Yumurtalık Kisti Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Yumurtalık kisti, yumurtalığın içinde veya yüzeyinde oluşan; içi sıvı, kan ya da farklı doku bileşenleri içerebilen kesecik şeklindeki yapılardır. Yumurtalık kistleri özellikle üreme çağındaki kadınlarda yaygın görülür. Kistlerin büyük bölümü iyi huyludur, belirti oluşturmaz ve herhangi bir tedaviye ihtiyaç duyulmadan zaman içinde kendiliğinden kaybolabilir.

Yumurtalık Kisti Nedir?

Yumurtalıklar, rahmin her iki yanında bulunan ve üreme hücrelerinin gelişiminde görev alan organlardır. Aynı zamanda adet döngüsünü ve üreme fonksiyonlarını etkileyen hormonların üretimine katkıda bulunurlar. Her adet döngüsünde yumurtalıklardan birinde folikül adı verilen sıvı dolu bir yapı gelişir ve yumurta hücresinin salınmasına yardımcı olur.

Folikülün yumurtayı serbest bırakamaması veya yumurtlama sonrasında küçülmemesi durumunda fonksiyonel yumurtalık kisti oluşabilir. Bu kistler doğal yumurtlama döngüsüyle bağlantılıdır ve tümör olarak değerlendirilmez. Fonksiyonel kistlerin önemli bir bölümü birkaç adet döngüsü içinde gerileyebilir.

Her yumurtalık kisti fonksiyonel değildir. Endometriozis, yumurtalık dokusundan gelişen iyi huylu oluşumlar veya farklı hücre tiplerinden kaynaklanan yapılar da yumurtalıkta kistik görünüm oluşturabilir. Bu nedenle “yumurtalık kisti” tek bir hastalığı değil, farklı özelliklere sahip oluşumları tanımlayan genel bir ifadedir.

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurun

Yumurtalık Kisti Neden Olur?

Yumurtalık kistlerinin nedenleri kistin türüne göre değişir. En sık görülen neden, adet döngüsü sırasında gerçekleşen doğal yumurtlama sürecidir. Bununla birlikte bazı jinekolojik hastalıklar ve hormonal süreçler de kist gelişimiyle ilişkili olabilir. Yumurtalık kisti oluşumuyla bağlantılı durumlar şunlardır:

• Yumurtlama sürecinde folikülün yumurtayı serbest bırakamaması
• Yumurtlama sonrasında korpus luteum yapısının sıvı veya kanla dolması
• Endometriozis dokusunun yumurtalıkta yerleşmesi
• Gebeliğin erken döneminde korpus luteumun bir süre daha büyümeye devam etmesi
• Yumurtalık yüzeyindeki hücrelerden kistik yapı gelişmesi
• Doğuştan bulunan üreme hücrelerinden dermoid kist oluşması
• Pelvik enfeksiyonun yumurtalık ve çevre dokulara yayılması
• Yumurtlamayı uyaran bazı tedavi süreçleri
• Daha önce yumurtalık kisti gelişmiş olması

Kistin nedenini yalnızca belirtilere bakarak belirlemek mümkün değildir. Ultrasonografik görünüm ve gerekli görülen diğer tetkikler, kistin türü hakkında daha ayrıntılı bilgi sağlar.

Yumurtalık Kisti Türleri Nelerdir?

Yumurtalık kistleri genel olarak fonksiyonel ve fonksiyonel olmayan kistler şeklinde iki ana grupta incelenebilir. Kistin türü; takip süresini, tedavi ihtiyacını ve cerrahi yaklaşımı etkileyebilir.

Yumurtalık Kisti Kimlerde Daha Sık Görülür?

