Eklem Sertliği Neden Olur, Nasıl Geçer?

Eklem sertliği, en yaygın kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarından biridir. Çoğunlukla yaşla kademeli olarak gelişmektedir ancak yaralanma sonucunda aniden de ortaya çıkabilmektedir. Hareket kısıtlılığı yaratarak kişilerin yaşam konforunu etkileyen eklem sertliğinde erken müdahale ile ağrının kötüleşmesi, hareket kabiliyetinin azalması ve eklem hasarının önlenmesi sağlanabilmektedir. 

Eklem Sertliği Nedir?

Bir eklemi serbestçe veya rahatça hareket ettirmede zorluk, eklem sertliği olarak tanımlanmaktadır. Genellikle hareket sırasında gerginlik, ağrı ve direnç hissedilmektedir. Bazı kişiler eklem sertliğini sabahları fark ederken bazılarında uzun süre oturduktan sonra ya da soğuk havalarda eklem sertliği kendini çok daha fazla hissettirmektedir. 

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz

Eklem Sertliği Neden Olur?

Eklemlerin içinde veya çevresinde oluşan iltihaplanma, eklem sertliğinin en önemli nedenidir. Eklem çevresindeki bağlardan, tendonlardan, kaslardan veya eklem hareketini etkileyen diğer yapılardan kaynaklanan eklem sertliğinin nedenleri şunlardır: 

Osteoartrit ve eklem kireçlenmesi

Özellikle diz, kalça, el ve omurga eklemlerinde görülen osteoartrit, eklem sertliğinin yaygın nedenlerinden biridir. Eklem kıkırdağında meydana gelen yapısal değişiklikler ve eklem çevresindeki kemik, kapsül ve yumuşak dokulardaki değişiklikler hareket açıklığını azaltabilir.

Romatizmal ve inflamatuvar hastalıklar

Romatoid artrit, psöriyatik artrit ve diğer inflamatuvar eklem hastalıkları eklem sertliğine neden olabilir. Özellikle sabahları belirgin olan ve uzun süren tutukluk, eklem şişliği ve birden fazla eklemin etkilenmesi inflamatuvar bir süreci düşündürebilir.

Travmalar

Burkulma, çıkık, bağ yaralanması, kıkırdak hasarı veya kırık gibi travmaların ardından eklem sertliği gelişebilir. Travma sonrasında oluşan ödem ve eklem çevresindeki dokularda meydana gelen iyileşme süreci hareket açıklığını geçici veya kalıcı olarak azaltabilir.

Uzun süre hareketsiz kalma

Eklem hareketinin uzun süre azalması, eklem kapsülü ve çevresindeki yumuşak dokuların esnekliğini kaybetmesine yol açabilir. Alçı veya ortez kullanımı, uzun süre yatak istirahati ve ameliyat sonrasında hareketin kısıtlanması bu duruma örnek verilebilir.

Eklem çevresindeki kas ve tendon problemleri

Her eklem sertliği doğrudan eklem içindeki bir hastalıktan kaynaklanmaz. Kasların kısalması, tendon sorunları, kas spazmı veya eklem çevresindeki yumuşak dokularda oluşan yapışıklıklar da eklemin hareketini kısıtlayabilir.

Eklem ameliyatları sonrası

Eklem cerrahilerinden sonra bir miktar sertlik görülebilir. Bunun derecesi yapılan ameliyatın türüne, iyileşme sürecine, ağrı kontrolüne, rehabilitasyon programına ve kişinin eklemini ne ölçüde hareket ettirebildiğine göre değişir.

Sabahları Eklem Sertliği Neden Olur?

Sabahları eklem sertliği gelişimi, eklem kapsülü ve çevresindeki bağ dokularının iltihaplanması, kıkırdak dokunun aşınması veya hücresel düzeydeki metabolik değişimler sonucunda tetiklenmektedir. Gece boyunca kasların ve bağların dinlenme pozisyonunda kalması, enflamasyonlu dokularda sıvı birikimine (ödem) zemin hazırlamaktadır. 

Eklem Sertliği Nerelerde Olur?

