Epilepsi Nöbeti Geçiren Kişiye İlk Müdahale Nasıl Olmalı?

Epilepsi nöbeti, beyindeki elektriksel aktivitenin geçici olarak değişmesi sonucunda bilinç, hareket, duygu veya davranışlarda kısa süreli değişikliklerin ortaya çıkmasıdır. Epilepsi nöbeti geçiren kişiye ilk müdahalede temel amaç; kişiyi yaralanmalardan korumak, çevre güvenliğini sağlamak, nöbet süresini takip etmek ve nöbet sona erene kadar kişinin yanında kalmaktır.

Epilepsi Nöbeti Nedir?

Epilepsi nöbeti, beyindeki sinir hücrelerinin elektriksel aktivitesinde ortaya çıkan geçici değişiklik sonucunda gelişen klinik bir durumdur. Nöbet sırasında görülen belirtiler, beyinde etkilenen bölgeye ve nöbetin türüne göre farklılık gösterebilir.

Her epilepsi nöbetinde kişinin yere düşmesi ve tüm vücudunda kasılma görülmeyebilir. Bazı nöbetlerde kısa süreli dalma, çevreye yanıt vermeme, anlamsız tekrarlayıcı hareketler veya vücudun belirli bir bölümünde istemsiz hareketler görülebilir. Tek bir nöbet geçirilmesi de her zaman epilepsi tanısı anlamına gelmez; epilepsi tanısı nöroloji uzmanının ayrıntılı değerlendirmesiyle konulur.

Epilepsi Nöbeti Belirtileri Nelerdir?

Epilepsi nöbetlerinin belirtileri nöbetin başladığı beyin bölgesine ve yayılımına göre değişebilir. Bu nedenle her kişide aynı belirtilerin görülmesi beklenmez. Epilepsi nöbeti sırasında görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Ani bilinç kaybı veya çevreyle iletişimin kesilmesi
• Yere düşme
• Vücutta sertleşme
• Kol ve bacaklarda istemsiz kasılmalar
• Kısa süreli boş bakma veya dalma
• Sorulara yanıt verememe
• Tekrarlayıcı ve amaçsız hareketler
• Vücudun belirli bir bölümünde istemsiz hareket
• Nöbet sonrasında sersemlik veya kafa karışıklığı
• Nöbet sonrasında uyku hali ve yorgunluk

Bazı nöbetler çok belirgin olabilirken bazıları birkaç saniyelik dalgınlık şeklinde ortaya çıkabilir. Bu nedenle özellikle tekrarlayan olağan dışı bilinç veya davranış değişikliklerinin uzman hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Epilepsi Nöbeti Geçiren Kişiye Ne Yapılmalı?

Epilepsi nöbetinde ilk yardımın temel amacı nöbeti fiziksel müdahaleyle durdurmak değil, nöbet sırasında kişinin güvenliğini sağlamaktır. Kişinin yanında kalınmalı ve nöbetin başlangıç saati takip edilmelidir.

Epilepsi nöbeti sırasında uygulanabilecek temel ilk yardım adımları şunlardır:

• Sakin kalın ve kişinin yanında kalın.
• Nöbetin başladığı saati kontrol edin ve süresini takip edin.
• Çevredeki sert, kesici veya yaralanmaya neden olabilecek eşyaları uzaklaştırın.
• Kişi düşüyorsa mümkün olduğunca güvenli biçimde yere geçmesine yardımcı olun.
• Başının altına mont veya katlanmış kıyafet gibi yumuşak ve düz bir destek koyun.
• Gözlük kullanıyorsa gözlüğünü çıkarın.
• Boyun çevresindeki sıkı kıyafetleri gevşetin.
• Kişinin çevresinde kalabalık oluşmasını engelleyin.
• Solunumunu gözlemleyin.
• Nöbet sonrasında kişinin yanında kalın ve tamamen toparlanmasını bekleyin.

Kasılmalar sona erdikten sonra kişinin uygun şekilde yan pozisyona çevrilmesi hava yolunun açık kalmasına yardımcı olabilir. Kişi kendine geldiğinde sakin bir şekilde ne olduğunu açıklamak ve dinlenmesine fırsat vermek uygundur.

Epilepsi Nöbetinde Kişi Yan Çevrilmeli mi?

Kasılmalı nöbet sırasında öncelik kişinin çevresindeki tehlikeleri uzaklaştırmak ve yaralanmasını önlemektir. Kasılmalar sona erdikten sonra kişinin yan pozisyona alınması, özellikle ağız içindeki sıvıların dışarı doğru akmasına ve hava yolunun açık tutulmasına yardımcı olabilir.