Yumurtalık kistleri her yaşta görülebilse de yumurtlamanın devam ettiği üreme çağında daha sık ortaya çıkar. Fonksiyonel kistler doğal adet döngüsüyle ilişkili olduğu için bu dönemde yaygındır. Yumurtalık kisti gelişimiyle ilişkili olabilecek durumlar şunlardır:

• Üreme çağında olmak
• Daha önce fonksiyonel kist geçirmiş olmak
• Endometriozis bulunması
• Yumurtlama düzensizliği yaşamak
• Gebeliğin erken döneminde olmak
• Yumurtlamayı uyaran tedaviler görmek
• Pelvik enfeksiyon öyküsünün bulunması

Risk faktörlerinin bulunması kişide mutlaka kist gelişeceği anlamına gelmez.

Yumurtalık Kisti ile Polikistik Over Sendromu Aynı mıdır?

Yumurtalık kisti ile polikistik over sendromu (yeni adıyla poliendokrin metabolik over sendromu) aynı durum değildir. Tek bir yumurtalık kisti, yumurtalıkta oluşan bağımsız bir yapıyı tanımlarken polikistik over sendromu; yumurtlama düzensizliği, androjen hormonlarındaki artış ve metabolik özelliklerle ilişkili hormonal bir tablodur.

Polikistik over görünümünde ultrasonda çok sayıda küçük folikül izlenebilir. Ancak bu foliküller, klasik anlamdaki büyük yumurtalık kistleriyle aynı değildir. Polikistik over sendromunun değerlendirilmesinde adet düzeni, klinik belirtiler, hormon incelemeleri ve ultrason bulguları birlikte ele alınır.

Yumurtalık Kisti Belirtileri Nelerdir?

Yumurtalık kistlerinin önemli bir bölümü herhangi bir belirti oluşturmaz. Küçük kistler, rutin jinekolojik muayene veya farklı bir nedenle yapılan ultrasonografi sırasında tesadüfen tespit edilebilir.

Kist büyüdüğünde, çevre dokulara baskı yaptığında, içine kanama olduğunda veya yumurtalığın hareketini etkilediğinde belirtiler ortaya çıkabilir. Yumurtalık kistinde görülebilecek şikâyetler şunlardır:

• Tek taraflı veya iki taraflı kasık ağrısı
• Alt karın bölgesinde baskı, ağırlık veya dolgunluk hissi
• Karında şişkinlik
• Adet döneminde ağrının artması
• Adet kanamasının normalden yoğun, hafif veya düzensiz olması
• Cinsel ilişki sırasında derin bölgede ağrı hissedilmesi
• Sık idrara çıkma ihtiyacı
• Mesaneyi tamamen boşaltmakta zorlanma
• Bağırsak hareketleri sırasında ağrı veya baskı hissi
• Kabızlık benzeri yakınmalar
• Az miktarda yemek yenmesine rağmen erken doyma
• Bel ve sırt bölgesine yayılan ağrı
• Gebelik planlayan bazı kişilerde gebe kalmakta güçlük

Büyük yumurtalık kistleri pelvik ağrı, karında ağırlık, basınç ve şişkinlik oluşturabilir. Bununla birlikte bu şikâyetler yalnızca yumurtalık kistine özgü değildir. Kesin değerlendirme için jinekolojik muayene gerekir.

Yumurtalık Kisti Ağrısı Nasıl Olur?

Yumurtalık kisti ağrısı alt karın veya kasık bölgesinde, çoğu zaman kistin bulunduğu tarafta hissedilebilir. Ağrı künt, baskı şeklinde, aralıklı veya keskin karakterde olabilir. Bazı kişilerde adet dönemi, egzersiz, ani hareket veya cinsel ilişki sırasında daha belirgin hâle gelebilir.

Kistin içine kanama olması, kistin yırtılması veya yumurtalığın kendi çevresinde dönmesi durumunda ağrı aniden başlayabilir. Ani ve şiddetli ağrıya bulantı, kusma, halsizlik veya baygınlık hissi eşlik ediyorsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Yumurtalık Kisti Patlaması Nedir?

Yumurtalık kisti patlaması, kist duvarının açılması ve içeriğinin karın boşluğuna yayılmasıdır. Küçük ve basit kistlerin yırtılması bazen hafif ağrıyla sınırlı kalabilir. Kistin içine daha önce kanama olmuşsa karın içine kanama ve daha belirgin şikâyetler gelişebilir.

