Bilgisayar Destekli Sperm Analizi Sistemi (CASA) Nedir?

Bilgisayar destekli sperm analizi (CASA); sperm hücrelerinin yapısını ve fonksiyonunu ölçen bir görüntüleme sistemidir. Sperm kalitesini hassasiyetle değerlendiren yüksek çözünürlüklü ve yapay zeka destekli CASA cihazları, mikroskop altında görülen sperm hücrelerinin görüntülerinin kamera ve özel bilgisayar yazılımları aracılığıyla analiz edilmesine dayanmaktadır. 

CASA Sistemi Nedir? 

Bilgisayar destekli sperm analiz sistemi CASA; sperm hücrelerinin ne kadarının nasıl hareket ettiğini, hangi hızda ilerlediğini ve hareketlerinin hangi özellikleri taşıdığını gösteren bilgisayar destekli görüntüleme ve analiz yöntemidir. Klasik semen analizinde deneyimli bir laboratuvar uzmanı, sperm hücrelerini mikroskop altında değerlendirerek hareketli sperm oranı, hareket tipi ve diğer semen özellikleri hakkında bilgi vermekte ve CASA sisteminde görüntüler belirli algoritmalar aracılığıyla işlenerek sperm hücrelerinin hareketleri sayısal parametrelere dönüştürülmektedir. 

Bilgisayar Destekli Sperm Analizi Hakkında Bilgi Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz. 

Bilgisayar Destekli Sperm Analizi Sistemi Neden Geliştirildi?

Sperm hareketi, semen analizindeki diğer birçok parametreden farklıdır. Çünkü sperm sabit duran bir hücre değildir; sürekli olarak hareket eder ve aynı örnekte bulunan sperm hücrelerinin hareket biçimleri birbirinden oldukça farklı olabilmektedir. Manuel incelemede laboratuvar uzmanı mikroskop altında belirli sayıdaki sperm hücresini değerlendirerek hareketli, hareketsiz veya ilerleyici hareket gösteren sperm oranını belirlemektedir. Bu yöntem doğru uygulandığında son derece değerlidir. Ancak insan gözünün değerlendirdiği alan ve hücre sayısı sınırlıdır. Ayrıca hareketin hızı, yönü ve yörüngesi gibi özellikleri yalnızca görsel değerlendirmeyle ayrıntılı olarak sayısallaştırmak zordur. Bu noktada başvurulan CASA şu sorulara yanıt aramaktadır:

• Bu sperm hareket ediyor mu?
• Nasıl hareket ediyor?
• Hangi hızda hareket ediyor?
• Hareketinin karakteri nasıl?
• Sperm hareket ediyor olabilir ama gerçekten ilerliyor mu? 

Bilgisayar Destekli Sperm Analizi ile Hangi İncelemeler Yapılır?

Kullanılan sisteme göre değişmekle birlikte CASA analizlerinde şu ölçümler yapılmaktadır: 

Toplam Hareketlilik 

Toplam hareketli sperm oranı, sperm analizinin temel parametrelerinden biridir. CASA bu ölçümü bilgisayar destekli olarak gerçekleştirmekte ve hareketli sperm hücrelerini analiz edilen görüntü içerisinde belirli kriterlere göre sınıflandırmaktadır. 

Sperm Konsantrasyonu 

Bazı CASA sistemleri, sperm konsantrasyonunun belirlenmesine yardımcı olabilmektedir. Bunun için sperm hücrelerinin doğru şekilde görüntülenmesi ve sistemin uygun biçimde kalibre edilmesi gerekmektedir.

İleri Hareketlilik 

Gebelik açısından değerlendirildiğinde sperm hücresinin yumurtaya doğru ilerleyebilme kapasitesi önemlidir. CASA sistemleri sperm hareketinin ileri yönlü özelliklerini daha ayrıntılı şekilde değerlendirmektedir. 

Sperm Hızı 

CASA'nın klasik değerlendirmeye göre dikkat çekici özelliklerinden biri, sperm hareketinin hızına ilişkin çeşitli ölçümler yapabilmesidir. Analiz raporundaki hız parametreleri ile diğer bulguların ve klinik durumun birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. 

Sperm Hareket Yolu 

CASA, sperm hücrelerinin mikroskop alanındaki hareketlerini görüntüler üzerinden takip etmektedir. Böylece hareketin doğrusal olup olmadığı, sperm hücresinin ne kadar geniş bir yol izlediği veya hareketin daha düzensiz özellik taşıyıp taşımadığı konusunda çeşitli ölçümler yapılabilmektedir. Bu parametreler sperm hareketinin hareket davranışını anlamaya da yardımcı olmaktadır. 

Morfoloji 

İleri CASA sistemlerinde sperm morfolojisinin bilgisayar destekli değerlendirilmesine yönelik modüller bulunmaktadır. Bu modüllerle sperm hücrelerinin boyutu, şekli ve genel yapısı hakkında bilgi sahibi olunmaktadır. 

