Kolorektal Kanser Nedir, Belirtileri ve Türleri Nelerdir?

Kolorektal kanser; kalın bağırsak ve rektumda ortaya çıkan bir kanser türüdür. Genellikle bağırsağın iç yüzeyindeki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla gelişir ve çoğu zaman erken dönemde belirti vermeden ilerleyebilir. Dünya genelinde en sık görülen kanserler arasında yer alan bu hastalığın tedavi başarısı, düzenli tarama testleri ve erken tanı sayesinde önemli ölçüde artırılabilir.

Kolorektal Kanser Nedir?

Kolorektal kanser; kalın bağırsak (kolon) ve rektumda gelişen bir kanser türüdür. Sindirim sisteminin son bölümünde yer alan bu bölgelerdeki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalması sonucu ortaya çıkar. Kolon ve rektumda gelişen kanserler benzer özellikler gösterdiği için birlikte kolorektal kanser olarak adlandırılır.

Kolorektal kanser genellikle bağırsak iç yüzeyinde oluşan küçük et benzeri yapılarla (polip) başlar. Her polip kansere dönüşmez, ancak bazı polipler yıllar içinde büyüyerek kanserleşebilir. Bu süreç genellikle yavaş ilerler. Bu nedenle düzenli tarama testleri ile henüz kanser oluşmadan riskli poliplerin tespit edilmesi mümkündür.

Hastalık ilerledikçe kanserli hücreler bağırsak duvarının daha derin katmanlarına yayılabilir ve tedavi edilmediğinde lenf bezlerine veya farklı organlara sıçrayabilir. Bu nedenle erken tanı büyük önem taşır.

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurun

Kolorektal Kanser Belirtileri Nelerdir?

Kolorektal kanser belirtileri, hastalığın yerleştiği bölgeye (kolon ya da rektum), tümörün büyüklüğüne ve hastalığın evresine göre değişebilir. Başlıca belirtileri şunlardır:

• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik (uzun süren ishal, kabızlık veya düzensizlik)
• Dışkılama sıklığında belirgin artış ya da azalma
• Dışkıda kan görülmesi
• Rektal kanama (tuvalet sonrası kan gelmesi)
• Dışkının koyu renkli görünmesi
• Dışkı çapında incelme (kalem gibi dışkı)
• Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi
• Karın ağrısı ve kramp
• Karında şişkinlik ve gaz artışı
• Açıklanamayan kilo kaybı
• İştah azalması
• Sürekli halsizlik ve yorgunluk
• Kansızlık (anemi) belirtileri
• Bulantı ve kusma
• Gaz ve dışkı çıkaramama (bağırsak tıkanıklığı belirtisi)

Kolorektal Kanser Evreleri Nelerdir?

Kolorektal kanser evreleri, hastalığın bağırsak duvarında ne kadar derine ilerlediğini, lenf bezlerine yayılıp yayılmadığını ve uzak organlara sıçrama (metastaz) olup olmadığını gösterir. En sık kullanılan sistem TNM evreleme temellidir ve hastalık genellikle evre 0’dan evre 4’e kadar sınıflandırılır:

• T (Tumor): Tümörün bağırsak duvarında ne kadar derine ilerlediği
• N (Node): Yakın lenf bezlerine yayılım olup olmadığı
• M (Metastasis): Uzak organlara yayılım (metastaz) olup olmadığı

Evre 0 (Karsinoma in situ)

Kanser hücreleri yalnızca bağırsak iç yüzeyindeki en üst tabakada sınırlıdır. Daha derin katmanlara ilerleme yoktur. Çok erken evre olarak kabul edilir.

Evre 1

Tümör, bağırsak duvarının daha derin katmanlarına başlamış olsa da bağırsak duvarını tamamen aşmamıştır. Lenf bezine yayılım yoktur (N0) ve uzak yayılım yoktur (M0).

Evre 2

Tümör, bağırsak duvarında daha ileri seviyeye ulaşmıştır, bazı durumlarda bağırsak duvarının dışına doğru ilerleyebilir. Lenf bezine yayılım yoktur (N0), uzak metastaz yoktur (M0).

Genellikle alt gruplarla ifade edilir:

• Evre 2A: Tümör bağırsak duvarının dış katmanlarına kadar ilerlemiştir.
• Evre 2B: Tümör bağırsak duvarını aşarak çevreyi örten zar/tabaka düzeyine ulaşabilir.
• Evre 2C: Tümör komşu doku/organlara doğru daha ileri temas/ilerleme gösterebilir.

