Ovaryan Hiperstimülasyon Sendromu

Ovaryan hiperstimülasyon sendromu; yardımcı üreme tedavileri sırasında karşılaşılan bir komplikasyondur. Çoğunlukla gonadotropinlerle yapılan over stimülasyonu sonrasında görülmektedir. Ovaryan hiperstimülasyon, yumurtalıkların şişmesine ve ağrı oluşumuna neden olmaktadır.

Yumurtalıkların beklenenden fazla sayıda folikül geliştirmesiyle başlayan süreç, bazı hastalarda karın boşluğunda sıvı birikmesi, kanın yoğunlaşması, idrar miktarında azalma ve daha ciddi durumlarda pıhtılaşma veya böbrek fonksiyonlarında bozulma gibi sistemik sorunlara kadar ilerleyebilmektedir.

Ovaryan Hiperstimülasyon Sendromu Nedir?

Ovaryan Hiperstimülasyon Sendromu (OHSS), özellikle tüp bebek tedavisinde yumurtalıkların uygulanan uyarıcı ilaçlara aşırı yanıt vermesi sonucunda ortaya çıkabilen bir komplikasyondur. Yumurtalıkların yumurta üretmesini uyarmak için verilen kısırlık ilaçlarının aşırı yanıt oluşturması sonucu yumurtalıklar büyümekte, kan dolaşımına kimyasallar salınmaktadır.  

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz.

Ovaryan Hiperstimülasyon Sendromu Neden Olur?

Tüp bebek tedavisinde gonadotropin adı verilen hormon ilaçları kullanılarak aynı siklusta birden fazla folikülün gelişmesi sağlanmaktadır. Normalde tek bir yumurta gelişirken tüp bebek tedavisinde amaç birden fazla olgun yumurta elde etmektir. Bazı kadınlarda ise yumurtalıklar bu ilaçlara çok güçlü yanıt vermektedir.

Çok sayıda folikül gelişmekte ve özellikle tetikleme iğnesi sonrasında yumurtalıklardan salınan bazı biyolojik aracılar damar geçirgenliğini artırmaktadır. Bunun sonucunda damarların içinde bulunan sıvının bir bölümü damar dışına, özellikle karın boşluğuna geçmektedir. Bu durum karında şişkinlik ve sıvı birikimine neden olmakta; daha ağır vakalarda sıvı, göğüs boşluğu çevresinde de birikebilmektedir. 

Ovaryan Hiperstimülasyon Sendromunun Belirtileri Nelerdir?

Tüp bebek tedavisinden veya yumurta toplama işleminden sonra ortaya çıkan belirtiler şu şekildedir:

Hafif vakalarda

• Karında şişkinlik
• Karın bölgesinde dolgunluk veya rahatsızlık
• Hafif karın ağrısı
• Bulantı
• Yumurtalıkların büyümesine bağlı pelvik baskı

Orta dereceli tabloda

• Artan karın şişkinliği
• Artan karın ağrısı
• Karında sıvı birikmesine bağlı belirgin şişkinlik
• Bulantı
• Kusma
• Kilo artışı

Ciddi tabloda

• Belirgin karın şişliği ve ağrısı
• Sürekli veya şiddetli kusma
• Aşırı susama
• İdrar miktarında belirgin azalma
• Koyu renkli idrar
• Nefes darlığı
• Göğüste ağrı
• Bacakta tek taraflı şişlik veya ağrı
• Hızlı kilo artışı

Özellikle idrarın belirgin şekilde azalması, nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bacakta ağrılı şişlik gibi belirtiler acil tıbbi değerlendirme gerektirmektedir. Çünkü ağır OHSS'de böbrek fonksiyon bozukluğu, akciğer çevresinde sıvı birikimi ve damar içinde pıhtı oluşması gibi ciddi komplikasyonlar ortaya çıkabilmektedir.

OHSS Kimlerde Daha Sık Görülür?

Her tüp bebek hastasında OHSS görülmemekle beraber bazı kadınlarda risk belirgin şekilde daha yüksektir. Ovaryan hiperstimülasyon sendromunun tetikleyicisi olan durumlar şunlardır:

• Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS) olanlar
• AMH değeri yüksek olanlar
• Antral folikül sayısı yüksek olanlar
• Daha önce OHSS geçirmiş olanlar
• Genç yaşta olan ve yumurtalıkları uyarıya güçlü yanıt verenler
• Stimülasyon sırasında çok sayıda folikül gelişenler
• Çok sayıda oosit elde edilmesi beklenenler
• Tetikleme sırasında estradiol düzeyi belirgin yükselenler

OHSS Ne Zaman Ortaya Çıkar?

hCG tetikleyicisinden sonraki 4-7 gün içerisindeerken başlangıçlı OHSS, tetikleme iğnesinden en az 9 gün sonra gebeliğin oluşumuyla birlikte geç başlangıçlı OHSS belirtileri açığa çıkmaktadır. Geç OHSS daha uzun sürebilir ve daha ağır seyredebilir. Bunun nedeni, gebelik devam ettiği sürece hCG düzeylerinin yükselmeye devam etmesidir.

