Embriyo Kalitesi Kaç Olmalıdır, Nasıl Belirlenir?

Tüp bebek tedavisinin en önemli adımı, transfer için doğru embriyonun seçilmesidir. Embriyonun değerlendirilmesi sırasında genişleme derecesi ve hücresel bileşimi incelenerek sayı ve harflerden oluşan bir sistemle derecelendirilme yapılmaktadır. Ancak bu derecelendirme, puanlama sistemi gibi düşünülmemelidir. Embriyolog, embriyonun belirli bir andaki gelişimini ve morfolojik özelliklerini değerlendirerek onun gelişim potansiyeli hakkında fikir edinmeye çalışmaktadır. 

Embriyo Kalitesi Nedir? 

Embriyonun gelişim potansiyeli hakkında bilgi veren birden fazla bulgunun bir arada değerlendirilmesi ile ulaşılan sonuçlar, embriyo kalitesini vermektedir. Embriyonun hangi hızda geliştiği, hücrelerinin birbirleriyle olan düzeni, blastokist aşamasına ulaşıp ulaşmadığı, blastokistin yapısal özellikleri ve uygun durumlarda kromozomal yapısı birlikte incelenmektedir. Hangi embriyoların transfer edileceğine veya dondurulacağına karar verilmesi için derecelendirme sistemleri kullanılmaktadır. 

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz.

Embriyo Kalitesini Belirleyen Faktörler Nelerdir?

Embriyoloji laboratuvarında değerlendirme yapılırken baz alınan faktörler şu şekildedir: 

Döllenmenin normal gerçekleşmesi

Yumurta ve sperm bir araya geldikten sonra normal fertilizasyonun gerçekleşmesi, embriyo gelişiminin ilk basamaklarından biridir. Döllenme sonrası oluşan pronükleusların değerlendirilmesi, embriyonun sonraki gelişiminin izlenmesinde başlangıç noktalarından birini oluşturur. 

Yumurtanın kalitesi ve yaşı 

Embriyonun genetik materyalinin yarısı yumurtadan geldiği için oosit kalitesi embriyo gelişiminin temel belirleyicilerinden biridir. Özellikle kadın yaşı ilerledikçe yumurtalarda kromozomal düzensizlik görülme olasılığı artar. Bu durum, embriyonun laboratuvarda normal şekilde gelişmesine rağmen kromozomal açıdan anormal olabilmesini açıklayan önemli faktörlerden biridir. 

Sperm özellikleri

Embriyonun gelişimi yalnızca yumurtanın özelliklerine bağlı değildir. Sperm hücresinin genetik materyali de embriyonun oluşumuna katkıda bulunur. Sperm sayısı, hareketliliği ve morfolojisinin yanı sıra bazı durumlarda sperm DNA bütünlüğü de klinik değerlendirmeye dahil edilebilir. 

Hücre bölünmelerinin düzeni ve gelişim hızı

Embriyonun kaç hücreye ulaştığı kadar, bu hücrelere ne zaman ve nasıl ulaştığı da önemlidir. Hücre bölünmelerinin beklenenden belirgin şekilde hızlı, yavaş veya düzensiz olmasının değerlendirilmesi önemlidir.

Hücrelerin görünümü ve fragmentasyon

Erken embriyo döneminde hücrelerin büyüklüğü, düzeni ve aralarındaki uyum değerlendirilir. Embriyonun içerisinde bulunan hücresel parçaların, yani fragmentlerin miktarı ve dağılımı da değerlendirmeye dahil edilebilir. 

Blastokist aşamasına ulaşabilme 

Embriyonun 5.–7. günler arasında blastokist aşamasına ulaşması, gelişim potansiyelinin değerlendirilmesinde önemli bir aşamadır. Blastokist oluştuğunda embriyonun yapısı daha ayrıntılı biçimde incelenebilir. 

Blastokistin morfolojik özellikleri 

Blastokist değerlendirmesinde ilk rakam blastokistin genişleme aşamasını; ilk harf iç hücre kitlesini, ikinci harf ise trofoektodermi ifade eder. Bu derecelendirme embriyoların transfer veya dondurma açısından sıralanmasına yardımcı olur.

Embriyonun gelişim günü 

Blastokistin 5., 6. veya 7. günde oluşması da değerlendirmede dikkate alınabilir. 