Evre 3

Bu evrede temel özellik: lenf bezlerine yayılım vardır (N+). Uzak organ metastazı yoktur (M0). Tümörün bağırsak duvarındaki derinliğine ve tutulan lenf bezi sayısına göre alt gruplara ayrılabilir:

Evre 3A-3B-3C: Genellikle lenf bezi tutulumu arttıkça ve/veya tümörün yerel yayılımı derinleştikçe evre yükselir.

Evre 4 (Metastatik kolorektal kanser)

Kanser uzak organlara yayılmıştır (M1). En sık yayılım alanları arasında karaciğer, akciğer, karın zarı gibi bölgeler yer alabilir. Metastazın yerine ve yaygınlığına göre alt sınıflama yapılabilir:

• Evre 4A: Uzakta tek bir bölge/organ tutulumu
• Evre 4B: Uzakta birden fazla bölge/organ tutulumu
• Evre 4C: Özellikle karın zarı (periton) tutulumu gibi daha yaygın durumlar

Kolorektal Kanser Türleri Nelerdir?

Kolorektal kanser türleri, kanserin bağırsakta hangi hücrelerden başladığına ve mikroskop altında nasıl göründüğüne göre sınıflandırılır:

• Adenokarsinom (en yaygın tür): Kolorektal kanserlerin büyük çoğunluğu adenokarsinom türdedir. Bağırsağın iç yüzeyini kaplayan bez hücrelerinden gelişir. Kolon kanseri denildiğinde genellikle bu tür kastedilir.
• Müsinöz (mukuslu) kanser: Bu türde tümör hücreleri fazla miktarda mukus üretir. Adenokarsinomun bir alt çeşididir.
• Taşlı yüzük hücreli kanser: Nadir görülen bir alt tiptir. Hücrelerin içinde mukus biriktiği için mikroskopta özel bir görünüm oluşur.
• Nöroendokrin tümörler: Bağırsakta bulunan özel hormon üreten hücrelerden gelişir. Adenokarsinoma göre daha az görülür.
• GIST (Gastrointestinal stromal tümör): Bağırsak duvarındaki destek dokulardan gelişen nadir bir tümördür. Diğer kolorektal kanser türlerinden farklı özellik gösterir.
• Lenfoma: Lenfoma, bağışıklık sistemi hücrelerinden gelişir. Kolon veya rektumda görülebilir ancak kökeni bağırsak hücreleri değildir.
• Sarkom: Bağırsaktaki kas veya bağ dokusundan gelişen çok nadir kanser türüdür.

Kolorektal Kanser Neden Olur?

Kolorektal kanser; kalın bağırsak ve rektumdaki hücrelerin zamanla bozulup kontrolsüz şekilde çoğalması sonucu ortaya çıkar. Genellikle tek bir nedene bağlı değildir. Hücrelerde oluşan değişiklikler ve bazı risk faktörleri bir araya geldiğinde kanser gelişebilir.

Çoğu kolorektal kanser, bağırsak içinde oluşan polip adı verilen küçük et benzeri oluşumlardan başlar. Poliplerin hepsi kansere dönüşmez; ancak bazıları yıllar içinde değişerek kanserleşebilir. Bu süreç genellikle yavaş ilerler. Kolorektal kanserin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilecek başlıca nedenler şunlardır:

• Risk yaşla birlikte artar.
• Ailede kolon veya rektum kanseri olan kişilerde risk daha yüksek olabilir.
• Özellikle büyük veya riskli polipler zamanla kansere dönüşebilir.
• Kırmızı ve işlenmiş etin fazla, lifli gıdaların az tüketilmesi riski artırabilir.
• Obezite ve fiziksel aktivite eksikliği risk faktörleri arasındadır.
• Sigara ve alkol kullanımı riski yükseltebilir.
• Uzun süren bağırsak iltihapları zamanla riski artırabilir.

Kolorektal Kanser Tanısı Nasıl Konur?

Kolorektal kanser tanısı, hastanın şikâyetlerinin değerlendirilmesi ve yapılan tetkiklerle konur. Erken dönemde belirti vermeyebildiği için bazen tarama testleri sırasında da fark edilebilir. 

İlk olarak hekim, hastanın şikâyetlerini dinler ve fizik muayene yapar. Gerekli durumlarda makattan elle muayene ile rektum bölgesi kontrol edilir. Kan testleri yapılabilir. Özellikle kansızlık (anemi) olup olmadığına bakılır. Çünkü bağırsaktaki gizli kanamalar zamanla kansızlığa yol açabilir. Ancak kan testleri tek başına kanser tanısı koydurmaz.

