Uzuv Koruyucu Cerrahi Nedir, Kimler İçin Uygundur?

Uzuv koruyucu cerrahi, kol veya bacakta bulunan özellikle kemik ve yumuşak doku tümörlerinin, uzvun tamamının kesilmesine gerek kalmadan çıkarılmasını ve mümkün olduğunca uzvun işlevinin korunmasını amaçlayan cerrahi tedavi yaklaşımıdır. Kanserin tamamen yok edilmesi için tümör ve çevresindeki dokunun bir kısmı alınmakta, daha sonra metal bir çubuk veya bir kemik parçası kullanarak uzuv yeniden oluşturulmaktadır. 

Uzuv Koruyucu Cerrahi Nedir?

Uzuv koruyucu cerrahi (ekstremite koruyucu cerrahi) i; tümörün onkolojik cerrahi prensiplere uygun şekilde tamamen çıkarılması, ardından çıkarılan kemik, eklem, kas, tendon, damar veya diğer dokuların durumuna göre uygun bir rekonstrüksiyon yapılmasıdır. Özellikle osteosarkom, Ewing sarkomu, kemiğin undiferansiye pleomorfik sarkomu, kondrosarkom ve ekstremitelerin yumuşak doku sarkomları gibi tümörlerde uzuv koruyucu cerrahi önemli bir tedavi seçeneğidir. Günümüz teknolojisiyle hastaların yaklaşık %95’i, amputasyon yerine uzuv koruyucu cerrahi ile tedavi edilebilmektedir. 

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz.

Uzuv Koruyucu Cerrahinin Temel Amacı Nedir?

Uzuv koruyucu cerrahinin iki temel hedefi vardır: tümör kontrolünü sağlamak ve mümkün olan en yüksek fonksiyonel kapasiteyi korumak. Ancak burada önemli olan nokta şudur: Bu iki hedef zaman zaman birbiriyle doğrudan ilişkilidir. Örneğin tümörün bir siniri tamamen sardığı ve güvenli şekilde ayrılmasının mümkün olmadığı bir durumda, yalnızca uzvu korumak amacıyla tümörün bir bölümünü içeride bırakmak kabul edilebilir bir yaklaşım değildir. Onkolojik açıdan tümörün yeterli cerrahi sınırla çıkarılması önceliklidir. Cerrahi planlama sırasında ideal olarak şu denge kurulmaya çalışılmaktadır: 

• Tümörün tamamının güvenli sınırlarla çıkarılması
• Cerrahi sınırların tümör açısından güvenli olması
• Ana damar ve sinir yapılarına mümkün olduğunca zarar verilmemesi
• Eklem ve hareket fonksiyonunun korunması veya yeniden oluşturulması
• Uzvun yük taşıma veya kavrama fonksiyonunun sürdürülebilmesi
• Hastanın ameliyat sonrası bağımsız yaşam ve günlük aktivitelerine dönebilmesi

Uzuv Koruma Ameliyatı Hangi Hastalıklarda Uygulanabilir?

Kanserli tümörün uzvu feda etmeden çıkarmaya odaklanan uzuv koruma cerrahisi; osteosarkom, Ewing sarkomu ve kondrosarkom gibi kemik sarkomlarında, liposarkom, miksofibrosarkom ve leiomyosarkom gibi yumuşak doku sarkomlarında, metastatik kemik kanserinde, kemik, eklem ve yumuşak doku enfeksiyonlarında ve travmatik yaralanmalarda uygulanabilir. 

Uzuv Koruyucu Cerrahi Nasıl Yapılır?

Uzuv koruyucu cerrahide tümör çıkarıldıktan ve doku, kanserli hücreden temizlendikten sonra gerekli durumlarda kan damarları, sinirler, kemikler ve diğer dokular yeniden bağlanmakta veya onarılmaktadır. Hasar görmüş veya eksik olan uzvu yapılandırmak için kemik grefti veya deri grefti kullanılmaktadır. İhtiyaç halinde uzun kemikleri doldurmak ve uzatmak için kemik nakline başvurulmakta, işlevsellik kazandırmak için de kemik veya eklem implantları kullanılabilmektedir. 

