Guatrojenik Besinler Nelerdir?

Guatrojenik besinler, tiroid bezinin iyot emilimini engelleyen veya tiroid hormon üretimini azaltan doğal bileşikler içeren yiyeceklerdir ve aşırı tüketiminde guatr (tiroid bezi büyümesi) riskini artırabilir. 

Brokoli, karnabahar, lahana, brüksel lahanası, turp ve kereviz gibi haşlanmamış çiğ sebzeler guatrojen içerir ancak pişirme işlemi bu etkileri büyük ölçüde azaltır. Soya ürünleri, darı, manyok, tatlı patates ve fındık da guatrojenik özellik taşıyan besinler arasındadır.

Guatrojenik Besin Nedir?

Guatrojenik besinler, tiroid bezinin normal işlevine müdahale eden ve tiroid hormonlarının üretimini zorlaştıran bileşikler içeren gıdalardır.

Guatrojen kelimesi guatr yapıcı anlamına gelir ve tiroid bezinin anormal şekilde büyümesine yol açabilen maddeleri ifade eder.

Bu besinlerdeki guatrin, tiyosiyanat ve flavonoid gibi bileşenler, tiroid bezinin iyot alımını engelleyerek hormon sentezini olumsuz etkileyebilir.

Guatrojenik Besinler Nelerdir?

Guatrojenik besinler arasında lahana, brokoli, karnabahar, brüksel lahanası, şalgam, turp, kara lahana, ıspanak ve hardal yeşillikleri gibi lahanagillerle, soya fasulyesi, soya sütü ve tofu gibi soya ürünleri yer almaktadır.

Bunların yanı sıra mısır, keten tohumu, şeftali, armut, çilek, yer fıstığı, tatlı patates ve bazı baklagiller de guatrojenik özellikler gösterir.

Bu besinlerin hepsi glukozinolatlar veya izoflavonlar gibi tiroid fonksiyonlarını etkileyebilecek bileşenler içerir. Her guatrojenik besinin etkisi birbiriyle aynı olmadığı gibi, her bireye aynı etkiyi göstermez.

Guatrojenik besinler aşağıda listelenmektedir:

• Çin lahanası
• Karnabahar
• Brokoli
• Kara lahana
• Brüksel lahanası
• Lahana
• Turp
• Ispanak
• Şalgam
• Mısır
• Tatlı patates
• Soya fasulyesi
• Soya sütü
• Tofu
• Yer fıstığı
• Badem
• Çam fıstığı
• Şeftali
• Armut
• Çilek
• Böğürtlen

Guatrojenik Besinler Ne İşe Yarar?

Guatrojenik besinler tiroid fonksiyonları üzerinde olumsuz etki gösterebilmelerine rağmen, sağlık açısından birçok önemli faydaya sahiptir.

Bu besinlerin çoğu, özellikle lahanagiller, zengin antioksidan kaynakları olup kanser riskini azaltmaya yardımcı olabilirler.

Brokoli, lahana ve karnabahar gibi sebzelerde bulunan sulforafan gibi bileşikler kanser hücrelerinin büyümesini engellemeye katkı sağlar.

Ayrıca bu besinler kalp sağlığını destekleyen lif, vitaminler ve mineraller bakımından zengindir, kötü kolesterol seviyelerini düşürmeye ve kalp-damar hastalıkları riskini azaltmaya yardımcı olur.

Yüksek lif içerikleriyle sindirim sisteminin düzenli çalışmasına katkıda bulunur ve bağışıklık sistemini güçlendiren önemli vitaminler içerirler.

Guatrojenik besinlerin faydaları aşağıdaki gibidir:

• Antioksidan içerir.
• Kanser riskini azaltmaya yardımcı olur.
• Kalp sağlığını destekler.
• Kolesterolü düşürmeye katkı sağlar.
• Lif kaynağıdır.
• Sindirimi destekler.
• Bağışıklığı güçlendirir.

Guatrojenik Besinlerin Tiroid Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

Guatrojenik besinler tiroid bezinin normal işleyişini birkaç mekanizma yoluyla etkiler.

İlk olarak, bu besinlerdeki bileşikler tiroid hormonlarının üretimi için kritik öneme sahip olan iyot mineralinin tiroid bezi tarafından alımını ve kullanımını engeller.

İyot eksikliğinde T3 ve T4 hormonları üretilemez ve beynin hipotalamus bölgesi bu durumu fark ederek hipofizden TSH (tiroid uyarıcı hormon) üretimini sağlar.

TSH üretimi arttıkça tiroid bezi hormon üretimini artırmaya çalışır ancak guatrojenler iyot alımını engellediğinden tiroid bezi hormon üretemez ve sadece büyüme meydana gelir.

Bu durum guatr olarak bilinen tiroid bezinin anormal büyümesine yol açar. Ayrıca bazı guatrojenik maddeler tiroid peroksidaz enziminin çalışmasını bozarak doğrudan hormon üretimini engelleyebilir ve hormonların hücrelere taşınmasını veya kullanılmasını zorlaştırabilir.

Guatrojenik Besinler Zararlı mı?

Guatrojenik besinlerin tamamen zararlı olduğu söylenemez çünkü dengeli ve doğru şekilde tüketildiklerinde genel sağlık açısından birçok yarar sağlarlar.

Sağlıklı bireylerde guatrojenik besinlerin normal miktarlarda tüketimi önemli bir sorun teşkil etmez ve yeterli iyot alımı sağlandığında bu besinlerin olumsuz etkileri minimize edilir.