Bu nedenle tüp bebek tedavisinden sonra başlangıçta iyi hisseden bir hastanın gebelik testi pozitif olduktan sonra belirgin karın şişliği, ağrı veya nefes darlığı geliştirmesi de önemsenmelidir.

Yumurtalık Hiperstimülasyonu Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?

OHSS teşhisi için ilk olarak fiziksel muayene yapılmaktadır. Yumurtalıklardaki şişlik ve kilo kontrolü yapıldıktan sonra ultrason ile karın bölgesindeki serbest sıvı ve yumurtalık boyutu tespit edilmektedir. Göğüste sıvı olup olmadığının kontrolü için göğüs röntgeni çekilmektedir. OHSS belirtilerinin tespit edilebilmesi için hormon seviyeleri ölçülmekte ve kan testi yapılmaktadır. Semptomları yönetmek ve olası komplikasyonları önlemek için en uygun tedavi planlanmaktadır. 

OHSS Dereceleri Nelerdir?

Klinik olarak hafiften ağıra doğru farklı şiddetlerde seyreden OHSS’nin dereceleri şu şekildedir:

• Hafif OHSS: Karında şişkinlik, hafif ağrı ve bulantı gibi belirtiler ön plandadır.
• Orta OHSS: Karın içindeki sıvı artışına bağlı şişkinlik ve ağrı daha belirgindir; bulantı ve kusma eşlik edebilir.
• Şiddetli OHSS: Belirgin sıvı birikimi, idrar miktarında azalma, susuzluk, kan yoğunlaşması ve böbrek fonksiyonlarında etkilenme görülebilir.
• Kritik OHSS: Nadir görülür ancak hayatı tehdit edebilir. Solunum sistemi, böbrekler ve dolaşım sistemi ciddi şekilde etkilenebilir; damar içi pıhtı oluşumu gibi komplikasyonlar gelişebilir.

Yumurtalık Hiperstimülasyonu Sendromu Nasıl Tedavi Edilir? 

Yumurtalık hiperstimülasyonu sendromunu anında ortadan kaldıran bir tedavi bulunmamaktadır. Tedavinin temel amacı belirtileri kontrol etmek, sıvı dengesini korumak ve ciddi komplikasyonları önlemektir.

Hastalığın şiddetine göre yakın takip, sıvı alımının düzenlenmesi, ağrı kontrolü, bulantı ve kusma tedavisi, kan testi, USG, gerekli durumlarda damar yoluyla sıvı tedavisi, pıhtı riskine karşı da kan sulandırıcı tedavi uygulanmaktadır. Karın içinde ciddi miktarda sıvı birikmesi nedeniyle karın çok gergin hale gelmişse veya sıvı birikimi böbrek fonksiyonlarını ya da solunumu etkiliyorsa parasentez adı verilen işlemle karın içindeki sıvının ultrason eşliğinde boşaltılmaktadır. 

OHSS’nin İyileşmesi Ne Kadar Sürer?

Yumurtalık hiperstimülasyonu sendromunun belirtileri genellikle yumurtlamadan birkaç gün sonra başlamaktadır. Gebelik oluşmadığı sürece belirtiler genellikle iki hafta içinde kaybolmaktadır. Hamile kişilerde gebelik testi pozitif çıktıktan sonra ortalama 2-3 hafta daha belirtilerin devam etmesi mümkündür. Belirtiler zaman içinde yavaş yavaş kaybolmakta ve gebeliğin geri kalanı etkilenmemektedir. 

OHSS Nasıl Önlenir?

Günümüzde tüp bebek tedavisinde OHSS ile mücadelede en önemli yaklaşım, sendrom ortaya çıktıktan sonra tedavi etmekten ziyade riskli hastayı daha tedavinin başlangıcında belirlemek ve stimülasyon protokolünü buna göre planlamaktır. Öncelikle AMH, antral folikül sayısı, PCOS öyküsü, yaş ve önceki tedavilere verilen yanıt gibi bilgiler değerlendirilmektedir. OHSS açısından yüksek risk taşıyan hastalarda kullanılan yöntemler şunlardır:

• Gonadotropin dozunun kişiye göre belirlenmesi
• GnRH antagonist protokollerinin tercih edilmesi
• Gerektiğinde daha düşük başlangıç dozlarının kullanılması
• Yumurtaların olgunlaşması için uygun tetikleme yönteminin seçilmesi
• Riskli hastalarda cabergoline gibi koruyucu yaklaşımların değerlendirilmesi
• Gerekli durumlarda embriyoların dondurularak transferin daha sonraki bir döneme bırakılması

OHSS Olan Hasta Evde Ne Yapmalı?