Laboratuvar koşulları 

Embriyo gelişimi, laboratuvar ortamından bağımsız düşünülemez. Kültür ortamlarının özellikleri, inkübatör koşulları, sıcaklık ve gaz dengesi, embriyoların laboratuvar içerisinde güvenli biçimde takip edilmesi ve kalite kontrol süreçleri embriyo kültürünün önemli parçalarıdır. 

Genetik ve kromozomal özellikler 

Uygun hastalarda gerçekleştirilen preimplantasyon genetik testleri, embriyoların belirli genetik veya kromozomal özellikleri hakkında morfolojik değerlendirmeden farklı bir bilgi sağlayabilir.

Embriyo Kalitesi Nasıl Değerlendirilir?

Embriyo değerlendirmesi tedavinin hangi gününde yapıldığına göre değişir. Döllenmeden sonraki erken dönemlerde embriyonun hücre bölünmeleri değerlendirilirken 5. veya 6. gün civarında blastokist aşamasına ulaşan embriyolarda daha ayrıntılı bir değerlendirme yapılabilir. Embriyolog temel olarak şu soruların yanıtını arar:

• Embriyo beklenen zamanda gelişiyor mu?
• Hücre bölünmeleri düzenli mi?
• Hücrelerin büyüklükleri birbirine yakın mı?
• Embriyonda belirgin parçalanma (fragmentasyon) var mı?
• Embriyo morula ve ardından blastokist aşamasına ulaşabiliyor mu?
• Blastokistin genişleme derecesi nedir?
• İç hücre kitlesi nasıl görünüyor?
• Trofoektoderm adı verilen dış hücre tabakası nasıl?
• Gelişim zamanı ve morfolojik özellikler birlikte değerlendirildiğinde embriyonun transfer sırasındaki yeri nedir?

Embriyo Dereceleri Ne Anlama Gelir?

Bölünme evresindeki embriyolar, embriyodaki hücre sayısı ve yüksek büyütmeli mikroskop altındaki görünümleri baz alınarak iki kritere göre derecelendirilmektedir. Embriyo derecesi, embriyodaki hücrelerin görünümünü ifade etmektedir. Raporlarda sıklıkla karşılaşılan derecelendirmeler ve anlamları şu şekildedir: 

• 1. Sınıf: Hücreler eşit büyüklükte, herhangi bir parçalanma gözlemlenmedi.
• 2. Sınıf: Hücreler eşit büyüklükte, yalnızca küçük parçalanmalar söz konusu.
• 2.5 Sınıf: Hücreler çoğunlukla eşit büyüklükte, orta derecede parçalanma söz konusu.
• 3. Sınıf: Hücreler eşit olmayan boyutlarda, parçalanma yok denecek kadar az/orta derecede.
• 4. Sınıf: Hücreler eşit olmayan büyüklükte, parçalanma orta/ağır düzeyde. 

Blastokistin iki farklı hücresel bölümü ayrıca değerlendirilmektedir: 

• İç hücre kitlesi (ICM): Blastokistin içerisinde yer alan ve ilerleyen gelişim sürecinde embriyonun fetal kısmını oluşturacak hücre grubudur.
• Trofoektoderm (TE): Blastokistin dış kısmını oluşturan hücre tabakasıdır ve gebeliğin ilerleyen dönemlerinde plasentanın oluşumuna katkıda bulunur.

Bu iki bölüm ayrı ayrı A, B veya C şeklinde derecelendirilmektedir. Genel olarak A derecesi, daha belirgin ve kompakt bir iç hücre kitlesini; B derecesi, daha orta düzeyde bir hücresel organizasyonu; C derecesi ise daha az belirgin veya daha seyrek hücresel yapıyı tanımlamaktadır. 

Embriyo Kalitesi Kaç Olmalıdır?

"Gebelik için mutlaka 5AA embriyo gerekir” veya “BB embriyo ile gebelik olmaz” şeklinde kesin sınırlar koymak bilimsel olarak doğru değildir. Embriyo değerlendirmesinde amaç, yalnızca en yüksek harfi veya rakamı bulmak değil; embriyonun gelişim özelliklerini bir bütün olarak değerlendirerek transfer açısından uygun embriyoyu belirlemektir. 

Çünkü embriyo morfolojisi ile embriyonun kromozomal yapısı aynı şey değildir. Mikroskop altında oldukça iyi görünen bir embriyo kromozomal açıdan anormal olabilmektedir. Aynı şekilde morfolojik olarak daha düşük derecelendirilmiş bir embriyo ise kromozomal açıdan normal olabilmektedir. 

