Plasenta Nedir, Ne Zaman Oluşur?

Plasenta, gebelik sırasında rahim içinde gelişen ve anne ile bebek arasındaki madde alışverişini sağlayan geçici bir organdır. Bebeğe oksijen ve besinlerin ulaştırılmasına, metabolik atıkların uzaklaştırılmasına ve gebeliğin devamını destekleyen hormonların üretilmesine katkı sağlar. 

Plasenta Nedir?

Plasenta, gebelik süresince rahim içinde gelişen ve anne ile bebek arasındaki fizyolojik bağlantının sürdürülmesine yardımcı olan özel bir gebelik organıdır. Rahim duvarına tutunan plasenta, göbek kordonu aracılığıyla bebeğe bağlanır ve gebelik boyunca bebeğin gelişimini destekleyen karmaşık bir sistemin merkezinde yer alır.

Anne dolaşımı ile bebeğin dolaşımı arasında bir değişim alanı oluşturan plasenta; oksijen ve besin maddelerinin bebeğe aktarılmasına, karbondioksit ve bazı metabolik atıkların anne dolaşımına taşınmasına aracılık eder. 

Bunun yanında gebeliğin devamını destekleyen hormonların üretimine ve anne-bebek arasındaki bağışıklık ilişkisinin düzenlenmesine katkıda bulunur.

Plasenta gebelik boyunca bebeğin ihtiyaçlarına paralel olarak gelişir ve doğumun ardından rahim duvarından ayrılarak vücuttan çıkar. Bu nedenle yalnızca bir bağlantı dokusu değil; taşıma, hormon üretimi, metabolik değişim ve bağışıklık düzenlenmesi gibi farklı görevleri bulunan geçici bir organ olarak değerlendirilir.

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurun

Plasenta Kaçıncı Haftada Oluşur?

Plasenta tek bir gebelik haftasında aniden oluşmaz. Döllenmiş yumurtanın rahim içine yerleşmesinin ardından plasentayı meydana getirecek trofoblast hücreleri gelişmeye başlar ve gebeliğin ilk haftalarından itibaren anne ile embriyo arasındaki bağlantının temelleri oluşur.

Plasental gelişim ilk üç ay boyunca devam eder. Gebeliğin ilerleyen dönemlerinde ise plasenta hem büyür hem de bebeğin oksijen, besin ve metabolik gereksinimlerine uyum sağlayacak şekilde işlevini sürdürür.

Plasenta Anneye mi Yoksa Bebeğe mi Aittir?

Plasenta, anneye ve bebeğe ait dokuların birlikte oluşturduğu fetomaternal bir yapıdır. Fetal bölümü gelişmekte olan embriyodan kaynaklanan koryonik dokulardan, maternal bölümü ise rahim iç tabakasındaki gebeliğe özgü değişikliklerden oluşur.

Bu yapı sayesinde anne ve bebeğin dolaşım sistemleri birbirinden ayrı kalırken iki dolaşım arasında kontrollü madde geçişine olanak sağlayan geniş bir değişim yüzeyi meydana gelir.

Plasentanın Gebelikteki Temel Görevleri Nelerdir?

Plasenta yalnızca bebeğe besin taşıyan bir yapı değildir. Solunum, metabolizma, endokrin sistem ve bağışıklık sistemiyle ilişkili birçok önemli fonksiyona katkıda bulunur.

Plasentanın başlıca görevleri şunlardır:

• Anne dolaşımından bebeğe oksijen taşınmasına aracılık etmek,
• Glikoz, aminoasitler, yağ asitleri, vitaminler ve mineraller gibi besinlerin geçişini desteklemek,
• Bebekte oluşan karbondioksit ve bazı metabolik atıkların anne dolaşımına aktarılmasını sağlamak,
• Gebeliğin devamını destekleyen hormonların üretimine katkıda bulunmak,
• Anne ile fetüs arasındaki bağışıklık ilişkisinin düzenlenmesine yardımcı olmak,
• Bazı maternal antikorların bebeğe geçişine aracılık etmek.

Bu nedenle plasenta, doğuma kadar fetüsün gelişimini destekleyen çok yönlü bir organ olarak görev yapar.

Plasenta Bebeği Nasıl Besler ve Oksijen Sağlar?

Anne kanı rahimdeki plasental bölgeye ulaştığında oksijen ve besin maddeleri plasentadaki özel değişim yüzeyleri üzerinden fetal dolaşıma aktarılır. Buradan göbek kordonundaki damarlar aracılığıyla bebeğin dolaşım sistemine taşınır.

