Prolaktin (LTH) Nedir? Prolaktin Düşüklüğü ve Yüksekliği

Prolaktin (LTH), beynin tabanında bulunan hipofiz bezinin ön lobu tarafından salgılanan, temel görevi doğum sonrasında anne sütü üretimini ve meme dokusunun gelişimini sağlamak olan protein yapılı bir hormondur. Kadınlarda gebelik ve emzirme dönemlerinde fizyolojik olarak yükselen bu değer, üreme fonksiyonlarının düzenlenmesinden bağışıklık yanıtlarının modülasyonuna kadar geniş bir fizyolojik spektrumda işlev göstermektedir. 

Prolaktin (LTH) Nedir?

Prolaktin; ön hipofiz bezinden salgılanan ve temel görevi doğum sonrası süt üretimini (laktasyon) başlatmak ve sürdürmek olan hormondur. Prolaktinin etkileri yalnızca meme dokusuyla sınırlı değildir; üreme sistemi açısından prolaktin ile hipotalamus, hipofiz ve yumurtalıklar arasında önemli bir ilişki bulunmaktadır. 

Prolaktin Hormonu Hakkında Bilgi Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz. 

Prolaktinin Görevi Nedir? 

Halk arasında süt hormonu olarak bilinen prolaktinin temel görevleri şunlardır:

• Gebelik sırasında meme bezlerinin gelişimini desteklemek
• Doğum sonrasında süt üretimini sürdürmek
• Emzirme döneminde yumurtlama ve adet döngüsünün baskılanmasına katkıda bulunmak
• Üreme sistemi ile hipotalamus ve hipofiz arasındaki hormonal iletişimde rol almak
• Metabolizma ve bağışıklık sistemi dahil olmak üzere farklı fizyolojik süreçlerde görev almak

Prolaktin Değeri Nasıl Ölçülür? 

Prolaktin, kan testiyle ölçülmektedir ancak bu ölçümde önemli bir nokta bulunmaktadır. Diğer bazı hormonlara göre günlük koşullardan daha fazla etkilenen prolaktin, özellikle sabah saatlerinde, uykudan sonra ve meme uyarısının ardından geçici olarak yükselebilmektedir. Stres, egzersiz, cinsel ilişki ve meme başının uyarılması da prolaktin düzeyini geçici olarak artırabilmektedir. 

Bu nedenle tek bir hafif yüksek sonuç her zaman gerçek hiperprolaktinemiyi göstermemekte, sonuç değerlendirilirken kanın ne zaman alındığı, hastanın stres durumu, kullanılan ilaçlar, gebelik veya emzirme durumu ve laboratuvarın referans aralığı dikkate alınmaktadır.

Prolaktin Kaç Olmalı?

Prolaktin hormonu normal değeri; gebe olmayan kadınlarda 2–29 ng/mL, erkeklerde 2–18 ng/mL, gebelik dönemindeki kadınlarda ise 10–209 ng/mL aralığıdır. Tahlil sonuçlarında ng/mL (nanogram/mililitre) veya mIU/L (milli-international units/liter) cinsinden ifade edilen referans değerler; cinsiyete, yaşa, gebelik durumuna ve testin yapıldığı laboratuvarın parametrelerine göre farklılık göstermektedir. Prolaktin seviyesinin ideal aralıkta bulunması, kadınlarda düzenli yumurtlama ve adet döngüsünün, erkeklerde ise sağlıklı testosteron üretimi ile sperm kalitesinin korunması açısından büyük önem taşımaktadır. 

Prolaktin Yüksekliği Nedir? 

Kanda prolaktin düzeyinin laboratuvarın belirlediği normal sınırların üzerinde bulunmasına hiperprolaktinemi denmektedir. Gebelik ve emzirme fizyolojik nedenler arasında yer alırken bazı ilaçlar, hipotiroidi, böbrek veya karaciğer hastalıkları ve hipofiz kaynaklı prolaktin salgılayan tümörler de prolaktin yüksekliğine neden olabilmektedir. 

Prolaktin Yüksekliği Belirtileri Nelerdir? 

Yüksek prolaktin, kadın ve erkeklerde farklı şekillerde ortaya çıkabilmektedir. Kadınlarda beliren semptomlar şu şekildedir:

• Adet düzensizliği
• Adetlerin seyrekleşmesi veya tamamen kesilmesi
• Yumurtlama bozukluğu
• Gebe kalmakta güçlük
• Gebelik veya emzirme dışında memeden süt gelmesi (galaktore)
• Vajinal kuruluk
• Cinsel istekte azalma

Erkeklerde açığa çıkan semptomlar şunlardır:

• Cinsel istekte azalma
• Sertleşme problemi
• Testosteron düşüklüğüne bağlı belirtiler
• Sperm üretiminde bozulma
• İnfertilite
• Nadiren memeden süt gelmesi

Prolaktin Yüksekliği Nasıl Tedavi Edilir? 

Tedavi doğrudan prolaktin değerini düşürmeye değil, yüksekliğin nedenini ortadan kaldırmaya yönelik planlanmaktadır. Örnek olarak ilaç kaynaklı hiperprolaktinemide kullanılan ilaçlar değerlendirilmekte, hipotiroidi olduğunda tiroid hastalığı tedavi edilmektedir. Prolaktinomalarda en sık kullanılan ilaç grubu, dopamin etkisini taklit ederek prolaktin salgısını azaltan ve prolaktinomada tümör hacminin küçülmesine yardımcı olan dopamin agonistleridir. 

Prolaktin Düşüklüğü Nedir? 