Uzuv Koruyucu Cerrahi Sonrasında Kemik Nasıl Yeniden Yapılandırılır?

Kemik tümörünün çıkarılması sonrasında oluşan kemik defektinin büyüklüğüne ve bulunduğu bölgeye göre uygulanan rekonstrüksiyon seçenekleri şunlardır:

• Allogreft: Başka bir kişiden elde edilen ve uygun şekilde işlenen kemik dokusu, seçilmiş hastalarda çıkarılan kemik bölümünün yerine kullanılabilir. Allogreftin avantajı kemik dokusuna benzer bir yapının sağlanabilmesidir ancak kaynama sorunları, kırık, enfeksiyon ve greftle ilişkili diğer komplikasyonlar görülebilir.
• Endoprotezler: Özellikle diz, kalça veya omuz çevresindeki geniş kemik rezeksiyonlarında tümörlü kemik segmentinin yerine özel tümör protezleri veya megaprotezler yerleştirilebilir.
• Hastanın Kendi Kemiğinden Rekonstrüksiyon: Uygun hastalarda kişinin kendi vücudundan alınan kemik dokusu da kullanılabilir. Bunun özellikle küçük veya belirli anatomik bölgelerdeki defektlerde farklı avantajları olabilir. Bu yöntem, hastanın eklem hareketinin ve uzvun yük taşıma fonksiyonunun yeniden oluşturulmasına yardımcı olabilir.
• Özel Tasarlanmış İmplantlar: Özellikle karmaşık anatomik bölgelerde, hastanın görüntüleme verileri kullanılarak kişiye özgü implantların planlanması mümkün olabilir.

Her Hasta Uzuv Koruyucu Cerrahiye Uygun mudur?

Uzuv koruyucu cerrahinin başarısı büyük ölçüde ameliyat öncesi planlamaya bağlıdır. Yalnızca tümörün büyüklüğüne bakılarak uzuv koruyucu cerrahi planlanmamaktadır. İlk aşamada tümörün anatomik sınırları ayrıntılı olarak incelenmektedir. Özellikle ekstremite tümörlerinde manyetik rezonans görüntüleme (MR), tümörün kemik ve yumuşak dokularla ilişkisini değerlendirmektedir. Bunun yanında tümörün vücudun başka bölgelerine yayılıp yayılmadığını değerlendirmek amacıyla hastalığın türüne göre göğüs BT, PET-BT veya diğer evreleme yöntemleri kullanılmaktadır. Cerrahi kararı verirken şu hususlar değerlendirilmektedir:

• Tümör tamamen çıkarılabilir mi?

Tümörün tamamının güvenli cerrahi sınırla çıkarılması mümkün değilse uzuv koruyucu cerrahi uygun olmayabilir.

• Ana damarlar tümör tarafından tutulmuş mu?

Bazı hastalarda tümörün çevresindeki damarlar korunabilir. Bazı durumlarda ise damar rezeksiyonu ve damar greftiyle yeniden yapılandırma gerekebilir.

• Ana sinir yapıları korunabilir mi?

Bir sinirin tümör tarafından invaze edildiği ve güvenli cerrahi sınır için çıkarılması gerektiği durumlarda, sonrasında ortaya çıkabilecek fonksiyon kaybının boyutu ayrıca değerlendirilir.

• Ameliyattan sonra uzuv işlevsel kalacak mı?

Anatomik olarak uzvu korumak her zaman işlevsel bir sonuç anlamına gelmez. Tümörün çıkarılması sonrasında uzuv ciddi şekilde işlevsiz hale gelecekse alternatif cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.

Uzuv Koruyucu Cerrahi Kimler İçin Uygundur? 