Eklemler; kıkırdak, bağ dokuları, kaslar, tendonlar ve sinirlerden oluşan yapılardır. Bu bölümlerin herhangi biri, eklem sertliğinde rol oynayabilmektedir. Eklem sertliğinin görüldüğü bölgeler şunlardır:

• Diz: Diz sertliği osteoartrit, menisküs problemleri, bağ yaralanmaları, travmalar ve ameliyat sonrasında görülebilir. Dizde sertliğe ağrı, şişlik, merdiven çıkmakta zorlanma veya çömelme güçlüğü eşlik edebilir.
• Omuz: Omuz eklemindeki sertliğin önemli nedenlerinden biri adeziv kapsülit, yani donuk omuzdur. Bunun yanında omuz yaralanmaları, cerrahi sonrası immobilizasyon ve bazı sistemik hastalıklar da omuz hareketlerini kısıtlayabilir.
• Kalça: Kalça osteoartriti, kalça çevresi kas ve tendon problemleri, travmalar ve bazı romatizmal hastalıklar kalçada sertliğe yol açabilir. Ayakkabı ve çorap giyme, merdiven çıkma veya araçtan inip binme gibi günlük aktivitelerde zorlanma görülebilir.
• El ve parmak: El eklemlerindeki sertlik osteoartrit, romatoid artrit, tendon problemleri ve travma sonrasında görülebilir. Sabah tutukluğunun süresi ve hangi eklemlerin etkilendiği, mekanik ve inflamatuvar nedenlerin ayrımında yardımcı olabilir.
• Ayak bileği: Ayak bileği sertliği özellikle burkulma, kırık, bağ yaralanması ve ameliyat sonrasında sık görülebilir. Uzun süre hareketsizlik de ayak bileğinin yukarı ve aşağı hareketlerinde kısıtlanmaya neden olabilir.

Eklem Sertliği Tanısı Nasıl Konulur? 

Eklem sertliğinin doğru şekilde teşhis edilmesi, semptomların altında yatan ana nedenin saptanması açısından önemlidir. Tanı sürecinde ilk olarak sertliğin başlama süresi, gün içindeki seyri, etkilenen eklem sayısı ve eklem hareket açıklığı derecesi incelenmektedir. Kanda C-reaktif protein (CRP), eritrosit sedimentasyon hızı (ESR), romatoid faktör (RF) ve anti-CCP gibi enflamatuar belirteçler değerlendirildikten sonra eklem aralığındaki daralmalar, kıkırdak kaybı ve kemik çıkıntıların (ekzostoz/osteofit) tespiti için röntgen çekilmektedir. Yumuşak doku ödemi, sinoviyal zar kalınlaşması ve kıkırdak deformasyonları detaylıca analiz edilerek teşhis tamamlanmaktadır. 

Eklem Sertliğine Ne İyi Gelir?

Parmaklar, eller, bilekler, dirsekler veya dizlerde görülen eklem sertliğinde yaşanan rahatsızlık hissi, kişileri yavaşlatabilmekte ve sandalyeden kalkma, yürüme ve uyuma gibi temel yaşam aktivitelerinde bile zorluk yaşamalarına neden olmaktadır. Eklemlerin tam hareket açıklığında sorunsuz bir şekilde hareket etmesi için yapılabilecekler şunlardır: 

Fizik tedavi ve rehabilitasyon

Eklem sertliği kalıcı hareket kısıtlılığına neden oluyorsa fizik tedavi ve rehabilitasyon programı uygulanabilir. Tedavi programında eklem hareket açıklığı egzersizleri, kas güçlendirme, germe, fonksiyonel egzersizler ve hastanın durumuna göre manuel terapi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Sıcak ve soğuk uygulamalar

Sıcak uygulamalar özellikle kronik ve mekanik kaynaklı sertlikte kasların gevşemesine ve hareket öncesinde eklemin daha rahat hareket ettirilmesine yardımcı olabilir. Akut yaralanma veya belirgin şişlik gibi durumlarda ise soğuk uygulama tercih edilebilir.

Germe egzersizleri

Kas ve yumuşak dokulardaki esneklik kaybının eşlik ettiği durumlarda uygun germe egzersizleri hareket açıklığının geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Germe sırasında şiddetli ağrı oluşturacak zorlamalardan kaçınılmalıdır.

Kontrollü eklem hareketleri

Eklem hareket açıklığını korumaya yönelik kontrollü egzersizler birçok durumda tedavinin temel bileşenlerinden biridir. Özellikle uzun süre hareketsizlik sonrasında eklemin güvenli sınırlar içerisinde düzenli olarak hareket ettirilmesi sertliğin azalmasına yardımcı olabilir.

