Kemik Tümörü Nasıl Teşhis Edilir?

Kemik tümörleri, kemik dokusunu oluşturan hücrelerden veya kemik içerisinde bulunan diğer dokulardan kaynaklanabilen, farklı biyolojik davranışlara sahip oluşumlardır. İyi huylu ve kötü huylu olabilen kemik tümörlerinin bazıları kemik yapısında sınırlı bir büyüme gösterirken bazıları çevre dokulara ilerleyebilir, kemiğin dayanıklılığını azaltabilir ve vücudun farklı bölgelerine yayılma potansiyeli taşıyabilmektedir. 

Kemik Tümörü Nedir?

Kemik tümörü, kemik dokusunda veya kemik içerisinde bulunan hücrelerde kontrolsüz ya da anormal hücre çoğalması sonucunda ortaya çıkan kitle veya lezyonlardır. Bu oluşumlar doğrudan kemik hücrelerinden kaynaklanabileceği gibi kıkırdak, fibröz doku, kemik iliği ve damar gibi farklı dokulardan da gelişebilmektedir.

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz.

Kemik Tümörleri Nasıl Belirti Verir? 

Bazı kemik tümörleri herhangi bir belirti vermemekte, başka bir sağlık sorunu nedeniyle yapılan röntgen veya MR incelemesi sırasında tesadüfen de fark edilebilmektedir. Belirti veren kemik tümörlerinin sıklıkla karşılaşılan semptomları şunlardır:

Kemik Ağrısı 

Ağrı başlangıçta hafif ve aralıklı olabilir. Hastalar bunu kas ağrısı, eklem problemi, spor sonrası gelişen zorlanma veya günlük aktiviteler sırasında oluşan bir rahatsızlık olarak değerlendirebilir. Tümörün büyümesiyle birlikte kemik içerisindeki basınç artabilir, kemik korteksinde incelme meydana gelebilir veya çevredeki yumuşak dokular etkilenebilir. Bu değişiklikler ağrıya neden olabilir.

Kemikte Şişlik ve Ele Gelen Kitle

Özellikle yüzeyel yerleşimli ve büyüyerek çevre yumuşak dokulara ulaşan kemik tümörleri, ilgili bölgede şişlik veya ele gelen sert bir kitle şeklinde fark edilebilir. Şişlik zaman içerisinde belirginleşebilir ve bazı hastalarda dokunmakla hassasiyet oluşturabilir. Tümörün çevresindeki yumuşak dokulara ilerlemesi, bölgesel kontur değişikliğine neden olabilir. Ancak her şişlik kemik tümöründen kaynaklanmaz.

Hareket Kısıtlılığı ve Fonksiyon Kaybı 

Kemik tümörünün ekleme yakın bölgelerde yerleşmesi, çevre kas ve tendonları etkilemesi veya ağrıya bağlı hareketten kaçınma davranışı oluşturması sonucunda eklem hareketlerinde kısıtlılık gelişebilir. Özellikle diz, kalça ve omuz çevresindeki lezyonlarda hareket sırasında ağrı, eklem hareket açıklığında azalma ve ilgili uzvu kullanmada güçlük görülebilir.

Patolojik Kırık

Bazı kemik tümörleri kemiğin normal dayanıklılığını azaltarak kırık gelişme riskini artırır. Normal şartlarda kırığa neden olmayacak kadar düşük enerjili bir travma sonucunda veya nadiren belirgin bir travma olmaksızın ortaya çıkan bu kırıklar patolojik kırık olarak adlandırılır. Özellikle büyük kemik lezyonlarında, kemiğin kortikal tabakasının incelmesi ve kemik bütünlüğünün bozulması kırık riskini artırabilir.

Kemik Tümörü Nasıl Teşhis Edilir?

Kemik tümörü şüphesinde tek bir testin sonucuna dayanarak karar verilmesi doğru değildir. Tanı; hastanın klinik bulgularının, görüntüleme sonuçlarının ve gerektiğinde biyopsiyle elde edilen doku örneğinin birlikte değerlendirilmesiyle konulmaktadır. Tanı sürecindeki aşamalar şunlardır:

Hastanın Öyküsünün Alınması

Hekim, yalnızca ağrının bulunduğu bölgeyi değil, yakınmaların ne zaman başladığını, nasıl ilerlediğini ve hastanın genel sağlık durumunu da değerlendirir. Hasta öyküsü alınırken;