Ters yönde ise bebeğin metabolizması sonucunda oluşan karbondioksit ve bazı atık maddeler fetal dolaşımdan plasentaya, ardından anne dolaşımına geçer. Böylece plasenta, gelişmekte olan bebeğin akciğerleri, böbrekleri ve sindirim sistemi tam olarak bağımsız çalışmaya başlamadan önce önemli değişim fonksiyonlarını üstlenir.

Anne ile Bebek Arasında Plasenta Üzerinden Kan Alışverişi Nasıl Gerçekleşir?

Normal koşullarda anne ve bebeğin kanı plasentada doğrudan birbirine karışmaz. Maternal kan, plasentadaki intervillöz boşluklarda dolaşırken fetal kan koryonik villusların içindeki küçük damarlarda bulunur.

Bu iki dolaşım arasında bulunan ince plasental bariyer üzerinden oksijen, karbondioksit, su, elektrolitler ve çeşitli besin maddeleri farklı taşıma mekanizmalarıyla geçebilir. Böylece iki ayrı dolaşım sistemi korunurken gerekli madde alışverişi gerçekleştirilebilir.

Plasenta Hangi Hormonları Üretir?

Plasenta gebelik boyunca önemli bir endokrin organ olarak çalışır. Ürettiği hormonlar gebeliğin devamı, anne metabolizmasının gebeliğe uyum sağlaması ve bebeğin gelişiminin desteklenmesi açısından rol oynar. Başlıca plasental hormonlar şunlardır:

• İnsan koryonik gonadotropini (hCG): Özellikle gebeliğin erken dönemlerinde korpus luteumun progesteron üretimini sürdürmesine katkıda bulunur.
• Progesteron: Rahim iç ortamının gebeliğe uygun şekilde devam etmesine destek olur.
• Östrojenler: Gebelik boyunca rahim ve diğer maternal dokulardaki fizyolojik değişikliklerde rol oynar.
• İnsan plasental laktojeni (hPL): Anne metabolizmasının bebeğin enerji gereksinimlerine uyum sağlamasına katkıda bulunur.

Gebeliğin farklı dönemlerinde bu hormonların üretim miktarları ve fizyolojik etkileri değişebilir.

Plasenta ile Göbek Kordonunun Farkı Nedir?

Plasenta ve göbek kordonu birlikte çalışan ancak birbirinden farklı yapılardır. Plasenta rahim duvarına tutunan ve anne-bebek arasındaki madde değişiminin gerçekleştiği organdır; göbek kordonu ise bebeği plasentaya bağlar.

Plasenta Ultrasonda Ne Zaman Görülmeye Başlar?

Plasentanın gelişmekte olan dokuları gebeliğin erken haftalarında ultrasonografide fark edilebilir. Yaklaşık 8. gebelik haftasından itibaren plasental doku daha belirgin hale gelebilir; ancak plasentanın konumu ve yapısının standart değerlendirmesi gebeliğin ilerleyen haftalarında daha güvenilir şekilde yapılır.

Uluslararası ultrasonografi önerilerinde ilk trimesterde 11 hafta ile 13 hafta 6 gün arasındaki değerlendirmelerde plasentanın görünümü ve yerleşiminin incelenmesi önerilir. Plasenta konumu ayrıca gebeliğin ikinci trimesterindeki ayrıntılı ultrason sırasında yeniden değerlendirilir.

Her Gebelikte Plasentanın Konumu Aynı mıdır?

Hayır. Plasentanın rahim içinde tutunduğu bölge gebelikten gebeliğe değişebilir. Ön duvar, arka duvar, rahmin üst kısmı veya yan bölümleri normal yerleşim alanları arasında olabilir.

Plasentanın konumu değerlendirilirken yalnızca ön veya arka duvarda bulunmasına değil, alt kenarının rahim ağzına olan uzaklığına da bakılır. Özellikle servikse yakın veya serviksi örten yerleşimler takip gerektirebilir.

Anterior ve Posterior Plasenta Arasındaki Fark Nedir?

Anterior plasenta, plasentanın rahmin anne karnına yakın olan ön duvarında; posterior plasenta ise omurgaya yakın arka duvarında yerleşmesi anlamına gelir.

Her iki yerleşim de tek başına normal anatomik varyasyon olabilir. Anterior yerleşimde plasenta bebeğin hareketleri ile karın duvarı arasında bulunduğundan bazı gebeler fetal hareketleri başlangıçta daha geç veya daha hafif hissedebilir.

Plasentanın Önde Olması Normal midir?

Çoğu durumda evet. Plasentanın rahmin ön duvarında bulunması tek başına gebelik komplikasyonu anlamına gelmez.

