlarının temasına bağlı rahatsızlık
• Çevredeki tendon veya kaslarda sürtünme
• Bursit
• Sinir basısına bağlı uyuşma veya karıncalanma
• Damar basısına bağlı dolaşım sorunları
• Kemiklerin büyüme yönünü değiştirmesine bağlı şekil bozuklukları

Osteokondrom Türleri Nelerdir?

Osteokondromlar tek bir lezyon şeklinde görülebileceği gibi birden fazla sayıda da bulunabilir. Tek lezyonla seyreden soliter osteokondrom genellikle kalıtsal değildir. Birden fazla osteokondromun bulunduğu ve ailevi geçiş gösterebilen herediter multipl osteokondromlar ise farklı bir klinik tablo oluşturur. Osteokondrom türleri ve özellikleri şunlardır:

Soliter osteokondrom

Tek bir osteokondromu bulunan kişilerin büyük bölümünde ailede benzer hastalık öyküsü bulunmaz. Bu nedenle soliter osteokondrom çoğunlukla sporadik, yani kalıtsal olmayan bir oluşum olarak kabul edilmektedir. Bu durum, kişinin anne veya babasından hastalığı aldığı anlamına gelmemekte, soliter osteokondromun ortaya çıkmasında büyüme plağındaki lokal gelişimsel değişikliklerin rol oynadığı bilinmektedir. 

Herediter multipl osteokondrom

Bir kişide çok sayıda osteokondrom bulunuyorsa herediter multipl osteokondrom veya multiple hereditary exostoses (MHE) adı verilen kalıtsal hastalık düşünülmelidir. Bu hastalık çoğunlukla EXT1 veya EXT2 genlerindeki patojenik varyantlarla ilişkilidir ve otozomal dominant kalıtım gösterir. Dolayısıyla hastalığı bulunan bir kişinin çocuklarına hastalığa neden olan genetik değişikliği aktarma riski vardır.

Kemiklerde Osteokondrom Tanısı Nasıl Konur?

Osteokondrom tanısında ilk ve en önemli yöntem çoğu zaman direkt röntgendir. Tipik bir osteokondromda lezyon ile ana kemiğin kortikal ve medüller yapıları arasında devamlılık görülmektedir. Röntgende saplı veya geniş tabanlı, ana kemikten dışarı doğru uzanmış formda, kemik iliği boşluğu ile ya da korteks devamlılığı gösteren osteokondromlar saptanabilmektedir. Röntgen dışında BT, MR ve gerekli durumlarda da genetik test ile tanı koyulmaktadır. 

Ekzostoz Tedavisi Nasıl Yapılır?

Osteokondrom tedavisinde karar, ekzostozların hastada oluşturduğu klinik probleme göre verilmektedir. 

• Eklem hareketi kısıtlandıysa: Eklem çevresindeki osteokondrom mekanik olarak hareketi engelliyorsa cerrahi çıkarma gündeme gelebilir.
• Sinir veya damar basısı varsa: Osteokondromun sinire veya damara bası yapması cerrahi değerlendirme için önemli nedenlerden biridir. 
• Deformite oluştuysa: Kemiklerin büyüme yönünün bozulması sonucunda önkol, bacak, ayak bileği veya diz çevresinde deformiteler gelişebilir. Bu durumda tedavi; osteokondrom eksizyonunun yanı sıra gerektiğinde düzeltici osteotomi, büyüme yönlendirme işlemleri veya uzatma prosedürleri gibi daha kapsamlı ortopedik girişimleri içerebilir.
• Herhangi bir belirti oluşmadıysa: Herhangi bir ağrıya, hareket kısıtlılığına, deformiteye veya sinir-damar basısına neden olmayan osteokondromlarda çoğu zaman ameliyat gerekmez. Bu kişiler klinik değerlendirme ve gerektiğinde görüntüleme ile takip edilebilir.
• Ağrıya neden oluyorsa: Lezyon mekanik sürtünme, bursa oluşumu, tendon irritasyonu veya başka bir mekanizma nedeniyle sürekli ağrıya neden oluyorsa cerrahi çıkarma düşünülebilir.

Osteokondromda Düzenli Takip Gerekir mi?

Takip gerekliliği osteokondromun tekli veya çoklu olmasına, hastanın yaşına, lezyonun bulunduğu bölgeye ve belirtilere göre değişmektedir. Soliter, küçük ve tamamen asemptomatik bir osteokondromda sürekli ve yoğun görüntüleme yapılması her zaman gerekli değildir. Buna karşılık herediter multipl osteokondromlarda iskelet gelişiminin ve deformitelerin takip edilmesi daha önemlidir.

Osteokondrom (Ekzostoz) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Osteokondrom Sinir ve Damarlara Zarar Verebilir mi?

Anatomik olarak sinir veya damarların yakınında bulunan osteokondromlar mekanik basıya neden olmaktadır. 

Osteokondrom Kırılabilir mi?

Özellikle saplı osteokondromlar travma sırasında kırılabilir. Kırık meydana geldiğinde daha önce ağrısız olan lezyon üzerinde ani ve belirgin ağrı, hassasiyet ve şişlik oluşabilir.

Herediter Multipl Osteokondromlarda Boy Kısalığı Neden Olur?

Herediter multipl osteokondromlarda tümörlerin büyüme plağı çevresinde çok sayıda ortaya çıkması, normal kemik büyümesinin yönünü değiştirebilir.

Osteokondrom ile Osteosarkom Arasındaki Fark Nedir?

Osteokondrom iyi huylu bir kemik tümörüdür; osteosarkom ise kötü huylu bir kemik tümörüdür. 

Ekzostoz Ameliyatı Sonrası Tekrarlar mı?

Kemik çıkıntısının tamamen temizlendiği cerrahi operasyonlardan sonra tekrarlama riski oldukça düşüktür.

Ekzostoz Tehlikeli Bir Hastalık mıdır?

Ekzostoz genel olarak iyi huylu bir kemik büyümesidir ve hayati bir risk taşımaz. Ancak yerleştiği bölgeye göre yaşam kalitesini etkileyebilir.

Ekzostoz Kansere Dönüşür mü?

Kazanılmış tekli ekzostozlarda kanserleşme riski yok denecek kadar azdır ancak kalıtsal çoklu ekzostoz (HME) hastalarında son derece düşük bir oranda sekonder dönüşüm riski bulunduğundan düzenli takip önerilir. 

Osteokondrom Kırılabilir mi?

Özellikle saplı osteokondromlar travma sırasında kırılabilir. Kırık meydana geldiğinde daha önce ağrısız olan lezyon üzerinde ani ve belirgin ağrı, hassasiyet ve şişlik oluşabilir.

Osteokondromda Kıkırdak Başlığı Neden Önemlidir?

Osteokondromun dış kısmında kıkırdaktan oluşan bir başlık bulunur. Çocukluk ve ergenlik döneminde bu kıkırdak yapı büyüme sürecinin bir parçasıdır ve zamanla kemikleşir.

Kalıtsal Ekzostoz Çocuklarda Görülür mü?

Evet, kalıtsal formlar genellikle çocukluk ve ergenlik döneminde gelişim plakları aktifken fark edilir.

Osteokondrom Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Asemptomatik ve tipik özellikler taşıyan osteokondromların tedavi edilmeden takip edilmesi çoğu zaman sorun oluşturmaz. Ancak lezyonun konumuna göre zaman içerisinde mekanik problemlere neden olma ihtimali vardır.