Sosyal Fobi Nedir? Sosyal Fobi Belirtileri Nelerdir?

Sosyal fobi, sosyal ortamlarda duyulan yoğun kaygı ve korku hissi olarak tanımlanmaktadır. Günlük etkileşimler, kişide strese, utanç duygusuna, rezil olma korkusuna, endişeye ve gerginliğe yol açmaktadır. Sosyal fobi, bireylerin iş, okul, sosyal ve aile hayatını doğrudan etkileyen önemli ve yaygın bir sorundur. 

Sosyal Fobi Nedir?

Sosyal ortamlarda yargılanmaktan, olumsuz değerlendirilmekten, küçük düşmekten ve mahcup olmaktan duyulan korku ve kaygı, sosyal fobi olarak adlandırılmaktadır. Sosyal kaygı bozukluğu olarak da bilinen bu sorun, dünya genelinde ergen, yetişkin ve erişkin pek çok kişide görülmektedir. Hafif düzeyli sosyal fobi kontrol edilebilirken kişinin yaşam kalitesini etkileyen şiddetli durumlarda tedaviye ihtiyaç duyulmaktadır. 

Sosyal Fobi Hakkında Bilgi Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz.

Sosyal Fobi Belirtileri Nelerdir?

Performans gösterilecek ortamlarda ve sosyal alanlarda aniden duyulan kaygı ve korku hissine neden olan sosyal fobinin işlevselliği etkileyebilen fizyolojik belirtileri şunlardır: 

• Yüz kızarması
• Titreme
• Terleme
• Yoğun korku ve kaygı
• Hızlı kalp atışı
• Göğüs ağrısı
• Kas gerginliği
• Mide bulantısı
• Baş dönmesi
• Boğuluyormuş gibi hissetme 
• El, bacak titremesi
• Nefes darlığı 

Sosyal kaygı bozukluğunun kişisel belirtileri ise şu şekildedir:

• Grup sohbetlerinden ve arkadaş toplantılarından kaçınmak
• Sunum ve toplantı gibi organizasyonlarda çok endişelenmek
• Yabancılarla tanışmakta ve sohbet etmekte zorlanmak
• Telefonda konuşurken kaygı duymak 
• Alışveriş yapmaktan kaçınmak
• Kürsü ve sahne gibi gözlerin üzerinde olduğu ortamlardan kaçınmak 
• Başkaları tarafından sürekli olarak izlendiğini düşünmek
• Toplum içinde fotoğraf çekilmekten utanç duymak 
• İnsanlarla konuşurken göz temasından kaçınmak
• Kısık sesle dikkat çekmeden konuşmak 
• Kasada veya gişede soru sormaktan çekinmek 
• Özgüvensiz hissetmek 
• Bir yabancıyla ve kalabalıkta konuşurken zorluk çekmek, kekelemek

Sosyal Fobi Neden Olur?

Diğer pek çok ruh sağlığı sorunu gibi sosyal kaygı bozukluğu da biyolojik ve çevresel pek çok faktörün bir araya gelmesiyle açığa çıkmaktadır. Sosyal fobinin olası nedenleri şunlardır:

Aile ve Çevresel Faktörler 

Çocuğun büyüdüğü aile ortamı da sosyal kaygının gelişiminde etkili olabilir. Aşırı eleştirel, hata yapmaya çok az izin veren veya çocuğun sosyal davranışlarını sürekli kontrol eden bir ortam, bazı çocuklarda başkalarının değerlendirmelerine karşı aşırı duyarlılığın gelişmesine katkıda bulunabilir. 

Ergenlik Dönemindeki Değişimler 

Görünüş, arkadaşlık ilişkileri, okul başarısı, karşı cinsle iletişim ve sosyal gruplara dahil olma gibi konular ergen için daha fazla önem kazandıkça “Nasıl görünüyorum?” ve “Beni nasıl değerlendiriyorlar?” düşünceleri yoğunlaşabilir. 