Dışkıda gizli kan testi yapılabilir. Bu test, dışkıda gözle görülmeyen kanı tespit etmeye yardımcı olur. Sonuç pozitif çıkarsa ileri inceleme gerekir.

Tanıda en önemli yöntem kolonoskopidir. Kolonoskopi sırasında kalın bağırsağın içi kamera ile incelenir. Şüpheli bir alan görülürse o bölgeden küçük bir parça (biyopsi) alınır. Kesin tanı biyopsi ile konur. Alınan doku örneği laboratuvarda incelenir ve kanser hücresi olup olmadığı netleştirilir. Eğer kanser tespit edilirse, hastalığın yayılıp yayılmadığını görmek için tomografi veya MR gibi görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Kolorektal Kanser Tedavisi Nasıl Yapılır?

Kolorektal kanser tedavisi; hastalığın evresine, tümörün bağırsaktaki yerine (kolon ya da rektum), hastanın genel sağlık durumuna ve patoloji özelliklerine göre planlanır. Tedavi genellikle birden fazla branşın birlikte karar verdiği (multidisipliner), kişiye özel bir süreçtir. Uygulanabilen adımlar şunlardır:

Cerrahi (Ameliyat)

Kolorektal kanser tedavisinde en temel yöntem cerrahidir. Özellikle erken ve orta evrelerde ana tedavi seçeneğidir. Tümörlü bağırsak bölümü çıkarılır. Gerekli durumlarda çevredeki lenf bezleri de alınır. Bağırsağın sağlıklı uçları yeniden birleştirilir. Bazı hastalarda geçici ya da kalıcı olarak karın duvarına ağızlaştırma (stoma) gerekebilir. Bu durum tümörün yerine ve hastalığın durumuna göre değişir.

Kemoterapi

Kemoterapi, kanser hücrelerini yok etmeyi veya büyümelerini durdurmayı amaçlayan ilaç tedavisidir. Bazı durumlarda ameliyat öncesi tümörü küçültmek amacıyla verilebilir. Kemoterapi genellikle damar yoluyla ya da ağızdan ilaç şeklinde uygulanır.

Radyoterapi (Işın Tedavisi)

Radyoterapi, özellikle rektum kanserinde daha sık kullanılan bir yöntemdir. Tümörü küçültmek için ameliyat öncesi uygulanabilir. Bazı durumlarda ameliyat sonrası kalan hücreleri yok etmek amacıyla verilebilir.

Hedefe Yönelik Tedaviler

Bazı hastalarda kanser hücrelerinin özel özelliklerine göre geliştirilen ilaçlar kullanılabilir. Genellikle ileri evre veya metastatik hastalıkta kemoterapi ile uygulanabilir.

İmmünoterapi

Bazı özel genetik özelliklere sahip kolorektal kanser türlerinde bağışıklık sistemini güçlendiren ilaçlar kullanılabilir. İmmünoterapi her hasta için uygun değildir, belirli test sonuçlarına göre planlanır.

Kolorektal Kanser Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kolorektal Kanser Kaç Yaşında Başlar?

Kolorektal kanser en sık 50 yaş sonrası görülür, ancak son yıllarda daha genç yaşlarda da ortaya çıkabilir.

Kolorektal Kanser Hangi Testlerde Çıkar?

Kolorektal kanser en kesin şekilde kolonoskopi ve biyopsi ile tespit edilir, ayrıca dışkıda gizli kan testi ve görüntüleme yöntemleri şüpheyi gösterebilir.

Kolorektal Kanser Taraması Nerede Yapılır?

Kolorektal kanser taraması devlet ve özel hastanelerde, gastroenteroloji veya genel cerrahi birimlerinde yapılır.

Kolorektal Kansere Ne İyi Gelir?

Kolorektal kanserde en etkili yaklaşım erken tanı ve uygun tıbbi tedavidir, sağlıklı beslenme ve düzenli kontroller sürece destek olur.

Kolorektal Kanseri Tehlikeli mi?

Kolorektal kanser tedavi edilmezse ilerleyebilen ciddi bir hastalıktır, ancak erken evrede yakalandığında tedavi başarısı yüksektir.

Kolorektal Kanser En Sık Nerede Görülür?

Kolorektal kanser en sık kalın bağırsağın son kısmı olan sigmoid kolon ve rektum bölgesinde görülür.