Dörtlü Tarama Testi Nedir, Ne Zaman Yapılır?

Dörtlü tarama testi, gebeliğin ikinci trimesterinde anne adayından alınan kan örneğinde dört farklı biyokimyasal belirtecin ölçülmesiyle uygulanan prenatal tarama testidir. Test; bebeğin Down sendromu, bazı kromozom farklılıkları ve açık nöral tüp defektleri açısından taşıdığı olasılığın değerlendirilmesine yardımcı olur.

Dörtlü Tarama Testi Nedir?

Dörtlü tarama testi, gebeliğin ikinci trimester döneminde bebeğin bazı kromozomal ve yapısal farklılıklar açısından taşıdığı riskin hesaplanmasına yardımcı olan anne kanı taramasıdır. Test kapsamında anne adayının kanındaki alfa-fetoprotein (AFP), insan koryonik gonadotropini (hCG), konjuge olmayan estriol (uE3) ve inhibin A değerleri birlikte incelenir.

Elde edilen ölçümler; anne adayının yaşı, kilosu, gebelik haftası ve ultrason bilgileriyle birlikte değerlendirilir. Böylece Down sendromu, Edwards sendromu ve açık nöral tüp defektleri gibi durumlara yönelik istatistiksel bir risk oranı oluşturulur. 

Dörtlü tarama testi kesin tanı koymaz, yüksek veya düşük riskli sonuçların kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yorumlanması gerekir.

Dörtlü Tarama Testinde Nelere Bakılır?

Dörtlü tarama testi sırasında anne kanındaki dört biyokimyasal belirteç incelenir. Testin adındaki “dörtlü” ifadesi de ölçülen bu dört maddeden kaynaklanır.

Bu değerlerin hiçbiri tek başına tanı koydurmaz. Laboratuvar sistemi, ölçüm sonuçlarını anne adayına ve gebeliğe ait diğer bilgilerle birlikte analiz ederek istatistiksel bir risk hesaplaması yapar.

Dörtlü Tarama Testi Ne Zaman Yapılır?

Dörtlü tarama testi genellikle gebeliğin 15-22. haftaları arasında uygulanabilir. Ölçümlerin doğruluğu ve gebelik haftasına uygun değerlendirme yapılabilmesi açısından testin çoğunlukla 16-18. haftalar arasında gerçekleştirilmesi tercih edilir.

Uygulama aralığı sağlık kuruluşunun kullandığı laboratuvar yöntemine ve ülkelere ait tarama programlarına göre değişebilir. Bazı programlarda dörtlü test 14-20. haftalar arasında uygulanmaktadır. Bu nedenle test zamanı kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından gebelik haftasına göre planlanmalıdır.

Dörtlü Tarama Testi Neden Yapılır?

Dörtlü tarama testi, anne karnındaki bebeğin belirli kromozomal ve yapısal farklılıklar açısından riskini değerlendirmek amacıyla yapılır. Testin değerlendirebildiği durumlar kullanılan laboratuvar algoritmasına göre değişebilmekle birlikte genel olarak şu başlıkları kapsar:

• Down sendromu olarak bilinen trizomi 21 riskinin değerlendirilmesi
• Edwards sendromu olarak bilinen trizomi 18 riskinin değerlendirilmesi
• Spina bifida gibi açık nöral tüp defektleri için risk hesaplanması
• Beyin ve omurilik gelişimiyle ilişkili bazı açık yapısal farklılıkların araştırılması
• Bazı durumlarda karın ön duvarı gelişim farklılıkları açısından değerlendirme yapılması

Dörtlü test yalnızca bu durumların görülme olasılığının düşük veya yüksek olduğunu gösterir. Düşük riskli bir sonuç bütün genetik ve yapısal farklılıkların bulunmadığı anlamına gelmediği gibi, yüksek riskli sonuç da bebekte kesin olarak bir sağlık sorunu bulunduğunu göstermez.

Dörtlü Tarama Testi Kimlere Yapılır?

Prenatal tarama seçenekleri, anne adayının yaşı veya bilinen risk faktörleriyle sınırlandırılmadan her gebelikte uzman hekimle görüşülebilir. Ancak dörtlü test özellikle ilk trimester taramasının zamanında yapılamadığı gebeliklerde ikinci trimester tarama seçeneği olarak gündeme gelebilir. Dörtlü testin değerlendirilebileceği durumlar şunlardır:

• Gebelik takiplerine ikinci trimesterde başlanması
• İkili tarama testinin uygun haftalarda yapılamaması
• İlk trimester ultrasonunda ense saydamlığı ölçümünün gerçekleştirilememesi
• Hücre dışı fetal DNA testinin tercih edilmemesi veya uygulanamaması
• Önceki gebeliklerde ya da aile öyküsünde genetik durum bulunması
• Kadın hastalıkları ve doğum uzmanının ikinci trimester taraması önermesi

Aynı gebelikte birbirinden bağımsız birden fazla kromozom tarama yönteminin gelişigüzel uygulanması çelişkili sonuçlara yol açabilir. Daha önce ikili tarama testi veya hücre dışı fetal DNA taraması yapılmışsa dörtlü test gerekliliği mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Dörtlü Tarama Testi Nasıl Yapılır?

