Erken Yumurtalık Yetmezliği

Erken yumurtalık yetmezliği 40 yaşından önce yumurtalıkların fonksiyonunu yitirmesi, yumurta ve hormon üretmeyi bırakması, kırk yaşından önce menopoz semptomlarının görülmesi olarak tanımlanmaktadır. Kırk yaşın altında her 100 kadından 1’inde, otuz yaşın altında her 1000 kadından 1’inde, yirmi yaşın altında ise her 10.000 kadından 1’inde erken yumurtalık yetmezliği görülmektedir. 

Erken Yumurtalık Yetmezliği Nedir?

Erken yumurtalık yetmezliği, kadınlarda 40 yaşından önce yumurtalık fonksiyonlarının kısmen veya tamamen durmasıdır. Artık yumurtalıklar normal miktarda östrojen üretmemeye başlamaktadır. Düzensiz adet kanamalarına, infertilitiye ve yaşam kalitesinde düşüşe neden olmaktadır. Erken yumurtalık yetmezliği; sitotostik kanser tedavisi gibi tıbbi müdahalelere, metabolik hastalıklara, enfeksiyonlara, kromozomal anomalilere ve otoimmün hastalıklara bağlı olarak ortaya çıkabilmektedir. 

Erken Yumurtalık Yetmezliği Hakkında Bilgi Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz.

Erken Yumurtalık Yetmezliğinin Nedenleri Nelerdir?

Erken yumurtalık yetmezliğinin nedeni, %75-80 oranında bilinmemektedir. Geri kalan kısım ise kromozomal hastalıklar, genellikle X koromozom bozuklukları, FMR bir gen promtasyonu kaynaklıdır. Bu mutasyonu taşıyan hastalar sonraki nesillere tam kalıtımla mental yeterli çocuklar doğurabilmektedir. Bunun dışında erken yumurtalık yetmezliğinin nedenleri şunlardır:

• Sigara kullanımı, toksik kimyasallara ve ağır metallere uzun süreli maruziyet
• Kabakulak veya sitomegalovirüs (CMV) gibi yumurtalık dokusunda hasar bırakabilen enfeksiyonlar
• Kanser tedavisi kapsamında uygulanan kemoterapi, pelvik radyoterapi veya yumurtalık kistleri için yapılan cerrahi operasyonlar 
• Vücudun kendi bağışıklık sisteminin yumurtalık dokusuna saldırması (otoimmün ooforit) veya eşlik eden haşimato tiroiditi, Addison hastalığı 

Erken Yumurtalık Yetmezliği Belirtileri Nelerdir?

Primer yumurtalık yetmezliği, esas olarak östrojen eksikliğine bağlı fizyolojik ve biyolojik değişimlerle kendini göstermektedir. Belirtilerin şiddeti bireyden bireye farklılık göstermekle birlikte genellikle şöyledir:

• Adet düzensizlikleri
• Cilt ve doku hassasiyeti
• Gebe kalmada zorluk
• Aniden gelen sıcak basmaları
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Vajinal kuruluk
• Saçlarda incelme 
• Göz kuruluğu

Erken Yumurtalık Yetmezliği Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı süreci, ayrıntılı hastalık öyküsü (anamnez) ve fizik muayene ile başlamaktadır. Tıbbi kriterlere göre 40 yaşından küçük bir kadında en az 4 ay süren adet düzensizliği ile birlikte yapılan testlerin değerlendirilmesi gerekmektedir. Teşhis aşamasında kanda hormon seviyeleri (FSH ve E2 gibi) ölçülmekte ve ultrasonda yumurtalıklar değerlendirilmektedir. 

Erken Yumurtalık Yetmezliği Evreleri Nelerdir?

Erken yumurtalık yetmezliği aniden gelişebileceği gibi, yumurtalık rezervinin aşamalı olarak azaldığı bir süreç şeklinde de ilerleyebilmektedir. Hormonal değerlere göre evreler şu şekildedir:

• Gizli (Gizli Rezerv Kaybı) Evre: Adet döngüleri tamamen düzenlidir ve FSH seviyeleri normal sınırlar içindedir. Ancak Anti-Müllerian Hormon (AMH) seviyelerinde kademeli düşüş gözlemlenebilir.
• Erken / Düzensiz Evre: Adet aralıkları uzamaya başlar veya ara kanamalar görülür. Stres veya fizyolojik değişim dönemlerinde FSH seviyelerinde hafif yükselmeler tespit edilebilir.
• Belirgin (Klinik) Evre: Adet kesilmesi belirgindir, sıcak basması ve vajinal kuruluk gibi östrojen eksikliği semptomları belirginleşir. Laboratuvar testlerinde FSH seviyesi menopozal düzeylere ulaşmıştır.

Erken Yumurtalık Yetmezliği Nasıl Tedavi Edilir?