Ağrı kontrolü

Ağrı, kişinin eklemi daha az hareket ettirmesine ve zaman içerisinde hareket açıklığının daha da azalmasına neden olabilir. Bu nedenle altta yatan hastalığa yönelik tedavinin yanında uygun ağrı kontrolü de rehabilitasyonun önemli bir parçasıdır.

Eklem Sertliği İçin Hangi Egzersizler Yapılmalıdır? 

Eklem sertliğini hafifletmek için tercih edilen hareketler, tutukluğun yaşandığı bölgeye ve eklemin yük taşıma kapasitesine göre seçilmelidir. Egzersiz yaparken en önemli unsur; eklemlerin zorlanmaması ve hareketlerin kontrollü yapılmasıdır. Farklı eklem bölgelerinde güvenle uygulanabilen etkili egzersizler aşağıdaki gibidir: 

Sarkaç Egzersizi

Sarkaç egzersizi, özellikle omuz eklemindeki sertlik ve hareket kısıtlılığını azaltmak, omuz çevresindeki kasları mümkün olduğunca gevşeterek eklemin kontrollü hareket etmesini sağlamak amacıyla uygulanır. 

• Sağlam kolunuzu bir masa veya sandalyeye dayayarak öne doğru hafifçe eğilin.
• Egzersiz yapılacak kolunuzu tamamen gevşek bırakın ve aşağı doğru sarkıtın.
• Omuz kaslarını kasmadan, kolunuzu küçük dairesel hareketlerle hareket ettirin.
• Daireleri önce saat yönünde, ardından ters yönde yapın.
• Daha sonra kolu öne-arkaya ve sağa-sola doğru küçük hareketlerle sallayın.

Topuk Kaydırma Egzersizi 

Diz ve kalça hareket açıklığını desteklemek amacıyla uygulanabilecek basit bir egzersizdir.

• Sırt üstü yere veya yatağa uzanın.
• Bacaklarınızı düz şekilde uzatın.
• Bir topuğunuzu zeminden kaldırmadan yavaşça kalçanıza doğru çekin.
• Diziniz rahatça büküldüğünde 2–3 saniye bekleyin.
• Topuğunuzu tekrar ileri doğru kaydırarak bacağınızı düzleştirin.

Omuz Duvar Yürüyüşü 

Omuz eklemindeki sertlik ve hareket kısıtlılığında kullanılabilir.

• Duvara dönük şekilde ayakta durun.
• Parmak uçlarınızı omuz hizasında duvara yerleştirin.
• Parmaklarınızı kullanarak elinizi yavaşça yukarı doğru “yürütün”.
• Omuzda tolere edilebilir bir gerilme hissedene kadar yükselin.
• Ulaştığınız noktada 3–5 saniye bekleyin.
• Elinizi yavaşça aşağı indirin.

Diz Bükme ve Açma Egzersizi

Özellikle diz eklemindeki sertlik ve hareket kısıtlılığında kullanılabilir.

• Sandalyeye dik şekilde oturun ve ayaklarınızı yere yerleştirin.
• Bir ayağınızı yavaşça geriye doğru kaydırarak dizinizi bükün.
• Topuğunuzu mümkün olduğunca kalçanıza yaklaştırın.
• Dizinizde tolere edilebilir bir gerilme oluştuğunda birkaç saniye bekleyin.
• Ayağınızı tekrar öne doğru kaydırarak dizi düzleştirin.

Eklem Hareket Açıklığı Egzersizi

Bu egzersiz eklemin kontrollü şekilde mevcut hareket açıklığı içerisinde hareket ettirilmesini sağlar.

• Rahat bir pozisyonda oturun veya uzanın.
• Sertlik hissedilen eklemi yavaşça hareket ettirmeye başlayın.
• Hareketi ağrı sınırına kadar kontrollü şekilde ilerletin.
• Ulaştığınız noktada 2–3 saniye bekleyin.
• Başlangıç pozisyonuna dönün.

Diz Bükme ve Açma Egzersizi

Özellikle diz eklemindeki sertlik ve hareket kısıtlılığında kullanılabilir.

• Sandalyeye dik şekilde oturun ve ayaklarınızı yere yerleştirin.
• Bir ayağınızı yavaşça geriye doğru kaydırarak dizinizi bükün.
• Topuğunuzu mümkün olduğunca kalçanıza yaklaştırın.
• Dizinizde tolere edilebilir bir gerilme oluştuğunda birkaç saniye bekleyin.
• Ayağınızı tekrar öne doğru kaydırarak dizi düzleştirin.