Uygun adayların belirlenmesi, ortopedik onkoloji cerrahı, tıbbi onkolog, radyasyon onkoloğu ve fizyoterapistten oluşan konsey tarafından titizlikle yapılmaktadır. Hastanın anatomik yapısının operasyonu kaldırabilecek güçte olması en önemli unsurdur. Uzuv koruyucu cerrahi için uygun olan kişilerin özellikleri şu şekilde sıralanabilir:

• Tümörün veya hasarın ana sinir ve damar demetlerini tamamen sararak sıkıştırmamış olması
• Hastanın ameliyat sonrası uzun süreli fizik tedavi ve rehabilitasyon sürecine uyum sağlayabilecek motivasyona sahip olması
• Vücudun başka bir bölgesine uzak metastaz (yayılım) bulunmaması veya metastazların kontrol altına alınabilir olması
• Genel sağlık durumunun büyük ve uzun süreli rekonstruktif cerrahilere uygun olması

Uzuv Koruyucu Cerrahi ile Amputasyon Arasındaki Fark Nedir?

Amputasyonda tümörün bulunduğu uzuv veya uzvun belirli bir bölümü çıkarılır. Uzuv koruyucu cerrahide ise tümör çıkarılırken uzvun mümkün olduğunca korunması hedeflenir. Ancak bu iki yöntemi yalnızca “biri daha iyi, diğeri daha kötü” şeklinde değerlendirmek doğru değildir. 

Uzuv koruyucu cerrahi ancak tümörün güvenli şekilde çıkarılabilmesi ve ameliyat sonrasında kullanılabilir bir uzvun elde edilebilmesi halinde tercih edilir. Eğer tümör kritik damar ve sinir yapılarını geniş biçimde tutmuşsa, tümörün yeterli sınırla çıkarılması mümkün değilse veya korunacak uzuv fonksiyonel açıdan kullanılamayacak hale gelecekse amputasyon daha güvenli bir seçenek olabilir.

Uzuv Koruyucu Cerrahinin Riskleri Nelerdir?

Uzuv koruyucu cerrahi büyük ve kapsamlı bir operasyondur. Her cerrahi işlemde olduğu birtakım riskler barındırmaktadır. Erken ve geç olarak karşılaşılabilecek komplikasyonlar şunlardır: 

• Enfeksiyon
• Kanama
• Yara iyileşmesinde gecikme
• Damar yaralanması veya damar tıkanıklığı
• Sinir hasarı
• Protez veya implantla ilişkili komplikasyonlar
• Kemik kaynamaması veya gecikmiş kaynama
• Protez gevşemesi veya mekanik başarısızlık
• Patolojik kırık
• Eklem hareket kısıtlılığı
• Kas ve tendon fonksiyonlarında kayıp
• Uzuvda güçsüzlük
• Yürüme veya yük taşıma problemleri
• Tümörün lokal olarak yeniden ortaya çıkması
• Uzak metastaz

Uzuv Koruyucu Cerrahi Sonrasında Neden Rehabilitasyon Önerilir?

Uzuv koruyucu cerrahinin tamamlanması, tedavinin bittiği anlamına gelmez. Özellikle eklem çevresindeki tümörlerde kas, tendon veya bağların bir kısmının çıkarılması hareket fonksiyonunu etkileyebilir. Bu nedenle rehabilitasyon programının titizlikle sürdürülmesi önerilir. Rehabilitasyon programlarında ağrı ve ödem kontrolü, yara iyileşmesinin korunması, güvenli eklem hareketinin sağlanması, kas gücünün yeniden kazanılması, denge ve koordinasyonun geliştirilmesi, güvenli yürüme veya ekstremite kullanımının öğretilmesi üzerinde durulur. 

Uzuv Koruyucu Cerrahi İçin Doktor Seçimi Yaparken Nelere Dikkat Edilir? 

Geleneksel tedavi yöntemlerinin aksine sadece hayat kurtarmayı değil, aynı zamanda hastanın fiziksel hareketliliğini, sosyal uyumunu ve yaşam kalitesini en üst düzeyde korumayı hedefleyen uzuv koruyucu cerrahi için hekim araştırırken şunlara dikkat edilebilir:

• Cerrahın ortopedi ve travmatoloji uzmanlığının yanı sıra ortopedik onkoloji yan dalında özel eğitime sahip olması
• Benzer vakaları görmüş olması
• Güncel cerrahi teknikleri, akıllı protez uygulamalarını ve rekonstrüksiyon yöntemlerini yakından takip etmesi
• Tıbbi onkologlar ve radyasyon onkologları ile koordine çalışabilme becerisi
• Hastanın durumunu, riskleri ve olası komplikasyonları anlaşılır bir dille ifade etmesi 
• Ameliyat sonrasında hastayı düzenli onkolojik ve ortopedik kontrollerle takip etmesi 
• Hastanın uzun vadeli yaşam kalitesini artıracak dönemsel değerlendirmeler yapması 

Uzuv Koruyucu Cerrahi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Uzuv Koruyucu Operasyonda Damar ve Sinirler Korunabilir mi?