Yumurtalıkların normal fonksiyonlarını geri getirecek kanıtlanmış bir tedavi bulunmamaktadır. Mevcut tüm tedavi yöntemleri, erken yumurtalık yetmezliğinin semptomlarını hafifletmede kullanılmaktadır. Hastalığın evresine, kişinin genel sağlık durumuna ve hekim değerlendirmesine göre uygulanacak tedaviler şunlardır:

Hormon Tedavisi

Hormon replasman tedavisi, vücudun artık üretemediği östrojen ve progesteron hormonlarının salgılanmasını destekler. Kalp hastalıklarından osteoporoza vajinal kuruluktan cinsel sağlığa kadar pek çok alanda iyileşme sağlar.

Tüp Bebek Tedavisi

Erken yumurtalık yetmezliği oluşmasına rağmen gebelik bekleyen ve hamile kalmayı isteyen hastalar, tüp bebek tedavisine yönlendirilir. 

Düzenli Egzersiz

Yürüme, koşu, pilates ve yoga gibi düzenli fiziksel aktiviteyle beraber vücut ağırlığını ideal seviyede tutmak da sağlık risklerini azalmaya yardımcı olur. 

Kemik Sağlığı

Osteoporoz riskine karşı kalsiyum, D vitamini takviyesi ve kemik yoğunluğunu destekleyici yaşam tarzı düzenlemeleri yapılabilir. 

Erken Yumurtalık Yetmezliği Risk Grupları Kimlerdir?

Yumurtalık rezervinin normalden daha hızlı tükenmesine zemin hazırlayabilen bazı durumlar bulunmaktadır. Erken yumurtalık yetmezliği açısından risk altında bulunan gruplar aşağıdaki gibidir:

• Anne, kız kardeş veya teyzelerinde erken menopoz veya primer yumurtalık yetmezliği öyküsü bulunanlar
• Fragil X taşıyıcısı veya Turner sendromu mozaik formu olan bireyler
• Tip 1 diyabet, Haşimato tiroiditi veya vitiligo gibi otoimmün rahatsızlıkları olanlar 
• Çikolata kisti (endometrioma) veya benign tümörler nedeniyle yumurtalık dokusuna cerrahi müdahale yapılmış hastalar
• Radyoterapi veya kemoterapi geçmişi olan bireyler 

Erken Yumurtalık Yetmezliği İçin Yaşam Tarzı ve Beslenme Önerileri 

Dengeli bir yaşam tarzı ve beslenme düzeni, östrojen eksikliğine bağlı gelişebilecek metabolik ve kemik yapısı hassasiyetlerini minimize etmede yardımcı role sahiptir.

Erken Yumurtalık Yetmezliği Hakkında Sık Sorulan Sorular

Erken Yumurtalık Yetmezliği Olan Kadınlar Hamile Kalabilir mi?

Evet, bu tanıya sahip kadınların yaklaşık %5 ila %10'unda yumurtalıklar kendiliğinden geçici olarak çalışabilir ve doğal gebelik gerçekleşebilir. Üreme planı olan kişilerin tüp bebek ve yardımcı üreme teknikleri açısından değerlendirilmesi önerilir.

Erken Yumurtalık Yetmezliği İle Erken Menopoz Arasındaki Fark Nedir?

Erken menopozda yumurtalık fonksiyonları kalıcı olarak tamamen dururken erken yumurtalık yetmezliğinde yumurtalıklar zaman zaman düzensiz de olsa çalışmaya devam edebilir ve hormon üretimi dalgalanabilir.

Erken Yumurtalık Yetmezliği Amh Testi İle Anlaşılır mı?

Anti-Müllerian Hormon (AMH) testi yumurtalık rezervini gösteren önemli bir parametredir ancak kesin tanı için FSH, östradiol testleri ve ultrasonografik muayene birlikte değerlendirilmelidir.

Genç Yaşta Adet Düzensizliği Her Zaman Erken Yumurtalık Yetmezliği midir?

Hayır, genç yaşta görülen adet düzensizliklerinin arkasında Polikistik Over Sendromu (PCOS), tiroid bozuklukları, yüksek prolaktin seviyesi veya yoğun stres gibi farklı faktörler yatabilir.

Yumurtalık Yetmezliği Kemikleri Etkiler mi?

Çünkü yumurtalıkların normalden erken dönemde fonksiyonlarını kaybetmesiyle birlikte östrojen hormonu düzeyleri belirgin şekilde azalır. Östrojen, kemik yapımını destekleyen ve kemik yıkımını yavaşlatan temel hormonlardan biridir. Bu nedenle östrojen eksikliği, zamanla kemik mineral yoğunluğunun azalmasına ve kemiklerin daha kırılgan hale gelmesine neden olabilir.