• Ağrının başlangıç zamanı, süresi, şiddeti ve gün içerisindeki değişimi
• Ağrının hareketle mi, istirahat sırasında mı yoksa gece mi belirginleştiği
• Bölgede şişlik veya ele gelen kitle bulunup bulunmadığı
• Daha önce aynı bölgede travma, kırık veya cerrahi işlem geçirilip geçirilmediği
• Hastanın daha önce iyi huylu veya kötü huylu bir tümör tanısı alıp almadığı
• Daha önce kanser tedavisi, özellikle radyoterapi uygulanıp uygulanmadığı
• Ailede kemik tümörü veya belirli kalıtsal kanser sendromlarının bulunup bulunmadığı
• Ateş, kilo kaybı, gece terlemesi ve genel halsizlik gibi sistemik belirtilerin varlığı üzerinde durulur.

Fiziki Muayene 

Fizik muayenede ağrının bulunduğu bölge ve ilgili anatomik yapılar ayrıntılı olarak incelenir. Şişlik veya kitle varsa büyüklüğü, kıvamı, hareketliliği, derinliği ve kemikle ilişkisi değerlendirilir. Muayenede;

• Kemik üzerinde hassasiyet veya belirgin ağrı bulunması
• Şişlik, asimetri veya şekil değişikliği
• Eklem hareket açıklığının azalması
• Kas gücünde değişiklik
• Ekstremitenin yük taşıma ve hareket fonksiyonları
• Duyu kaybı, refleks değişikliği veya sinir basısını düşündüren bulgular
• Damar dolaşımının değerlendirilmesi
• Bölgesel lenf bezlerinde büyüme üzerinde durulur.

Kemik Tümörlerinin Teşhisinde Hangi Tetkikler Yapılır? 

Kemik tümörlerinin tanısında hangi tetkikin yapılacağı; ilk görüntülemenin bulgularına, hastanın yaşına, tümörün yerleşimine ve klinik şüphe düzeyine göre belirlenmektedir. 

Direkt Röntgen (X-Ray)

Kemik tümörü şüphesinde ilk başvurulan görüntüleme yöntemi genellikle direkt röntgendir. Kolay ulaşılabilir olması, hızlı sonuç vermesi ve kemik yapısındaki değişiklikleri göstermedeki başarısı nedeniyle tanı sürecinde önemli bir yere sahiptir. Röntgen incelemesinde; lezyonun kemiğin neresinde bulunduğu, sınırları, kemik yıkımı, kortikal kemik bütünlüğü, periostal reaksiyon ve tümör matriksi hakkında araştırma yapılmaktadır. Röntgen, bazı iyi huylu kemik tümörlerinin karakteristik özelliklerini ortaya koyarak ileri tetkik ihtiyacını da azaltabilmektedir. Ancak şüpheli veya belirsiz lezyonlarda tek başına yeterli değildir. 

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR) 

Manyetik rezonans görüntüleme, kemik tümörlerinin özellikle kemik iliği içerisindeki yayılımını ve çevre yumuşak dokularla ilişkisini değerlendirmede en önemli yöntemlerden biridir. Röntgende şüpheli veya agresif özellikler gösteren lezyonlarda genellikle ileri değerlendirme için tercih edilir. MR incelemesiyle;

• Tümörün kemik içerisindeki uzunluğu ve yayılımı
• Kemik korteksinde hasar veya bütünlük kaybı
• Tümörün çevre kas, tendon, yağ dokusu ve diğer yumuşak dokulara ilerleyip ilerlemediği
• Eklem yüzeyleriyle ve eklem kapsülüyle ilişkisi
• Sinir ve damar yapılarıyla komşuluğu
• Kemik iliği içerisindeki ek odakların (skip lezyonların) varlığı
• Tümörün kistik, solid, kanamalı veya nekrotik alanlarının özellikleri incelenmektedir. 

Bilgisayarlı Tomografi (BT) 

Bilgisayarlı tomografi, kemik dokusunun ince yapısını ve mineralize alanları ayrıntılı olarak değerlendirmeyi sağlayan bir görüntüleme yöntemidir. Özellikle kortikal kemik, kalsifikasyon ve kemik matriksinin incelenmesinde MR'ı tamamlayıcı bilgiler sunar. BT incelemesi;

• Kortikal kemikteki yıkımın veya incelmenin değerlendirilmesi
• Tümör içerisinde kemik ya da kıkırdak matriksi oluşumunun incelenmesi
• Periostal yeni kemik oluşumunun ayrıntılı gösterilmesi
• Pelvis ve omurga gibi karmaşık anatomik bölgelerde kemik yapısının değerlendirilmesi
• MR yapılamayan hastalarda uygun alternatif görüntüleme sağlanması
• Biyopsi veya cerrahi planlamaya katkı sunulması açısından önemlidir. 