Kist yırtılmasında görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Aniden başlayan tek taraflı kasık ağrısı
• Alt karında hassasiyet
• Bulantı veya kusma
• Baş dönmesi
• Halsizlik
• Bayılacak gibi olma
• Olağan dışı vajinal kanama

Kistin patlayıp patlamadığı yalnızca belirtilere bakılarak kesinleştirilemez. Muayene, ultrasonografi ve gerektiğinde kan testleriyle değerlendirme yapılır.

Yumurtalık Torsiyonu Nedir?

Yumurtalık torsiyonu, yumurtalığın onu destekleyen bağlar çevresinde dönmesi durumudur. Yumurtalıkta bulunan kist veya kitlenin organın ağırlığını ve hareketliliğini artırması torsiyon olasılığını yükseltebilir.

Torsiyon genellikle ani başlayan, tek taraflı ve şiddetli kasık ağrısıyla ortaya çıkar. Ağrıya bulantı ve kusma eşlik edebilir. Bu belirtilerin bulunması hâlinde aynı gün tıbbi değerlendirme gerekir.

Yumurtalık Kisti Tanısı Nasıl Konur?

Yumurtalık kisti tanısı; hastanın şikâyetleri, adet düzeni, yaşı, menopoz durumu, jinekolojik muayene ve görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Tanı sürecinde başvurulabilecek yöntemler şunlardır:

• Ayrıntılı tıbbi öykü
• Karın ve jinekolojik muayene
• Pelvik ultrasonografi
• Transvajinal ultrasonografi
• Doppler ultrasonografi
• Gebelik testi
• Tam kan sayımı ve gerekli laboratuvar testleri
• Uygun hastalarda tümör belirteçleri
• Manyetik rezonans görüntüleme
• Gerekli durumlarda bilgisayarlı tomografi

Yumurtalık Kisti Nasıl Tedavi Edilir?

Yumurtalık kisti tedavisi her hasta için aynı değildir. Tedavi kararı; kişinin yaşı, menopoz durumu, belirtileri, gebelik planı, kistin boyutu, ultrasonografik yapısı ve takipteki değişimine göre verilir. Yumurtalık kistlerinde uygulanabilecek temel yaklaşımlar şunlardır:

• Klinik ve ultrasonografik takip
• Şikâyetleri azaltmaya yönelik destekleyici tedavi
• Seçilmiş hastalarda hormonal düzenleme
• Laparoskopik kist ameliyatı
• Açık cerrahi
• Gerekli durumlarda jinekolojik onkoloji değerlendirmesi

Yumurtalık kistinin takibi

Belirti oluşturmayan, küçük ve basit görünümlü fonksiyonel kistler çoğunlukla belirli aralıklarla ultrasonografiyle takip edilir. Kontrolün ne zaman yapılacağı kistin boyutuna, görünümüne ve hastanın yaşına göre belirlenir.

Takip sırasında şu özellikler değerlendirilir:

• Kistin küçülüp küçülmediği
• Tamamen kaybolup kaybolmadığı
• Boyutunun artıp artmadığı
• İç yapısının değişip değişmediği
• Yeni belirtilerin ortaya çıkıp çıkmadığı

Birçok fonksiyonel kist tedavi olmadan kendiliğinden gerileyebilir. Ancak kalıcı hâle gelen veya büyüyen kistlerde takip planı yeniden düzenlenir.

Hormonal tedavi

Hormonal tedaviler bazı hastalarda yumurtlama düzeninin kontrol edilmesi ve yeni fonksiyonel kistlerin gelişme olasılığının azaltılması amacıyla değerlendirilebilir. Ancak hormonal tedaviler mevcut her kistin küçülmesini sağlamaz.

Hormonal tedavi kararı; kişinin yaşı, adet düzeni, eşlik eden hastalıkları, gebelik planı ve kistin türü göz önünde bulundurularak kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından verilmelidir.