Bilgisayar Destekli Sperm Analizi Sisteminde Hangi Değerler Bulunur?

Her CASA cihazı aynı parametreleri aynı isimlerle raporlamamaktadır, kullanılan cihaz ve yazılıma göre raporun içeriği değişmektedir. CASA raporunda VCL, VSL, VAP, LIN, STR, ALH ve BCF sperm hareketinin karakterini anlatan parametreler bulunmaktadır. Bu parametreler ve anlamları şu şekildedir:

• Total Motility (TM): Total motility, yani toplam hareketlilik, hareket gösteren sperm hücrelerinin oranını ifade eder. 
• Progressive Motility (PM): Spermlerin anlamlı şekilde ileri doğru hareket eden kısmını ifade eder.
• VCL (Curvilinear Velocity): Sperm hücresinin izlediği gerçek, kıvrımlı hareket yolu boyunca hesaplanan hızdır.
• VSL (Straight Line Velocity): Spermin başlangıç noktası ile belirli bir süre sonraki konumu arasındaki daha doğrudan ilerleme hızını ifade eder. 
• VAP (Average Path Velocity): Sperm hücresinin hareket ederken oluşturduğu ortalama yol üzerinden hesaplanan hızdır. 
• LIN (Linearity): Sperm hareketinin ne kadar doğrusal olduğunu anlatan parametrelerden biridir. 
• STR (Straightness): Sperm hareketinin doğrusal karakterini değerlendiren kinematik parametrelerden biridir.
• ALH (Amplitude of Lateral Head Displacement): Sperm başının hareket sırasında bir yandan diğer yana yaptığı yer değiştirme miktarını ifade eder.
• BCF (Beat Cross Frequency): Sperm başının ortalama hareket yolu ile ilişkili olarak belirli bir hareket frekansını ifade eder. 

Bilgisayar Destekli Sperm Analizi Sistemi Nasıl Çalışır?

Semen örneğinden belli bir miktar, CASA sisteminin inceleme alanına alınmaktadır. Mikroskop ve kamera sistemi sperm hücrelerini art arda görüntülerken yazılım da farklı görüntü karelerinde aynı sperm hücresinin konumunu belirlemeye çalışmaktadır. Sırasıyla gelen görüntülerde spermin bulunduğu noktaları birleştirerek sperm için bir hareket izi oluşturmaktadır. 

Ancak CASA sistemi, sperm hareketini yalnızca “hareket var” ya da “hareket yok” şeklinde tanımlamamaktadır. Örnek olarak iki sperm hücresinin ikisi de hareketli olabilir; ancak biri ileri doğru düzenli şekilde ilerlerken diğeri bulunduğu yerde daha fazla dönerek veya düzensiz bir yol izleyerek hareket ediyor olabilir. Bu yüzden CASA sistemleri, sperm hücrelerinin görüntülerdeki konum değişikliklerini art arda takip ederek bu hareketleri çeşitli matematiksel parametrelerle tanımlamaktadır. 

CASA Testi Kimlere Önerilir?

Bilgisayar destekli sperm analizi her erkek için rutin olarak istenen bir test değildir. Sperm analizinde hareketlilikle ilgili sorunların daha ayrıntılı incelenmesinin gerektiği durumlarda veya erkek infertilitesinin değerlendirilmesinde daha nicel bilgiye ihtiyaç duyulduğunda CASA kullanılmaktadır. CASA testinin önerildiği durumlar şu şekildedir:

• Tekrarlayan sperm analizlerinde sperm hareketleri arasında belirgin farklılıklar görülüyorsa 
• Erkek infertilitesi değerlendiriliyorsa
• Yardımcı üreme tedavisi planlanıyorsa
• Sperm hareketinin daha ayrıntılı karakterizasyonuna ihtiyaç duyuluyorsa 
• Standart sperm analizinde hareketlilikle ilgili şüpheli sonuçlar varsa 

CASA Analizi Sonuçları Kesin midir?

Bilgisayar kullanılması, analizi tamamen hatasız hale getirmemektedir. CASA sisteminin sonuçları; kullanılan cihaz ve yazılıma, görüntü kalitesine, örneğin hazırlanma şekline, ölçüm yapılan alanlara, kullanılan sarf malzemelerine, cihazın kalibrasyonuna, analiz parametrelerine ve laboratuvarın kalite kontrol uygulamalarına göre değişiklik gösterebilmektedir. Bu nedenle CASA'da da standardizasyon ve kalite kontrol büyük önem taşımaktadır. 

CASA Testi Sonuçları Nasıl Değerlendirilmelidir?

Bilgisayar destekli sperm analizinin en doğru şekilde değerlendirilmesi için sperm sayısının, toplam hareketliliğin, ileri hareket eden sperm oranının durumunun, hareket eden spermlerin gerçekten ileri yönde hareket edip etmediğinin, hareket paterninde belirgin bir bozukluk bulunup bulunmadığının da değerlendirilmesi gerekmektedir. 