Takipte asıl önemli olan plasentanın rahim ağzıyla ilişkisi, yapısı ve gebeliğe eşlik eden diğer klinik bulgulardır. Bu nedenle anterior plasenta saptandığında değerlendirme ultrason bulgularının tamamı üzerinden yapılır.

Plasentanın Arkada Olması Normal midir?

Plasentanın rahmin arka duvarına yerleşmesi sık görülebilen normal konumlardan biridir. Posterior yerleşim, plasentanın anne omurgasına daha yakın olan rahim duvarına tutunduğunu ifade eder.

Tek başına posterior yerleşim bir sorun olarak değerlendirilmez. Plasentanın rahim ağzına uzaklığı ve diğer ultrason bulguları klinik değerlendirmede daha belirleyicidir.

Plasentanın Yeri Gebelik İlerledikçe Değişir mi?

Gebeliğin erken dönemlerinde rahim ağzına yakın görülen bir plasenta, rahim büyüdükçe sonraki haftalarda rahim ağzından daha uzakta görülebilir. Bu durum çoğunlukla plasentanın rahim içinde aktif olarak hareket etmesinden değil, rahmin büyümesi ve alt segmentin gelişmesiyle plasentanın servikse göre konumunun değişmesinden kaynaklanır.

Bu nedenle gebeliğin orta döneminde düşük yerleşimli olarak tanımlanan plasentaların önemli bir bölümü ilerleyen gebelik haftalarında artık rahim ağzına yakın olmayabilir.

Aşağı Yerleşimli Plasenta Kimlerde Daha Sık Görülür?

Plasentanın rahmin alt bölümüne yerleşmesinde tek bir neden bulunmayabilir. Bununla birlikte bazı maternal ve obstetrik özelliklerde düşük yerleşimli plasenta veya plasenta previa olasılığının daha yüksek olduğu bilinmektedir.

Riskle ilişkilendirilen durumlar arasında aşağıdakiler yer alabilir:

• Önceki sezaryen doğum öyküsü
• Rahim üzerinde daha önce geçirilmiş bazı cerrahi işlemler
• Yardımcı üreme yöntemleriyle oluşan gebelikler
• Daha önce plasenta previa öyküsü
• Çoklu gebelikler
• Sigara kullanımı

Bir risk faktörünün bulunması mutlaka plasenta problemi gelişeceği anlamına gelmez; gebelik takibi bireysel değerlendirmeye göre planlanır.

Hangi Gebelerde Plasenta Açısından Daha Yakın Takip Gerekir?

Plasentanın konumu veya fonksiyonuyla ilişkili risk saptanan gebelerde ultrasonografi ve gerekli durumlarda Doppler incelemeleri daha yakından planlanabilir.

Özellikle aşağıdaki durumlarda takip programı kişiye göre düzenlenebilir:

• Plasentanın rahim ağzına yakın veya rahim ağzını örter şekilde bulunması
• Daha önce sezaryen veya rahim cerrahisi geçirilmiş olması
• Plasentanın rahim duvarına normalden daha derin tutunmasından şüphelenilmesi
• Fetal büyümenin beklenenden geri olması
• Hipertansiyon veya preeklampsi gibi gebelik komplikasyonlarının bulunması
• Gebelik sırasında açıklanamayan vajinal kanama gelişmesi
• Daha önce ciddi plasental komplikasyon öyküsü bulunması

Takip sıklığı ve kullanılacak değerlendirme yöntemleri kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından gebelik haftası ve klinik bulgulara göre belirlenir.

Plasenta Sorunları Nasıl Anlaşılır?

Plasenta ile ilgili bazı durumlar herhangi bir belirti oluşturmadan rutin gebelik ultrasonunda saptanabilir. Plasentanın konumu, yapısı, rahim duvarıyla ilişkisi ve bebeğin büyümesi ultrasonografi sırasında değerlendirilebilir.

Gerekli durumlarda renkli Doppler ultrasonografi ile uteroplasental ve fetoplasental kan akımları incelenebilir. Vajinal kanama, karın ağrısı, rahimde hassasiyet veya bebeğin büyümesinin beklenenden geri kalması gibi bulgular ise daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.

Plasenta Previa Tehlikeli midir?

Plasenta previa, plasentanın rahim ağzını kısmen veya tamamen kapatacak şekilde yerleşmesiyle ilişkili bir durumdur. Gebeliğin ileri dönemlerinde özellikle vajinal kanamaya yol açabileceğinden yakın obstetrik takip gerektirir.

Gebeliğin erken dönemlerinde rahim ağzına yakın görülen her plasenta doğuma kadar aynı konumda kalmaz. Rahim büyüdükçe plasentanın serviksle ilişkisi değişebileceğinden tanı ve doğum planlaması kontrol ultrasonlarıyla değerlendirilir.