Tümör ana damarların yakınında bulunmasına rağmen damar duvarına doğrudan invaze değilse, damarlar dikkatli bir cerrahi diseksiyonla korunabilir. Ancak damar tutulumu varsa tümörlü segmentin çıkarılması ve damar rekonstrüksiyonu gerekebilir.

Uzuv Koruyucu Cerrahiden Sonra Kemoterapi veya Radyoterapi Gerekir mi?

Tümörün türüne göre kemoterapi ve radyoterapiye ihtiyaç duyulabilir. Örneğin yüksek dereceli osteosarkomda kemoterapi, cerrahi tedavinin önemli bir parçasıdır. Yumuşak doku sarkomlarında ise radyoterapi bazı hastalarda ameliyat öncesinde veya sonrasında lokal kontrolü artırmak amacıyla kullanılabilir.

Uzuv Koruyucu Cerrahiden Sonra Normal Hayata Dönüş Ne Kadar Sürer?

İyileşme süreci hastanın yaşına, çıkarılan dokunun büyüklüğüne ve uygulanan rekonstrüksiyon tipine göre değişiklik göstermekle birlikte genellikle aylar süren bir rehabilitasyon gerektirir.

Ekstremite Koruyucu Cerrahide İşlev Kaybı Yaşanır mı?

Cerrahi sonrası hedef maksimum fonksiyonu korumaktır ancak normal seviyeye kıyasla bir miktar hareket kısıtlılığı kalabilir. 

Çocuklarda Uzuv Koruyucu Cerrahi Yapılabilir mi?

Evet, büyüme plaklarını koruyan veya uzayabilir özel protez sistemleri kullanılarak çocuk hastalarda da başarıyla uygulanabilmektedir.

Ekstremite Koruyucu Cerrahi Sonrası Kanserin Tekrarlama Riski Var mıdır?

Cerrahi sınırların tümörsüz (negatif sınır) olarak çıkarılması riski en aza indirir ancak düzenli takip çok önemlidir.

Hangi Durumda Uzuv Koruma Ameliyatı Tercih Edilmez? 

Kitlenin ana damar ve sinir yapılarından ayrılamayacak kadar iç içe geçmiş olduğu, çok ilerlemiş kontrol altına alınamayan derin ve yaygın enfeksiyon varlığında, hastanın genel sağlık durumunun uzun ve karmaşık cerrahi süreçleri kaldıramayacağı durumlarda ve ileri evre yaygın metastaz durumlarında hastanın hayatını riske atabileceği veya teknik olarak başarısızlıkla sonuçlanabileceği için operasyon tercih edilmez. 

Uzuv Koruyucu Cerrahi Öncesinde İkinci Görüş Alınmalı mı?

Karmaşık ve büyük cerrahi kararlar öncesinde farklı bir uzmandan ikinci görüş almak, tedavi planının doğruluğunu teyit etmek açısından faydalıdır. 

Uzuv Koruyucu Cerrahi ile Uzuv Kurtarma Aynı Şey midir?

Genellikle aynı tedavi yaklaşımını ifade etmek için kullanılsalar da, “uzuv koruyucu cerrahi” tıbbi literatürde daha yaygın kullanılan terimdir. 

Patolojik Kırık Uzuv Koruyucu Cerrahiye Engel midir?

Hayır, patolojik kırık tek başına uzuv koruyucu cerrahiye kesin bir engel değildir. Karar; tümörün tipi ve yaygınlığı, kırığın yeri, damar-sinir yapılarına olan ilişkisi ve güvenli cerrahi sınır elde edilip edilemeyeceği gibi birçok faktör değerlendirilerek verilir.