Kişiyi çevirirken zorlayıcı hareketlerden kaçınılmalıdır. Nöbet sırasında bulunduğu ortam kişiyi doğrudan tehlikeye atmıyorsa gereksiz yere başka bir yere taşınmamalıdır.

Epilepsi Nöbetinde Ne Yapılmamalı?

Epilepsi nöbeti sırasında bazı geleneksel ancak yanlış uygulamalar yaralanma riskini artırabilir. Özellikle kişinin ağzını zorla açmaya çalışmak veya kasılmalarını engellemek doğru değildir. Epilepsi nöbeti sırasında yapılmaması gerekenler şunlardır:

• Kişinin ağzına kaşık, bez, parmak veya başka bir cisim koyulmamalıdır.
• Çene zorla açılmaya çalışılmamalıdır.
• Kol ve bacaklar bastırılarak kasılmalar durdurulmaya çalışılmamalıdır.
• Kişi zorla sabitlenmemelidir.
• Nöbet sırasında yiyecek veya içecek verilmemelidir.
• Kişi tamamen kendine gelmeden ağızdan bir şey verilmemelidir.
• Tehlikeli bir ortam söz konusu değilse kişi zorla başka bir yere taşınmamalıdır.
• Kalabalığın kişinin etrafında toplanmasına izin verilmemelidir.

Epilepsi nöbetinde kişinin dilini yutmaması için ağzına cisim koymak doğru değildir. Bu uygulama ağız, diş ve çene bölgesinde yaralanmaya yol açabilir.

Epilepsi Nöbetinde Ağıza Bir Şey Konulur mu?

Hayır. Epilepsi nöbeti sırasında kişinin ağzına herhangi bir cisim veya parmak yerleştirilmemelidir. Kişinin çenesi zorla açılmaya çalışılmamalıdır.

Nöbet sırasında çene kaslarında güçlü kasılmalar meydana gelebilir. Bu nedenle ağza cisim yerleştirmeye çalışılması hem nöbet geçiren kişinin hem de yardım etmeye çalışan kişinin yaralanmasına neden olabilir.

Epilepsi Nöbeti Ne Kadar Sürer?

Nöbetlerin süresi kişiden kişiye ve nöbet türüne göre değişebilir. Birçok nöbet kısa sürede kendiliğinden sona ererken sürenin uzaması veya nöbetlerin art arda tekrarlaması tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

Bu nedenle nöbet başladığı anda saate bakılması önerilir. Nöbetin ne kadar sürdüğünü bilmek, acil sağlık ekibinin kişinin durumunu değerlendirirken kullanabileceği önemli bilgilerden biridir.

Epilepsi Nöbetinde 112 Ne Zaman Aranmalı?

Her epilepsi nöbetinde ambulans çağrılması gerekmeyebilir. Özellikle daha önce epilepsi tanısı bulunan ve bilinen nöbet düzenine uygun kısa süreli bir nöbet geçiren kişilerde bireysel nöbet planı bulunabilir. Bununla birlikte bazı durumlarda acil sağlık desteği alınması gerekir.

112 Acil Çağrı Merkezi ile iletişime geçilmesi gereken başlıca durumlar şunlardır:

• Nöbetin 5 dakikadan uzun sürmesi
• İlk kez nöbet geçirilmesi
• Bir nöbet bittikten kısa süre sonra yeni bir nöbet başlaması ve kişinin arada toparlanamaması
• Nöbet sonrasında kişinin beklenen şekilde kendine gelmemesi
• Solunumla ilgili belirgin bir sorun gözlenmesi
• Nöbet sırasında ciddi bir yaralanma meydana gelmesi
• Nöbetin su içerisinde gerçekleşmesi
• Gebelik gibi özel durumların bulunması
• Kişinin bilinen nöbetlerinden farklı bir tablo ortaya çıkması

Kişinin daha önceden hazırlanmış bir nöbet eylem planı veya sağlık profesyonelleri tarafından belirlenmiş özel bir yaklaşımı varsa bu bilgiler de dikkate alınmalıdır.

Nöbet Sonrasında Ne Yapılmalı?

Epilepsi nöbeti sona erdikten sonra kişi hemen tamamen normale dönmeyebilir. Nöbet sonrası dönemde geçici sersemlik, uyku hali, yönelim güçlüğü veya yaşananları hatırlayamama görülebilir. Nöbet sonrasında dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Kişinin yanında kalın.
• Gerekiyorsa güvenli yan pozisyonda dinlenmesine yardımcı olun.
• Solunumunu gözlemleyin.
• Çevresinde kalabalık oluşmasını engelleyin.
• Sakin ve kısa cümlelerle iletişim kurun.
• Tam olarak toparlanmadan ayağa kalkması için zorlamayın.
• Nöbetin başlangıç ve bitiş saatini not edin.
• Gözlemlediğiniz belirtileri mümkünse sağlık ekibine aktarın.