Yumurtalık kisti ameliyatı

Büyük, kalıcı, büyümeye devam eden, belirti oluşturan veya görüntüleme özellikleri ileri değerlendirme gerektiren kistlerde ameliyat düşünülebilir. Cerrahinin kapsamı; kistin türüne, yumurtalık dokusuyla ilişkisine, hastanın yaşına ve doğurganlık planına göre belirlenir.

Ameliyat gereksinimi değerlendirilebilecek durumlar şunlardır:

• Kistin takiplerde küçülmemesi
• Kistin büyümeye devam etmesi
• Sürekli veya tekrarlayan ağrı oluşturması
• Yumurtalık torsiyonu şüphesi
• Kist içine kanama veya tekrarlayan yırtılma
• Çevre organlara baskı yapması
• Menopoz sonrasında ortaya çıkması
• Ultrasonografide kompleks özellikler göstermesi
• Kötü huylu oluşum açısından ileri inceleme gerektirmesi

Yumurtalık Kisti Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Yumurtalık kisti ameliyatı laparoskopik veya açık cerrahi yöntemle yapılabilir. Uygulanacak yöntem; kistin büyüklüğüne, yerleşimine, ultrasonografik özelliklerine, önceki ameliyatlara ve cerrahın değerlendirmesine göre belirlenir.

Laparoskopik Cerrahi

Laparoskopi, karın bölgesine açılan küçük kesilerden kamera ve cerrahi aletlerin yerleştirildiği kapalı ameliyat yöntemidir. Uygun hastalarda kistin çıkarılması, yumurtalık dokusunun korunması ve çevre yapıların değerlendirilmesi amacıyla uygulanabilir.

Açık Cerrahi

Kistin çok büyük olması, karın içinde geniş alan kaplaması veya görüntüleme bulgularının daha kapsamlı cerrahi değerlendirme gerektirmesi durumunda açık ameliyat planlanabilir. Açık cerrahide karın bölgesinden daha geniş bir kesiyle yumurtalık ve çevre dokular değerlendirilir.

Kistektomi

Kistektomi, yalnızca kistin çıkarılması ve mümkün olduğunca sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması işlemidir. Özellikle doğurganlığını korumak isteyen hastalarda, tıbben uygun olması hâlinde bu yaklaşım tercih edilebilir.

Ooferektomi

Ooferektomi, yumurtalığın bir bölümünün veya tamamının çıkarılmasıdır. Kistin yumurtalık dokusundan güvenli biçimde ayrılamaması, yumurtalığın işlevsel dokusunun büyük ölçüde etkilenmesi veya farklı klinik gerekliliklerin bulunması durumunda uygulanabilir.

Tek yumurtalığın alınması, diğer yumurtalığın sağlıklı olması hâlinde her zaman gebeliği engellemez. Cerrahi kapsamı hasta özelinde değerlendirilir.

Yumurtalık Kisti Ameliyatı Öncesinde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Ameliyat öncesinde hastanın genel sağlık durumu ve anesteziye uygunluğu değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar, daha önce geçirilen ameliyatlar, alerjiler ve mevcut hastalıklar hekime bildirilmelidir. Ameliyat öncesinde dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

• Kullanılan ilaçların ve destek ürünlerinin bildirilmesi
• Kan sulandırıcı ilaçlar konusunda hekimin önerisine uyulması
• Gebelik olasılığının paylaşılması
• Önceki ameliyat ve hastalık bilgilerinin aktarılması
• İstenen kan testlerinin ve görüntülemelerin tamamlanması
• Açlık ve sıvı tüketimi konusunda verilen talimatlara uyulması
• Doğurganlık beklentisinin cerrahi ekip ile görüşülmesi

Yumurtalık Kisti Ameliyatı Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Ameliyat sonrası iyileşme süresi uygulanan cerrahi yönteme ve işlemin kapsamına göre değişir. Laparoskopik cerrahi sonrasında günlük aktivitelere dönüş genellikle açık cerrahiye göre daha kısa sürede olabilir. İyileşme döneminde dikkat edilmesi gereken durumlar şunlardır:

• Kontrol randevularının aksatılmaması
• Yara bakımının önerildiği şekilde yapılması
• Ağır kaldırma ve yoğun egzersiz için hekimin onayının beklenmesi
• Kullanılması önerilen tedavilerin düzenli uygulanması
• Cinsel yaşama dönüş konusunda doktor önerisine uyulması
• Artan ağrı, ateş veya yara yerinde belirgin değişiklik olması durumunda sağlık kuruluşuna başvurulması
• Patoloji sonucunun hekimle birlikte değerlendirilmesi

Yumurtalık Kisti Hamile Kalmayı Engeller mi?