CASA “Normal” Yazmaması Ne Anlama Gelir? 

Sperm üretimi ve semen parametreleri zaman içerisinde değişebileceğinden CASA'da progresif hareketlilik düşük bulunduğunda önce bu bulgunun kalıcı olup olmadığına bakılması gerekmektedir. Sonrasında hastanın öyküsü değerlendirilerek infertilite süresi, inmemiş testis öyküsü, testis ameliyatları, çocuk sahibi olup olunmadığı, cinsel ve ejakülasyonla ilgili sorunlar, ateşli hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve varikosel varlığı değerlendirilmelidir. 

CASA'da “Rapid”, “Slow” ve “Immotile” Ne Demek?

Raporda rapid progressive, slow progressive, non-progressive ve immotile gibi ifadeler görülebilir. Rapid progressive, daha hızlı ve ileri yönde hareket eden sperm grubunu, slow progressive, ileri yönde hareket eden ancak daha yavaş ilerleyen sperm grubunu, non-progressive, hareket gösteren ancak anlamlı bir ileri ilerleme göstermeyen sperm grubunu, immotile de hareket göstermeyen sperm grubunu temsil etmektedir. 

CASA Testinden Önce Nelere Dikkat Edilmelidir? 

Semen analizinin doğru şekilde yapılabilmesi için örneğin laboratuvar tarafından belirlenen koşullara uygun biçimde verilmesi gerekmektedir. Özellikle cinsel perhiz süresi, örneğin tamamının toplanması, örneğin laboratuvara ulaştırılma koşulları ve analiz öncesindeki süreç sonuçların değerlendirilmesini etkilemektedir. Bu nedenle CASA yapılacaksa hastanın laboratuvardan önceden ayrıntılı bilgi alması gerekmektedir. 

Sperm üretimi ve semen özellikleri zaman içinde değişebildiğinden, klinik olarak gerekli görüldüğünde analizin tekrarlanması mümkündür. Dolayısıyla tek bir semen örneğindeki farklılıkların da aşırı yorumlanmaması gerekir. 

Bilgisayar Destekli Sperm Analizi Sistemi (CASA) Hakkında Sık Sorulan Sorular

CASA Klasik Spermiyogramdan Daha mı İyidir? 

CASA'nın güçlü tarafı, sperm hareketlerinin belirli ölçütlerle sayısallaştırılabilmesi ve ayrıntılı hareket parametrelerinin analiz edilebilmesidir. Ancak bu durum klasik semen analizinin gereksiz olduğu anlamına gelmez. 

CASA Tüp Bebek Başarısını Öngörür mü?

CASA sonuçları yardımcı üreme tedavisi planlanırken erkek faktörü hakkında daha ayrıntılı bilgi sağlayabilir. Ancak yalnızca CASA değerlerine bakarak tüp bebek tedavisinin başarılı olup olmayacağını kesin olarak söylemek mümkün değildir.

CASA ile Sperm DNA Hasarı Aynı Test midir?

Hayır. Bu iki inceleme birbirinden farklıdır. CASA temel olarak sperm hareketlerinin bilgisayar destekli analizini ifade eder. Sperm DNA hasarı veya DNA fragmantasyonu ise sperm hücresinin genetik materyalindeki hasarın farklı laboratuvar yöntemleriyle değerlendirilmesini amaçlar.

CASA Sonucundaki Sperm Sayısı ile Sperm Kalitesi Aynı Şey midir?

“Sperm sayım normal, o halde sperm açısından hiçbir problem yok” şeklinde bir sonuç çıkarmak doğru değildir. Sperm üretimi ve sperm fonksiyonları bir bütün olarak değerlendirilmelidir. 

CASA Sonucu İnfertiliteyi Kesin Olarak Gösterir mi? 

Hayır. Semen analizi, erkeğin üreme potansiyeli hakkında önemli bilgiler verir ancak tek başına bir erkeği kesin olarak “fertil” veya “infertil” olarak sınıflandırmak doğru değildir.

CASA'da Hızlı Sperm Yeterli midir? 

Sperm hareketi söz konusu olduğunda hız ile ilerleme birbirinden ayrılmalıdır. Bir sperm saniyede daha fazla mesafe kat ediyor olabilir ancak hareket yolu oldukça kıvrımlı olabilir. Başka bir sperm daha yavaş hareket etmesine rağmen daha düzenli ve ileri yönlü bir hareket sergileyebilir. Bu nedenle CASA raporlarında görülen çeşitli hız ve hareket parametreleri aslında aynı şeyi anlatmaz.

CASA Sonucu Neden Farklı Günlerde Değişebilir?

Semen parametrelerinde biyolojik dalgalanmalar görülebilir. Aynı kişinin farklı zamanlarda verdiği semen örneklerinde hacim, sperm sayısı ve hareketlilik açısından farklı sonuçlar çıkabilir.