PET-BT 

PET-BT, tümör hücrelerinin glikoz metabolizması gibi metabolik özelliklerini görüntüleyen nükleer tıp yöntemidir. Genellikle flor-18 ile işaretlenmiş florodeoksiglukoz (FDG) kullanılır. Kemik tümörlerinde PET-BT ile;

• Hastalığın kemik dışındaki organlara yayılımını araştırmak
• Kemiklerde veya yumuşak dokularda ek tümör odaklarını değerlendirmek
• Bazı tümörlerde tedavi öncesi ve sonrası metabolik aktiviteyi karşılaştırmak
• Tedaviye yanıtın değerlendirilmesine katkı sağlamak için değerlendirilmektedir 

Kemik Sintigrafisi

Kemik sintigrafisi, kemik dokusundaki metabolik aktiviteyi ve kemik yapım-yıkım süreçlerini değerlendirmek için kullanılan nükleer tıp incelemesidir. Radyoaktif işaretli bir madde damar yoluyla verilir ve kemik dokusunda tutulum gösteren bölgeler görüntülenir. Kemik sintigrafisi özellikle hastalığın iskelet sistemindeki başka bölgelere yayılıp yayılmadığını araştırmak amacıyla kullanılabilir. Bazı primer kemik tümörlerinde evreleme sürecinin bir parçası olarak tercih edilir.

Ultrasonografi (USG) 

Ultrasonografi, kemik tümörlerinin tanısında temel görüntüleme yöntemi değildir. Çünkü ses dalgaları kemik korteksinin ötesindeki kemik iliği yapısını yeterince gösteremez. Bununla birlikte kemik dışına uzanan yumuşak doku kitlesinin incelenmesinde, sıvı içerikli alanların değerlendirilmesinde ve bazı biyopsi işlemlerinin görüntüleme eşliğinde gerçekleştirilmesinde kullanılabilir.

Kan ve Laboratuvar Testleri

Kemik tümörlerinin tanısında kan testleri yardımcı incelemelerdir. Hiçbir kan testi tek başına kemik tümörünün varlığını veya histolojik türünü kesin olarak göstermez. Laboratuvar sonuçları, hastanın genel durumunu değerlendirmek ve olası ayırıcı tanıları araştırmak için kullanılır. Sıklıkla istenebilen testler; tam kan sayımı, CRP ve sedimantasyon, alkalen fosfataz (ALP), laktat dehidrogenaz (LDH), kalsiyum ve fosfor, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, serum protein elektroforezidir.

Kemik Tümörü Tanısında Biyopsi Neden Önemlidir? 

Biyopsi, kemik lezyonundan doku örneği alınarak mikroskop altında incelenmesini sağlayan işlemdir. Özellikle malignite şüphesi bulunan veya görüntüleme yöntemleriyle kesin olarak sınıflandırılamayan lezyonlarda tanının doğrulanması açısından önemli bir yere sahiptir.

Görüntüleme yöntemleri tümörün yerleşimi, büyüklüğü, sınırları ve çevre dokulara etkisi hakkında kapsamlı bilgi verebilmektedir. Ancak birçok durumda tümörün hücresel yapısını ve kesin histolojik türünü belirlemek için patolojik inceleme gerekmektedir. Biyopsi yapılarak lezyon iyi huylu mu, kötü huylu mu, hangi histolojik alt tipe ait, hangi hücre ve dokudan kaynaklanıyor, malign tümörlerde tümörün derecesi nedir gibi sorulara yanıt bulunmaktadır.

Kemik Tümörlerinde Tanıyı Kim Koyar?

Kemik tümörlerinden şüphelenildiğinde veya kesin tanı konulduğunda başvurulması gereken ana branş Ortopedi ve Travmatolojidir. Tanı ve tedavi sürecinde Ortopedi uzmanlarının yanı sıra Ortopedik Onkoloji, Tıbbi Onkoloji, Radyasyon Onkolojisi, Patoloji ve Nükleer Tıp uzmanları da ortak konsey kararlarıyla sürece dahil olmaktadır. 