Yumurtalık kistlerinin çoğu doğurganlığı doğrudan etkilemez. Fonksiyonel kistler genellikle geçicidir ve gebelik oluşmasına engel olmaz. Bununla birlikte endometrioma veya yumurtlamayı etkileyen bazı hormonal durumlar gebelik planlamasını etkileyebilir.

Doğurganlık üzerindeki etki; kistin türüne, büyüklüğüne, iki yumurtalığı birden etkileyip etkilemediğine ve yumurtalık rezervine göre değişir. Gebelik planlayan kişilerde cerrahi kararı verilirken sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması ve yumurtalık rezervinin değerlendirilmesi önemlidir.

Gebelikte Yumurtalık Kisti Görülür mü?

Gebelikte yumurtalık kisti görülebilir. Erken gebelikte gebeliğin hormonal olarak desteklenmesine katkıda bulunan korpus luteum, ultrasonda kistik bir yapı şeklinde izlenebilir ve genellikle gebelik ilerledikçe küçülür.

Gebelik sırasında saptanan kistlerin önemli bir bölümü takip edilebilir. Ancak büyük, büyüyen, ağrı oluşturan veya kompleks görünümlü kistlerde takip sıklığı ve tedavi yaklaşımı kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından belirlenir.

Menopoz Sonrasında Yumurtalık Kisti Görülür mü?

Menopoz sonrasında da yumurtalık kisti gelişebilir. Ancak yumurtlama sona erdiği için menopoz sonrası saptanan yumurtalık kistleri üreme çağındaki fonksiyonel kistlerden farklı şekilde değerlendirilir.

Menopoz sonrası dönemde kistin ultrasonografik görünümü, boyutu, belirtiler ve gerekli görülen kan testleri birlikte incelenir. Basit görünümlü küçük kistler bazı hastalarda takip edilebilirken, kompleks yapı gösteren veya büyüyen kistlerde daha ayrıntılı değerlendirme gerekir.

Yumurtalık Kisti Kansere Dönüşür mü?

Yumurtalık kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur ve kansere dönüşmez. Bununla birlikte her yumurtalık oluşumunun basit bir fonksiyonel kist olduğu varsayılmamalıdır. Özellikle menopoz sonrasında ortaya çıkan, büyüyen veya ultrasonografide kompleks özellikler gösteren kistler daha ayrıntılı değerlendirilir.

Yumurtalık Kisti İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Sürekli veya tekrarlayan kasık ağrısı, karın şişkinliği, adet düzeninde belirgin değişiklik ya da cinsel ilişki sırasında ağrı yaşayan kişiler kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmalıdır.

Aşağıdaki belirtilerde gecikmeden değerlendirme yapılması önerilir:

• Ani başlayan ve şiddetlenen kasık ağrısı
• Ağrıyla birlikte bulantı ve kusma
• Baş dönmesi veya baygınlık hissi
• Artan karın hassasiyeti
• Olağan dışı vajinal kanama
• Ateşle birlikte pelvik ağrı
• Gebelik ihtimaliyle birlikte karın veya kasık ağrısı

Yumurtalık Kisti Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yumurtalık Kisti Kendiliğinden Geçer mi?

Fonksiyonel yumurtalık kistlerinin önemli bir bölümü birkaç adet döngüsü içinde kendiliğinden küçülebilir. Kistin kaybolup kaybolmadığı kontrol ultrasonografisiyle değerlendirilir.