Gebelikte Kanama Plasentayla İlişkili Olabilir mi?

Evet. Gebelik sırasında vajinal kanamanın birçok nedeni bulunmakla birlikte plasenta previa, plasental ayrılma ve bazı diğer plasental durumlar kanamayla ilişkili olabilir.

Özellikle gebeliğin ikinci yarısında ortaya çıkan yeni vajinal kanama değerlendirilmelidir. Kanamanın miktarı, ağrı eşlik edip etmediği, gebelik haftası ve bebeğin durumu klinik yaklaşım açısından önem taşır.

Plasenta Sorunları Bebeğin Gelişimini Etkiler mi?

Plasentanın oksijen ve besin transfer kapasitesinin yeterli olmadığı bazı durumlarda fetal büyüme etkilenebilir. Bu durum gebelik takiplerinde bebeğin biyometrik ölçümleri, büyüme eğrisi, amniyon sıvısı ve gerekli durumlarda Doppler ölçümleri ile değerlendirilebilir.

Fetal gelişimin beklenenden yavaş ilerlemesi her zaman plasentadan kaynaklanmaz. Anneye, bebeğe ve gebeliğe ait farklı nedenler de söz konusu olabileceğinden uzman değerlendirmesi gerekir.

Plasenta Doğumdan Sonra Ne Olur?

Bebek doğduktan sonra rahmin kasılmasıyla plasenta rahim duvarından ayrılır ve doğumun üçüncü evresinde vücuttan çıkar. Bu yapı halk arasında zaman zaman “bebeğin eşi” olarak da adlandırılır.

Doğum sonrasında sağlık ekibi plasentanın ve zarların bütünlüğünü değerlendirir. Plasentanın tamamının ayrılmaması veya rahim duvarına olağandan fazla tutunması gibi durumlarda ek obstetrik değerlendirme gerekebilir.

Plasenta Hakkında Sık Sorulan Sorular

Plasenta Yetmezliği Belirtileri Nelerdir?

Plasental fonksiyon bozukluğu her zaman annenin doğrudan fark edebileceği bir belirti oluşturmayabilir. Bebeğin büyümesinin beklenenden geri kalması veya ultrason ve Doppler incelemelerindeki değişiklikler değerlendirmede önemlidir.

Plasenta Ayrılması Hangi Belirtilere Yol Açabilir?

Plasentanın doğumdan önce rahim duvarından ayrılması vajinal kanama, ani veya sürekli karın ağrısı, rahimde hassasiyet ve sık kasılmalarla ilişkili olabilir. Bazı vakalarda dışarıdan belirgin kanama görülmeyebilir.

Hangi Plasenta Belirtilerinde Acil Değerlendirme Gerekir?

Gebelikte belirgin veya yeni başlayan vajinal kanama, şiddetli ya da sürekli karın ağrısı, düzenli ve sık kasılmalar veya bebeğin hareketlerinde belirgin azalma gibi durumlarda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Plasenta Gebelik Boyunca Büyümeye Devam Eder mi?

Evet. Plasenta ilk trimesterde gelişimini sürdürür ve gebelik ilerledikçe rahim ile fetüsün gelişimine paralel olarak büyür ve yapısal olarak olgunlaşır.

Plasentanın Konumu Doğum Şeklini Etkiler mi?

Plasentanın yalnızca ön veya arka duvarda bulunması çoğunlukla doğum şeklini belirlemez. Ancak plasentanın rahim ağzını kapatması gibi durumlarda doğum planı kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yeniden değerlendirilir.

Anterior Plasenta Bebeğin Hareketlerini Hissetmeyi Etkiler mi?

Ön duvarda bulunan plasenta, bebeğin hareketleri ile karın duvarı arasında bir miktar tampon görevi görebilir. Bu nedenle bazı gebeler ilk hareketleri daha geç veya daha hafif hissedebilir.

Düşük Yerleşimli Plasenta Her Zaman Plasenta Previa Anlamına Gelir mi?

Hayır. Düşük yerleşimli plasenta ile rahim ağzını tamamen örten plasenta previa aynı tanımlama değildir. Plasentanın servikse olan uzaklığı ultrasonografiyle ölçülerek sınıflandırılır.

Plasenta Doğumdan Önce Kontrol Edilir mi?

Evet. Rutin gebelik ultrasonlarında plasentanın konumu ve görünümü değerlendirilir; riskli bir bulgu saptanması durumunda gebelik haftasına göre kontrol ultrasonları veya ek incelemeler planlanabilir.