Dörtlü tarama testi, anne adayının kolundaki bir toplardamardan kan örneği alınarak gerçekleştirilir. Alınan örnek laboratuvara gönderilir ve AFP, hCG, uE3 ile inhibin A düzeyleri ölçülür. Laboratuvar sonuçları aşağıda listelenen bilgilerle birlikte özel bir hesaplama sistemi üzerinden değerlendirilir:

• Anne adayının yaşı
• Anne adayının kilosu
• Gebeliğin kesin haftası
• Tekil veya çoğul gebelik durumu
• Diyabet gibi bazı sağlık bilgileri
• Ultrasonla belirlenen gebelik ölçümleri
• Önceki gebelik ve tarama bilgileri

Özellikle gebelik haftasının doğru belirlenmesi önemlidir. Gebelik haftasındaki hesaplama farklılıkları, kandaki belirteçlerin beklenen seviyelerini ve sonuçta oluşturulan risk oranını etkileyebilir.

Dörtlü Tarama Testi Öncesinde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Dörtlü tarama testi için çoğunlukla açlık gerekmez. Anne adayı, sağlık kuruluşu tarafından farklı bir tetkik için özel bir hazırlık önerilmediği sürece normal şekilde yemek yiyebilir ve su içebilir.

Test öncesinde doğru risk hesaplaması yapılabilmesi için hekime ve laboratuvara verilmesi gereken bilgiler şunlardır:

• Son adet tarihi ve ultrasonla belirlenen gebelik haftası
• Anne adayının güncel kilosu
• Çoğul gebelik bulunup bulunmadığı
• Daha önce yapılan prenatal tarama testleri
• Diyabet veya gebeliği etkileyebilecek sağlık durumları
• Tüp bebek gibi yardımcı üreme yöntemlerinin kullanılıp kullanılmadığı

Bilgilerin eksik ya da yanlış girilmesi, test sonucunun olduğundan daha yüksek veya daha düşük riskli görünmesine neden olabilir.

Dörtlü Tarama Testi Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Kan alma işleminden sonra özel bir istirahat veya beslenme programı uygulanması gerekmez. Anne adayı günlük yaşamına devam edebilir.

İğnenin uygulandığı bölgede kısa süreli hassasiyet, hafif morarma veya küçük bir şişlik görülebilir. Sonuçlar çıktığında raporun yalnızca üzerindeki sayısal değerler üzerinden yorumlanmaması, kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Dörtlü Tarama Testi Riskli Çıkarsa Ne Olur?

Dörtlü tarama testinin yüksek riskli çıkması kesin tanı anlamına gelmez. Böyle bir sonuçta öncelikle gebelik haftası, ultrason ölçümleri ve laboratuvara girilen anne bilgileri yeniden kontrol edilir.

Uzman değerlendirmesinin ardından uygulanabilecek yöntemler şunlardır:

• Ayrıntılı fetal ultrason incelemesi
• Gebelik haftasının ultrasonla yeniden doğrulanması
• Genetik danışmanlık
• Hücre dışı fetal DNA taraması
• Uzman tarafından uygun görülürse amniyosentez gibi tanısal işlemler

Hangi yöntemin tercih edileceği hesaplanan risk oranına, gebelik haftasına, ultrason bulgularına ve anne adayının tercihine göre belirlenir. Tarama testinin sonucuna bakılarak tek başına kesin bir karar verilmemelidir.

Dörtlü Tarama Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Dörtlü Tarama Testi Aç Karnına mı Yapılır?

Dörtlü tarama testi için genellikle açlık gerekmez. Ancak aynı gün farklı kan testleri yapılacaksa sağlık kuruluşunun hazırlık önerileri dikkate alınmalıdır.

Dörtlü Tarama Testi Kaçıncı Haftada Yapılır?

Test çoğunlukla gebeliğin 15-22. haftaları arasında yapılabilir. En sık tercih edilen dönem 16-18. gebelik haftalarıdır.

Dörtlü Tarama Testi Kesin Sonuç Verir mi?

Hayır. Dörtlü tarama testi kesin tanı değil, belirli durumlara ilişkin olasılık hesaplayan bir tarama yöntemidir.

Dörtlü Tarama Testi Riskli Çıkması Ne Anlama Gelir?

Riskli sonuç, değerlendirilen durumun görülme olasılığının belirlenen eşik değerin üzerinde olduğunu gösterir. Bu sonuç bebeğin kesin olarak etkilendiği anlamına gelmez.

İkili Test Yapıldıysa Dörtlü Test Yapılır mı?

Her gebelikte iki testin bağımsız şekilde yapılması gerekli değildir. Önceki test sonucu, gebelik haftası ve ultrason bulguları hekim tarafından değerlendirilerek karar verilmelidir.

Dörtlü Tarama Testi Bebeğe Zarar Verir mi?

Test yalnızca anne adayından kan alınarak uygulandığı için rahim içine yönelik bir işlem içermez. Kan alma işlemine bağlı hafif morarma veya hassasiyet görülebilir.

Dörtlü Tarama Testinde Cinsiyet Belli Olur mu?

Hayır. Dörtlü tarama testi bebeğin cinsiyetini belirlemek amacıyla kullanılmaz.

Dörtlü Tarama Testi ile NIPT Aynı mı?

Hayır. Dörtlü test anne kanındaki hormon ve proteinleri ölçerken NIPT, anne kanında bulunan plasenta kaynaklı DNA parçalarını analiz eder. Kapsamları ve tarama performansları farklıdır.

Dörtlü Tarama Testi Normal Çıkarsa Ayrıntılı Ultrason Gerekir mi?

Evet. Düşük riskli dörtlü test sonucu, ikinci trimesterde yapılan ayrıntılı fetal ultrason incelemesinin yerine geçmez.

Dörtlü Tarama Testi Sonucu Tekrar Edilir mi?

Test rutin olarak tekrar edilmez. Ancak gebelik haftası veya laboratuvara girilen bilgilerde hata tespit edilirse uzman hekim yeniden değerlendirme önerebilir.