Kişi tamamen kendine geldiğinde bulunduğu yeri ve yaşanan durumu açıklamak kafa karışıklığının azalmasına yardımcı olabilir.

Nöbet Sırasında Hangi Bilgiler Takip Edilmeli?

Nöbeti gözlemleyen kişinin vereceği bilgiler nöroloji değerlendirmesine katkı sağlayabilir. Özellikle ilk kez ortaya çıkan veya önceki nöbetlerden farklı özellik gösteren durumlarda nöbetin özelliklerinin doğru aktarılması önemlidir.

Mümkünse aşağıdaki bilgiler not edilmelidir:

• Nöbetin başlangıç saati
• Nöbetin toplam süresi
• Nöbet başlamadan önce kişinin ne yaptığı
• Bilincin etkilenip etkilenmediği
• Vücudun hangi bölümünde hareket başladığı
• Gözlerde veya başta belirli bir yöne dönme olup olmadığı
• Kol ve bacaklardaki hareketlerin özellikleri
• Nöbet sonrasında kişinin ne kadar sürede toparlandığı
• Yaralanma meydana gelip gelmediği

Bu bilgiler tek başına tanı koydurmaz ancak nöbet tipinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Epilepsi Nöbetinde Doğru ve Yanlış Uygulamalar Nelerdir?

Nöbet sırasında doğru müdahalenin bilinmesi, sık görülen yanlış uygulamaların önüne geçilmesine yardımcı olur.

Epilepsi Nöbeti Hakkında Sık Sorulan Sorular

Epilepsi Nöbeti Geçiren Kişiye İlk Olarak Ne Yapılmalı?

Öncelikle sakin kalınmalı, kişinin çevresindeki tehlikeli cisimler uzaklaştırılmalı ve nöbetin başladığı saat takip edilmelidir. Kişinin yanında nöbet sona erene ve kendini toparlayana kadar kalınmalıdır.

Epilepsi Nöbetinde Kişinin Ağzına Kaşık Konulur mu?

Hayır. Nöbet sırasında kişinin ağzına kaşık, bez, parmak veya herhangi bir cisim koyulmamalıdır.

Epilepsi Nöbetinde Dil Yutulur mu?

Kişinin dilini yutmaması için ağzına cisim koymak gerektiği düşüncesi doğru değildir. Nöbet sırasında ağza müdahale edilmemeli ve çene zorla açılmaya çalışılmamalıdır.

Epilepsi Nöbetinde Kişi Tutulmalı mı?

Hayır. Nöbet sırasında kol ve bacakları zorla tutmak veya kişiyi sabitlemeye çalışmak önerilmez. Bunun yerine çevredeki yaralanma riski oluşturabilecek cisimler uzaklaştırılmalıdır.

Epilepsi Nöbetinde Kişi Yan Çevrilir mi?

Kasılmalar sona erdikten sonra kişinin uygun şekilde yan pozisyona alınması hava yolunun açık kalmasına yardımcı olabilir. Kişiyi çevirirken zorlayıcı hareketlerden kaçınılmalıdır.

Epilepsi Nöbeti Kaç Dakika Sürerse 112 Aranmalıdır?

Nöbet 5 dakikadan uzun sürüyorsa acil sağlık desteği alınmalıdır. Ayrıca art arda nöbet geçirilmesi ve kişinin nöbetler arasında toparlanamaması da acil değerlendirme gerektirir.

İlk Kez Epilepsi Nöbeti Geçiren Kişide Ne Yapılmalı?

İlk kez nöbet geçiren kişinin tıbbi olarak değerlendirilmesi gerekir. Nöbet sırasında güvenli ilk yardım uygulanmalı ve acil sağlık desteği istenmelidir.

Nöbet Sırasında Su Verilir mi?

Hayır. Nöbet sırasında veya kişi tam olarak kendine gelmeden su, yiyecek ya da başka bir şey ağızdan verilmemelidir.

Her Nöbet Epilepsi Anlamına Gelir mi?

Hayır. Tek bir nöbet farklı nedenlerle ortaya çıkabilir ve tek başına epilepsi tanısı anlamına gelmez. Epilepsi tanısı için nöroloji uzmanı tarafından klinik değerlendirme yapılması gerekir.