Hafif OHSS'si olan bazı hastalar, doktor kontrolünde evde takip edilebilir. Hastanın, doktorunun önerdiği şekilde sıvı alması, idrar miktarını takip etmesi ve günlük kilosundaki değişiklikleri gözlemlemesi önemlidir. Ayrıca yumurtalıklar büyümüş ve hassas hale gelmiş olduğundan cinsel ilişki ve ağır egzersizden kaçınılması önerilir. Bunun amacı büyümüş yumurtalıkların zarar görmesi veya torsiyon gibi komplikasyonların riskini azaltmaktır. Ağrı kesici kullanımı da doktorun önerisine göre yapılmalıdır. Özellikle böbrek fonksiyonlarının etkilenebildiği OHSS'de bazı ağrı kesicilerin kullanımı uygun olmayabilir.

Ovaryan Hiperstimülasyon Sendromu Hakkında Sık Sorulan Sorular

OHSS Riskinde Embriyolar Neden Dondurulur?

Bazı hastalarda yumurta toplama sonrasında hemen embriyo transferi yapmak yerine oluşan embriyoların dondurulması ve transferin daha sonraki bir siklusa bırakılması tercih edilebilir. Bunun temel nedeni, gebelikle birlikte yükselen hCG'nin geç başlangıçlı OHSS'yi tetikleyebilmesi veya mevcut tabloyu ağırlaştırabilmesidir.

OHSS Gebeliğe Engel Olur mu?

OHSS gelişmesi, gebeliğin kesinlikle oluşmayacağı anlamına gelmez. Hatta özellikle geç başlangıçlı OHSS, gebelikle ilişkili olarak ortaya çıkabilir.

OHSS Bebeğe Zarar Verir mi?

OHSS'nin kendisinin bebeğin gelişiminde doğrudan doğumsal anomali oluşturduğuna dair kanıt yoktur. Ancak ağır OHSS annenin dolaşım, böbrek ve solunum sistemlerini etkileyebilir. OHSS geçiren ve gebeliği devam eden hastalarda preeklampsi ve erken doğum gibi bazı gebelik komplikasyonlarının riski artabilir.

OHSS Tekrarlar mı?

Daha önce OHSS geçirmiş olmak, sonraki tüp bebek tedavilerinde yeniden OHSS gelişme riskinin yüksek olduğunu düşündüren önemli bir faktördür.

OHSS Yumurtalık Rezervinin Yüksek Olduğu Anlamına mı Gelir?

OHSS riski ile yüksek yumurtalık rezervi arasında güçlü bir ilişki bulunmasına rağmen, OHSS geçirmek tek başına “yumurtalık rezervim çok yüksek” anlamına gelmez.

OHSS Sonrası Gebelik Güvenli mi?

OHSS sonrası gebelik çoğu hastada mümkün ve sağlıklı şekilde ilerleyebilir. Ancak gebeliğin erken döneminde oluşan hCG hormonu OHSS’nin devam etmesine veya daha ağır seyretmesine neden olabilir. Bu nedenle OHSS geçiren hastalarda gebelik oluştuğunda yakın klinik takip önemlidir. 

OHSS Gebelik Oluşunca Neden Ağırlaşabilir?

Gebelik başladıktan sonra yükselen hCG hormonu, özellikle OHSS gelişimine yatkın hastalarda yumurtalıkların ve damar geçirgenliğinin etkilenmesine devam edebilir. Bu nedenle gebelikle ilişkili geç başlangıçlı OHSS, yumurta toplama işleminden sonraki erken OHSS'den daha uzun sürebilir veya daha belirgin hale gelebilir. 

Çok Sayıda Yumurta Gelişmesi OHSS Anlamına Gelir mi?

Hayır. Çok sayıda folikül veya oosit gelişmesi tek başına OHSS tanısı koydurmaz. 

OHSS Nedeniyle Hastaneye Yatmak Gerekir mi?

Her OHSS vakasında hastaneye yatış gerekmez. Hafif ve bazı orta şiddette olgular ayaktan takip edilebilir. Ağır OHSS veya sıvı-elektrolit dengesi, böbrek fonksiyonları, solunum sistemi ya da pıhtılaşma açısından ciddi risk bulunan hastalarda hastanede takip gerekebilir. 

Tüp Bebek Paketlerinde OHSS Takibi Dahil midir? 

Bu, kliniğin paket içeriğine göre değişir ve standart olarak tüm merkezlerde aynı kapsamda değildir.