Pişirme işlemi guatrojenik etkilerini büyük ölçüde azaltabilir, bu nedenle bu besinler haşlanarak, buharda pişirilerek veya sotelendiğinde içerisindeki mirosinaz enzimi parçalanır ve guatrojenik etkileri azalır.

Tiroid problemleri olan veya iyot eksikliği yaşayan bireylerin bu besinleri tüketirken dikkatli olmaları ve aşırı tüketimden kaçınmaları gerekir.

Kimler Guatrojenik Besin Tüketimine Dikkat Etmeli?

Belirli risk gruplarındaki kişilerin guatrojenik besin tüketimine özellikle dikkat etmesi gerekmektedir.

İyot eksikliği riski taşıyan bireyler, guatrojenik besin tüketimi sonrası sorun yaşama ihtimali oldukça yüksek olduğundan bu besinleri sınırlı miktarda tüketmelidir.

Hipotiroidi ve diğer tiroid rahatsızlıkları olan bireylerde guatrojenler hormon salgılanmasında olumsuz etki gösterebilir ve durumun kötüleşmesine neden olabilir.

Hamile ve emziren kadınlar, gebelik ve emzirme sürecinde iyot ihtiyaçları normal bireylere kıyasla oldukça fazla olduğundan bu besinleri dikkatli tüketmelidir çünkü guatrojenler anne sütünde iyodin bulunmasını da engelleyebilir.

Tiroid ilacı kullanan bireyler, özellikle levotiroksin gibi ilaçlar kullananlar, tiroid işlevlerini kontrol altında tutmak için guatrojenik besinlere dikkat etmelidir.

Ayrıca iyot eksikliği olan bölgelerde yaşayanlar veya tiroid fonksiyonları zayıf olanlar bu besinleri sınırlı miktarlarda veya pişirerek tüketmelidir.

Guatrojenik Besinler Nasıl Tüketilmeli?

Guatrojenik besinlerin tüketiminde bazı önemli stratejiler izlenmelidir. Öncelikle çeşitli bitkisel besinler tüketmek ve beslenme çeşitliliğini artırmak, guatrojen miktarını sınırlamaya yardımcı olur.

Haftada minimum 30 çeşit sebze tüketmek bağırsak sağlığı için de önerilmektedir. Bu sebzeleri çiğ yemek yerine kızartmak, soteleyin veya buharda pişirmek guatrojenik etkilerini önemli ölçüde azaltır.

Smoothie gibi karışımlarda ıspanak veya lahana kullanılacaksa, sebzeleri önce haşlayıp sonra dondurmak guatrojenik etkileri sınırlayacaktır.

Tiroid rahatsızlığı olan bireyler bu besinleri haftada 3 gün ve yarım porsiyonu geçmeyecek şekilde, mutlaka en az 30 dakika pişirerek tüketmelidir.

Yeterli selenyum alımı da guatrojenlerin etkilerini sınırlandırmaya yardımcı olabilir. Bu amaçla brezilya cevizi, balık, ay çekirdeği, kuru fasulye ve tam tahıllı besinler beslenmeye eklenebilir. Ayrıca iyot alımını artırmak ve sigaradan uzak durmak tiroid sağlığı için önemlidir.

Pişirme Guatrojenik Etkiyi Azaltır mı?

Pişirme işlemi guatrojenik etkiyi büyük ölçüde ortadan kaldırır ve bu besinleri güvenli bir şekilde tüketmeyi mümkün kılar.

Haşlama, buharda pişirme veya fırında pişirme gibi yöntemler, gıdalardaki guatrojenik bileşikleri genellikle nötralize ederek tiroid bezine daha az zarar vermelerini sağlar.

Özellikle lahana, brokoli, karnabahar gibi sebzeler haşlandığında, buharda veya fırında pişirildiğinde içerisindeki mirosinaz enzimi parçalanır ve goitrin adlı guatrojenik madde etkisiz hale gelir.

Bu nedenle tiroid hastalarının bu sebzeleri mutlaka pişirerek tüketmesi önerilmektedir.

Guatrojenik Besinler Hakkında Sık Sorulan Sorular

Guatrojenik besinler hakkında sık sorulan sorular ve cevapları aşağıda listelenmektedir.

Guatrojen Etki Nedir?

Guatrojen etki, tiroid bezinin iyot kullanımını engelleyerek tiroid hormon üretimini azaltan ve tiroid bezinin büyümesine (guatr) neden olabilen maddelerin etkisidir.

En Çok İyot Hangi Besinde Var?

En yüksek iyot içeriği deniz yosunlarında bulunur.

Marul Guatrojenik mi?

Marul guatrojenik değildir ve tiroid fonksiyonunu etkileyecek önemli miktarda guatrojen madde içermez.

Guatrojenik Besinler Tiroide İyi Gelir mi?

Guatrojenik besinler yeterli iyot alımı olan sağlıklı kişiler için zararlı değildir ve ılımlı miktarlarda tüketildiğinde antioksidan, vitamin ve mineral açısından sağlığa faydalıdır.

Çocuklarda Guatrojenik Besin Tüketimi Güvenli midir?

Sağlıklı, yeterli iyot alan çocuklarda ılımlı guatrojenik besin tüketimi güvenlidir ancak iyot eksikliği olan çocuklarda aşırı tüketim tiroid fonksiyonunu olumsuz etkileyebilir.

Guatrojenik Besinler Gebelikte Risk Taşır mı?

Hamile kadınlar normal yetişkinlere göre %50 daha fazla iyot gereksinimi duyduğundan, yeterli iyot alımı olmadan aşırı guatrojenik besin tüketimi risk oluşturabilir.