Prolaktin düşüklüğü, kandaki prolaktin düzeyinin laboratuvarın referans aralığının altında olmasıdır. Prolaktin yüksekliği kadar sık karşılaşılan ve klinik açıdan önemli bir durum değildir. Tek başına düşük prolaktin çoğu zaman belirgin bir hastalığa işaret etmemektedir. Prolaktinin belirgin şekilde düşük olması, özellikle diğer hipofiz hormonlarında da bozukluk bulunuyorsa hipofizin yeterli hormon üretemediği durumların bir parçası olabilmektedir. 

Prolaktin Düşüklüğü Neden Olur? 

Prolaktin düşüklüğünün nedenlerinden en önemlisi, hipofiz bezinin yeterli çalışmamasıdır. Özellikle hipofizin birden fazla hormon üretiminde yetersizlik varsa FSH ve LH, TSH, ACTH ve büyüme hormonu gibi diğer diğer hipofiz hormonlarında da bozukluk görülebilmektedir. 

Prolaktin Seviyeleri Neden Değişir?

Prolaktin hormonunun kan seviyesinde değişime uğraması, fizyolojik süreçlerden patolojik durumlara veya kullanılan ilaçların yan etkilerine kadar farklı etkenlerden kaynaklanmaktadır. Hormon salınımının kontrol mekanizmasında meydana gelen aksamalar, kandaki LTH miktarının artmasına ya da azalmasına yol açmaktadır. Prolaktin seviyelerindeki dalgalanmaların nedenleri şu şekildedir:

• Fizyolojik Faktörler: Gebelik, emzirme dönemi, yoğun fiziksel egzersiz, uyku düzenindeki ani değişimler, stres ve göğüs duvarına uygulanan mekanik uyarılmalar.
• İlaç Kullanımı: Antidepresanlar, nöroleptikler, tansiyon düzenleyiciler ve bazı mide koruyucu ilaçların dopamin mekanizmasını baskılaması.
• Hipofiz Bezi Adenomları: Hipofiz bezinde gelişen ve prolaktinoma olarak adlandırılan iyi huylu tümörlerin kontrolsüz hormon salgılaması.
• Sistemik Hastalıklar: Primer hipotiroidi (tiroit bezinin az çalışması), kronik böbrek yetmezliği ve karaciğer sirozu gibi organ işlev bozuklukları.
• Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS): Hormonal dengesizliklere bağlı olarak üreme çağındaki kadınlarda prolaktin seviyelerinin hafif düzeyde yükselmesi.

Prolaktin Yüksekliği ve Düşüklüğünde Hangi Bölüme Başvurulmalıdır? 

Kadınlarda adet düzensizliği, gebe kalamama veya memeden süt gelmesi gibi üreme sistemi odaklı şikayetlerde süreç, Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanının değerlendirmesiyle başlamaktadır. Erkeklerde sertleşme bozukluğu, libido kaybı veya meme dokusunda büyüme durumlarında Üroloji branşından destek alınması gerekmektedir. Hormon sistemini ve hipofiz bezi fonksiyonlarını doğrudan inceleyen Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları branşı da multidisipliner tanı ve tedavi yaklaşımının tamamlayıcı bir parçasıdır. 

Prolaktin (LTH) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Prolaktin Yüksekliği Kilo Aldırır mı?

Prolaktin hormonunun yüksekliği metabolizma hızını etkileyebilir, vücutta su tutulumunu artırabilir ve iştah mekanizmasını uyararak kilo alımına zemin hazırlayabilir.

Stres Prolaktin Seviyesini Yükseltir mi?

Evet, prolaktin bir stres hormonu olarak da kabul edilir ve duygusal ya da fiziksel stres anında kan seviyeleri geçici olarak artış gösterebilir.

Prolaktin Yüksekliği Gebe Kalmayı Engeller mi?

Yüksek prolaktin, yumurtlamayı bozarak gebe kalmayı zorlaştırabilir ancak bu durum çoğu zaman nedene yönelik tedaviyle yönetilebilir.

Prolaktin Düşüklüğü Kısırlık Yapar mı?

Tek başına düşük prolaktinin infertilitenin yaygın bir nedeni olduğu söylenemez. Ancak düşük prolaktin, hipofizin genel fonksiyon bozukluğunun bir parçasıysa eşlik eden FSH ve LH eksiklikleri nedeniyle yumurtlama bozukluğu ortaya çıkabilir.

Prolaktin Yüksekliğinde Her Hastaya MR Çekilir mi? 

Hayır. Her yüksek prolaktin sonucunun doğrudan hipofiz MR'ı ile değerlendirilmesi gerekmez. 

Prolaktin Düşüklüğü Tehlikeli mi?

Gebelik ve emzirme dönemi dışında prolaktin düşüklüğü genellikle hayati bir risk oluşturmaz ancak emzirme döneminde süt yetersizliğine neden olur.

Prolaktin Yüksekliği Tedavisi Ne Kadar Sürer?

İlaç tedavisinin süresi altında yatan nedene ve adenom boyutuna bağlı olarak birkaç aydan birkaç yıla kadar değişiklik gösterebilir.

Prolaktin Hormonu Kaç Olursa Tehlikeli Sayılır?

100 ng/mL üzerindeki değerler hipofiz adenomu (prolaktinoma) şüphesini artırır ve detaylı görüntüleme gerektirir.

Prolaktin Testi Adetin Kaçıncı Günü Yapılır? 

Prolaktin testi adetin her gününde yapılabilmekle birlikte sıklıkla adet döngüsünün 2. veya 3. günü tercih edilir.