Eklem Sertliği İçin Hangi Doktora Gidilir?

Eklem sertliğinin tanısı; belirtilerin başlangıcı, süresi, etkilenen eklemler ve fizik muayene bulgularıyla başlar. Romatizmal hastalık şüphesinde romatoloji, eklem yaralanmaları veya yapısal sorunlarda ortopedi ve travmatoloji, hareket kısıtlılığının değerlendirilmesi ve rehabilitasyonunda ise fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanına başvurulabilir. 

Eklem Sertliği Hakkında Sık Sorulan Sorular

Eklem Sertliği Ameliyat Gerektirir mi?

İleri derecede kıkırdak kaybı veya hareketi kısıtlayan mekanik engel (ekzostoz) bulunmayan durumlarda cerrahi dışı yöntemler yeterli olmaktadır.

Hava Koşulları Eklem Sertliğini Etkiler mi?

Evet. Barometrik basınçtaki değişiklikler, kış aylarında fiziksel aktivitenin azalması, soğukta kasların gerilmesi ve artmış sinir hassasiyeti dolayısıyla semptomlar kötüleşebilir.

Sabahları Oluşan Eklem Sertliği Geçer mi?

Doğru teşhis ve kişiye özel planlanan fizik tedavi veya medikal yönetim adımlarıyla sabah sertliği kontrol altına alınabilir.

Eklem Sertliği Önlenebilir mi?

Tüm nedenler önlenebilir olmasa da sağlıklı kiloyu koruma, düzenli egzersiz, doğru duruş çalışmaları ve dengeli beslenme ile risk önemli ölçüde azaltılabilir. 

Yüzme Eklem Sertliğine Faydalı mıdır?

Evet, suyun kaldırma kuvveti eklemlere yük bindirmediği için yüzme ve su içi egzersizler eklem esnekliği için son derece faydalıdır.

Ağır Ağırlık Kaldırmak Eklem Sertliğini Çözer mi?

Ağır ağırlıklar aşırı yüklenmeye ve kıkırdak zedelenmesine yol açabileceğinden sertlik dönemlerinde önerilmez; düşük direnç tercih edilmelidir.

Eklem Tutukluğu Kaç Dakika Sürerse Önemlidir?

Sabah eklem tutukluğunun 30–60 dakika veya daha uzun sürmesi, özellikle eklem şişliği ve birden fazla eklemde ağrı eşlik ediyorsa inflamatuvar romatizmal hastalıklar açısından değerlendirme gerektirebilir. 

Eklem Sertliği ile Eklem Ağrısı Arasındaki Fark Nedir?

Eklem sertliği, eklemi hareket ettirmede güçlük veya hareket açıklığında azalma olarak tanımlanırken eklem ağrısı, hareket sırasında ya da dinlenirken hissedilen rahatsızlıktır. 

Eklem Sertliği Yaşayan Herkesin Tedavi Görmesi Gerekir mi?

Kısa süreli ve hafif eklem sertliği her zaman tıbbi tedavi gerektirmeyebilir. Ancak belirtiler tekrarlıyorsa, giderek artıyorsa veya günlük yaşamı kısıtlıyorsa bir hekim tarafından değerlendirilmelidir; ani şiddetli ağrı, eklemde kızarıklık, sıcaklık artışı veya ateş varsa acil değerlendirme gerekir. 

İleri Eklem Sertliğinde Cerrahi Ne Zaman Değerlendirilir?

Cerrahi tedavi, eklemde belirgin yapısal hasar veya ciddi hareket kısıtlılığı bulunması ve uygun cerrahi dışı yöntemlerin yeterli fayda sağlamaması durumunda değerlendirilebilir. 

Eklem Sertliği Tamamen Geçer mi?

Eklem sertliğinin tamamen geçip geçmeyeceği, altta yatan nedene ve eklemde kalıcı yapısal hasar bulunup bulunmadığına bağlıdır. Hareketsizliğe bağlı geçici sertlik düzelebilirken osteoartrit gibi kronik hastalıklarda tedavinin amacı belirtileri azaltmak, hareket kabiliyetini korumak ve yaşam kalitesini artırmaktır. 

Eklem Sertliğinde Eklem İçi Enjeksiyon Uygulanır mı?

Evet, bazı eklem hastalıklarında eklem içi enjeksiyonlar tedavi seçeneği olarak değerlendirilebilir.