Kemik Tümörü Teşhisi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kemik Tümörü Tanısında Karıştırılabilen Hastalıklar Var mı?

Bazı tümörler, farklı kas-iskelet sistemi hastalıklarıyla benzer klinik veya radyolojik özellikler gösterebilir. Özellikle erken dönemde ağrı, şişlik ve kemik yapısındaki değişiklikler tek başına tümöre özgü değildir. Osteomiyelit (kemik enfeksiyonu), stres kırığı ve travmaya bağlı kemik değişiklikleri, kemik kistleri, fibröz displazi, kemik metastazları, multipl miyelom gibi hastalıklarla karıştırılabilir. 

Kemik Tümörü Tanısında Yaş Önemli mi?

Kemik tümörlerinin görülme sıklığı ve türü yaşa göre değişiklik gösterir. Bu nedenle hastanın yaşı, ayırıcı tanının oluşturulmasında ve görüntüleme bulgularının yorumlanmasında önemli bir değişkendir. 

Kemik Tümörlerinde İyi Huylu ve Kötü Huylu Ayrımı Nasıl Yapılır? 

Kemik tümörünün iyi veya kötü huylu olduğunun ayrımında klinik bulgular, görüntüleme özellikleri ve gerektiğinde patolojik inceleme birlikte değerlendirilir. 

Kemik Tümörü Tanısı Konulduktan Sonra Evreleme Nasıl Yapılır?

Evreleme, tümörün hangi bölgeleri etkilediğini, uzak organlara yayılıp yayılmadığını ve tedavi seçeneklerinin nasıl planlanacağını belirlemeye yardımcı olur. Evreleme kapsamında akciğer BT, PET BT, kemik sintigrafisi ve tüm vücut MR istenir. 

Kemik Tümörü Şüphesinde Ne Zaman Doktora Başvurulur?

Kemik ağrısı ve şişlik gibi belirtiler çoğunlukla farklı kas-iskelet sistemi hastalıklarından kaynaklanabilir. Ancak bazı yakınmaların uzun süre devam etmesi veya giderek belirginleşmesi durumunda ayrıntılı değerlendirme yapılması gerekir. 

MR Çektirmek Kesin Tanı İçin Yeterli midir?

MR görüntüleme, tümörün yumuşak doku yayılımını ve kemik içindeki sınırlarını göstermede son derece başarılıdır ancak kesin tanı için mutlaka patolojik biyopsi incelemesi gereklidir.

Kemik Tümörü Kan Tahlilinde Çıkar mı?

Kemik tümörleri rutin kan tahlilleriyle kesin olarak teşhis edilemez. Ancak bazı kan değerlerinde, özellikle alkalen fosfataz (ALP), kalsiyum ve inflamasyon belirteçlerinde değişiklikler görülebilir. 

Kemik Tümöründe İkinci Görüş Gerekir mi?

Kemik tümörü şüphesinde veya tanısı konulduğunda ikinci uzman görüşü almak, özellikle nadir ve karmaşık tümörlerde faydalı olabilir. 

Kemik Tümörü Teşhisinde Yanlış Tanı Riski Var mı?

Evet, kemik tümörü teşhisinde yanlış veya eksik tanı riski bulunabilir. Bunun nedenleri arasında tümörlerin nadir görülmesi, farklı kemik lezyonlarının benzer görüntüleme bulguları oluşturması ve biyopsi örneğinin yetersiz olması sayılabilir. 

Kemik Tümörü Erken Evrede Nasıl Anlaşılır?

Kemik tümörü erken evrede bazen belirgin şikayet oluşturmadan gelişebilir. Geçmeyen veya giderek artan kemik ağrısı, gece ağrısı, açıklanamayan şişlik ve hareket kısıtlılığı değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. 

MR ve BT Kemik Tümörü Tanısında Nasıl Farklılık Gösterir?

MR, kemik tümörünün kemik iliğine, çevre yumuşak dokulara ve komşu anatomik yapılara yayılımını değerlendirmede özellikle önemlidir. BT ise kemik korteksini, kemik yıkımını ve tümörün oluşturduğu mineralize matriksi daha ayrıntılı gösterir. 

Kemik Tümöründe Erken Teşhis Yaşam Beklentisini Etkiler mi?

Evet, özellikle kötü huylu kemik tümörlerinde erken ve doğru tanı, tedavi seçeneklerini ve hastalığın seyrini olumlu yönde etkileyebilir.