Embriyo Kalitesini Artırmak Mümkün mü?

Embriyo kalitesini tek bir ilaç, vitamin veya besinle doğrudan yükseltmek mümkün değildir. Embriyo gelişimi; yumurta ve sperm biyolojisi, yaş, genetik özellikler, döllenme süreci ve laboratuvar koşulları dahil birçok faktörün sonucudur. 

Tedavi öncesinde sigara ve benzeri toksik maruziyetlerin bırakılması, dengeli beslenme, uygun vücut ağırlığının korunması, uyku düzeni ve mevcut hastalıkların kontrol altında tutulması genel üreme sağlığı açısından alınabilecek önemli önlemler arasındadır. 

Embriyo Kalitesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

4AA Embriyo Ne Anlama Gelir? 

Bu ifade, genişlemiş bir blastokistin hem iç hücre kitlesinin hem de trofoektoderminin morfolojik olarak A derecesinde değerlendirildiğini anlatır. Ancak 4AA “%100 kaliteli embriyo” veya “kesin gebelik oluşturacak embriyo” demek değildir. Çünkü embriyonun mikroskop altında iyi görünmesi ile kromozomlarının normal olması birbirinden farklı konulardır.

5AA Embriyo Ne Anlama Gelir? 

5AA'da ilk rakam, blastokistin zona pellucidadan çıkmaya başladığını gösterir. Her iki A ise iç hücre kitlesi ve trofoektodermin morfolojik olarak A derecesinde değerlendirildiğini ifade eder.

4AB Embriyo Kötü müdür?

Hayır. 4AB ifadesinde iç hücre kitlesi A, trofoektoderm ise B derecesindedir. Bu, trofoektodermin morfolojik açıdan A yerine B kategorisinde değerlendirildiğini gösterir. Fakat B harfinin bulunması embriyonun işlevsel olmadığı anlamına gelmez. 

3BB veya 4BB Embriyo ile Gebelik Olabilir mi? 

Morfolojik derecesi daha düşük olan bir blastokistin gebelik oluşturma potansiyeli tamamen ortadan kalkmış değildir. Embriyonun gelişim günü, genişleme derecesi, diğer morfolojik özellikleri ve varsa genetik değerlendirme sonucu birlikte ele alınır. 

5. Gün Embriyosu mu, 6. Gün Embriyosu mu Daha Kaliteli? 

Bazı embriyolar 5. günde blastokist olurken bazıları 6. günde gelişimini tamamlar. 6. günde blastokist oluşması tek başına embriyonun kötü olduğu anlamına gelmez. Embriyonun ulaştığı gelişim aşaması ile morfolojik derecesi birlikte değerlendirilir.

Embriyo Derecesi Genetik Olarak Normal Olduğunu Gösterir mi? 

Hayır. Kromozomların sayısı veya belirli genetik değişiklikler yalnızca embriyonun dış görünümüne bakılarak kesin biçimde saptanamaz. 

5 Gün Embriyosu Kaliteli midir?

Beşinci günde blastokist aşamasına ulaşmak, embriyonun gelişimini sürdürebildiğini göstermesi açısından önemli bir bulgudur. Ancak aynı gün blastokist olan iki embriyonun morfolojik özellikleri birbirinden farklı olabilir. 

Embriyo Neden Kalitesiz Olur?

Embriyonun gelişiminin beklenenden yavaş ilerlemesi, hücre bölünmelerinin düzensiz olması, belirgin fragmentasyon görülmesi veya blastokist aşamasında hücresel yapıların daha zayıf özellikler göstermesi gibi durumlar embriyonun morfolojik açıdan daha düşük derecelendirilmesine neden olabilir. 

Embriyo Kalitesinde A Harfi Ne Kadar Önemli?

A derecesinde daha belirgin ve düzenli bir hücresel yapı görülür.  Ancak bu harfleri “A = kesin gebelik şeklinde yorumlamak doğru değildir. 

En Az Kaçlık Embriyo ile Gebelik Olur?

Morfolojik olarak farklı özellikler taşıyan blastokistlerle de gebelik elde edilebilir. Bu yüzden tek embriyo kalitesi sınırlaması yapmak doğru değildir.

Düşük Dereceli Embriyo İle Gebelik Mümkün müdür? 

Mümkündür. Embriyo derecelendirmesinde B veya C gibi daha düşük morfolojik özelliklerin bulunması, embriyonun otomatik olarak kullanılamayacağı anlamına gelmez.