Şeker Hastaları Oruç Tutabilir mi?

Şeker hastalığı (diyabet), kan şekerinin dengede tutulmasını gerektiren kronik bir hastalıktır ve uzun süreli açlık dönemleri bu dengeyi etkileyebilir. Ancak oruç tutmanın diyabet üzerindeki etkileri; hastalığın tipi, kullanılan ilaçlar veya insülin tedavisi, kan şekeri kontrol düzeyi ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişkenlik gösterir. Bu sebeple şeker hastasının oruç tutup tutmaması hastanın özel durumlarına göre hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Özellikle kronik böbrek yetmezliği, ileri düzey kalp yetmezliği, ciddi damar hastalıkları veya birden fazla kronik hastalığı bulunan diyabetli bireylerde uzun süre aç ve susuz kalmak; kan şekeri dengesini bozabileceği gibi hayati risklere de yol açabilir. Bu tür ciddi sağlık sorunları olan hastalar için oruç tutmak sakıncalı olabilir ve mutlaka doktor önerisi doğrultusunda karar verilmelidir.

Şeker Hastaları Aç Kalırsa Ne Olur?

Diyabet (şeker hastalığı) olan kişilerde uzun süre aç kalmak, vücudun enerji dengesini ve hormon yanıtını değiştirerek kan şekerinde tehlikeli dalgalanmalara yol açabilir. Açlık süresi uzadıkça ve özellikle insülin/kan şekerini düşüren ilaç kullananlarda risk artar. Bu risk arttıkça aşağıdaki hastalıklar gelişebilir: 

Hipoglisemi (kan şekerinin düşmesi)

Açlıkta en kritik risklerden biri hipoglisemidir. Özellikle insülin kullananlar ve bazı şeker düşürücü tabletleri alan kişilerde (hipoglisemiye yatkın tedavilerde) açlık uzadıkça kan şekeri düşebilir.

Hiperglisemi (kan şekerinin yükselmesi)

Diyabetlilerde açlık her zaman düşük şeker demek değildir. Özellikle:

• İlaç/insülin dozlarının uygunsuz azaltılması,
• Gün içinde yeterli takip yapılmaması,
• Açlık stresine hormonal yanıt,
• Bir sonraki öğünde aşırı karbonhidrat tüketimi gibi nedenlerle kan şekeri yükselmesi görülebilir.

Dehidratasyon (susuz kalma) ve elektrolit dengesizliği

Oruç gibi hem aç hem susuz kalınan dönemlerde diyabetli kişilerde dehidratasyon riski artar. Çünkü kan şekeri yükseldiğinde vücut fazla şekeri atmak için daha çok idrar üretir. Bu da sıvı ve elektrolit kaybını hızlandırabilir. Sıcak hava, yoğun fiziksel efor ve uzun açlık saatleri bu riski büyütür.

Diyabetik ketoasidoz (DKA) gibi acil tablolar (özellikle Tip 1 diyabette)

Bazı diyabetlilerde (özellikle Tip 1 diyabet ve insülin eksikliğinin belirgin olduğu durumlarda) uzun açlık, yetersiz insülin ve yükselen kan şekeriyle birlikte vücut enerji için yağa yönelir; keton üretimi artabilir. Bu süreç kontrolsüz ilerlerse diyabetik ketoasidoz gibi acil bir tabloya dönüşebilir. Keton artışı; mide bulantısı, kusma, karın ağrısı, derin-hızlı solunum, ağızda aseton-kötü koku gibi belirtilerle seyredebilir ve acil değerlendirme gerektirir.

Oruçluyken Kan Şekeri Kaç Olmalı?

Oruçluyken kan şekeri kaç olmalı? sorusunun tek bir sabit cevabı yoktur; çünkü hedef aralıklar kişinin diyabet tipine, kullandığı ilaç-insüline, yaşına ve eşlik eden hastalıklarına göre değişir. Kan şekeri belirli eşiklerin altına iner ya da üstüne çıkarsa, komplikasyon riskini azaltmak için orucun sonlandırılması gerekir.

Oruçta kan şekeri için herkese uyan ideal aralık vermek doğru değildir. Yine de kabul edilen, gün içinde kan şekerini hipoglisemi sınırının (70 mg/dL) üzerinde ve çok yüksek değerlere çıkmayacak şekilde tutmaktır. Diyabette hipoglisemi için 70 mg/dL eşiği uyarı değeri olarak kabul edilir.

Oruç Şeker Hastalığını Tetikler mi?

Oruç şeker hastalığını tetikler mi? sorusunun yanıtı tek bir cümleyle verilemez. Çünkü diyabetin (özellikle tip 2 diyabetin) ortaya çıkışı genetik yatkınlıkla birlikte kilo artışı, insülin direnci, beslenme kalitesi, uyku ve hareket düzeyi gibi birçok faktörün birleşimiyle gelişir. 

Oruç ise bu faktörleri bazı kişilerde iyileştirebilen, bazı kişilerde ise yanlış uygulandığında kötüleştirebilen bir düzendir. Bu nedenle belirleyici olan çoğu zaman oruç tutarken nasıl beslenildiği ve vücudun metabolik risk düzeyidir. Aşağıdaki durumlarda mevcut riskin artması söz konusu olabilir:

• İftar-sahurda aşırı kalori ve yüksek şeker/rafine karbonhidrat tüketimi
• Gece geç saatlerde sık atıştırma ve düzensiz uyku
• Kalitesiz beslenme ve hareketsizlik birleşimi

Şeker Hastası Kaç Saat Aç Kalabilir?

Şeker hastalığında (diyabet) “kaç saat aç kalınabilir?” sorusunun tek bir saat karşılığı yoktur. Çünkü güvenli açlık süresi kişinin diyabet tipi, kullandığı ilaç/insülin, daha önce hipoglisemi yaşayıp yaşamadığı ve eşlik eden hastalıklarına göre değişir. Bu yüzden diyabette önemli olan saat hesabı yapmak değil, açlık sırasında kan şekerinin güvenli sınırlar içinde kalıp kalmadığını bilmektir.

Bazı şeker hastaları 10–12 saat aç kaldığında ciddi bir sorun yaşamazken, bazı kişilerde daha kısa sürede kan şekeri düşebilir ya da yükselebilir. Özellikle:

• İnsülin kullananlarda
• Şekeri hızlı düşürebilen ilaçlar alanlarda
• Daha önce şeker düşmesi yaşayanlarda açlık süresi daha kısa bile olsa risk artabilir.