Yumurtalık Kisti Kaç Santimetre Olursa Tehlikelidir?

Kistin yalnızca boyutuna bakılarak risk değerlendirmesi yapılamaz. Yaş, menopoz durumu, belirtiler, büyüme eğilimi ve ultrasonografik yapı birlikte incelenmelidir.

Yumurtalık Kisti Adet Gecikmesi Yapar mı?

Bazı fonksiyonel kistler yumurtlama zamanını etkileyerek adet gecikmesine veya kanama düzeninde değişikliğe neden olabilir. Her adet gecikmesinin nedeni yumurtalık kisti değildir.

Yumurtalık Kisti Karında Şişlik Yapar mı?

Büyük kistler karın bölgesinde dolgunluk, baskı ve şişkinlik hissi oluşturabilir. Sürekli devam eden şişkinliğin farklı nedenleri de olabileceği için uzman değerlendirmesi gerekir.

Yumurtalık Kisti Kilo Aldırır mı?

Kistler genellikle doğrudan kilo artışına neden olmaz. Çok büyük kistler karında hacim artışı oluşturabilir; hormonal bir hastalık eşlik ediyorsa kilo değişimi ayrıca değerlendirilmelidir.

Yumurtalık Kisti Ağrısı Nereye Vurur?

Ağrı genellikle alt karın ve kasık bölgesinde hissedilir. Bazı kişilerde bel, sırt, kalça veya üst bacak bölgesine yayılabilir.

Yumurtalık Kisti Patlarsa Ne Olur?

Kistin yırtılması ani kasık ağrısına neden olabilir. Ağrı şiddetliyse veya baş dönmesi, bulantı, halsizlik ve bayılma hissi eşlik ediyorsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Yumurtalık Kisti Ameliyatsız Tedavi Edilir mi?

Küçük, basit ve belirti oluşturmayan kistlerin büyük bölümü ameliyatsız olarak takip edilebilir. Cerrahi kararı kistin türüne, büyüklüğüne ve klinik bulgulara göre verilir.

Yumurtalık Kisti Tekrarlar mı?

Fonksiyonel kistler farklı adet döngülerinde yeniden oluşabilir. Daha önce kist gelişmiş olması, ilerleyen dönemlerde yeni bir kist görülme olasılığını artırabilir.

Yumurtalık Kisti Cinsel İlişkide Ağrı Yapar mı?

Özellikle büyük kistler ve endometriomalar cinsel ilişki sırasında derin pelvik ağrıya yol açabilir. Ağrının nedeni jinekolojik muayene ve ultrasonografiyle değerlendirilmelidir.

Yumurtalık Kisti Hamileliği Engeller mi?

Çoğu yumurtalık kisti hamile kalmaya engel olmaz. Endometriozis veya yumurtlama bozukluğu gibi eşlik eden durumlar doğurganlığı etkileyebilir.

Yumurtalık Kisti İlaçla Küçülür mü?

Her yumurtalık kisti ilaçla küçülmez. Tedavi seçimi kistin türüne göre yapılır ve hormonal tedaviler bazı hastalarda yeni fonksiyonel kistlerin oluşmasını azaltmak amacıyla değerlendirilebilir.

Yumurtalık Kisti Ultrasonda Belli Olur mu?

Yumurtalık kistleri çoğunlukla pelvik veya transvajinal ultrasonografiyle görüntülenebilir. Ultrasonografi kistin boyutu ve iç yapısı hakkında bilgi sağlar.

Yumurtalık Kisti Ameliyatında Yumurtalık Alınır mı?

Her kist ameliyatında yumurtalık alınmaz. Tıbben uygun hastalarda yalnızca kistin çıkarılması ve sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması amaçlanır.

Bekâr Kadınlarda Yumurtalık Kisti Olur mu?

Yumurtalık kistleri medeni durumdan bağımsız olarak yumurtalığı bulunan kişilerde gelişebilir. Muayene ve görüntüleme yöntemi kişinin yaşına, şikâyetine ve klinik durumuna göre planlanır.