Eleştirilme ve Olumsuz Değerlendirilme Korkusu 

Sosyal fobinin merkezinde çoğu zaman “Başkaları benim hakkımda ne düşünecek?” düşüncesi bulunur. Kişi hata yapmaktan, komik görünmekten, yetersiz bulunmaktan, utanmaktan veya reddedilmekten yoğun şekilde korkabilir. 

Mükemmeliyetçilik ve Hata Yapma Korkusu 

Her şeyi doğru yapması gerektiğine inanan kişiler sosyal ortamlarda daha fazla baskı hissedebilir. “Yanlış bir şey söylersem herkes fark eder”, “Kendimi kusursuz ifade etmeliyim” veya “Beni beğenmeleri için hata yapmamam gerekiyor” gibi düşünceler sosyal kaygıyı besleyebilir. 

Kaçınma Davranışlarının Zamanla Pekişmesi 

Sosyal fobinin ortaya çıkmasında ve devam etmesinde kaçınma davranışlarının önemli bir yeri vardır. Kişi kaygı duyduğu bir ortamdan uzaklaştığında kısa süreli bir rahatlama yaşar. Ancak beyin bu rahatlamayı “Bu ortam gerçekten tehlikeliydi ve kaçmak işe yaradı” şeklinde öğrenebilir. 

Olumsuz Benlik Algısı 

Sosyal fobisi olan kişiler kendilerini diğer insanlardan daha yetersiz, beceriksiz, sıkıcı veya değersiz olarak değerlendirebilir. Örneğin; bir kişi çevresindeki insanların kendisinden daha rahat konuştuğunu gördüğünde bunu, “Onlar daha sosyal, ben ise beceriksizim” şeklinde yorumlayabilir. Bu tür düşünceler kişinin sosyal ortamlarda sürekli kendisini izlemesine neden olabilir.

Çocuklukta Yaşanan Olumsuz Deneyimler 

Çocukluk ve ergenlik döneminde yaşanan alay edilmek, dışlanmak, küçük düşürülmek veya akran zorbalığına maruz kalmak gibi deneyimler, “İnsanların önünde konuşursam rezil olurum” şeklinde bir düşüncenin yerleşmesine yol açabilir. 

Sosyal Fobisi Olan Biri Nasıl Hisseder?

Sosyal fobinin merkezinde çoğunlukla olumsuz değerlendirilme korkusu bulunmaktadır. Kişi yalnızca bir sosyal ortamda bulunmaktan değil, o ortamda nasıl değerlendirileceğinden de endişe etmektedir. Sosyal kaygı bozukluğu yaşayan birinin düşünceleri genellikle şu şekildedir:

• “Herkes benim ne kadar gergin olduğumu anlayacak.”
• “Yanlış bir şey söylersem benimle dalga geçerler.”
• “Sesim titrerse çok kötü görünürüm.”
• “Yüzüm kızarırsa herkes fark eder.”
• “Konuşacak bir şey bulamazsam insanlar beni sıkıcı bulur.”
• “Benden daha başarılı insanlarla konuşurken yetersiz kalacağım.”
• “Yüzüm kızardı, ellerim titredi, zayıf görünüyorum.”
• “Bir hata yaparsam bunu uzun süre unutmazlar.”
• “Beni sevmezlerse bunun nedeni benim yetersiz olmamdır.”

Sosyal Fobi Kimlerde Görülür?

Sosyal kaygı bozukluğu, çoğunlukla 8 ila 15 yaş aralığında ilk belirtilerini vermekte fakat semptomlar, ergenlik dönemi ile veya çocukluk döneminin utangançlığı, çekingenliği ile karıştırılmaktadır. Sosyal fobi şu kişilerde daha sık görülmektedir:

• Çocukluk veya ergenlik döneminden itibaren sosyal ortamlarda belirgin kaygı yaşayan kişilerde
• Yeni insanlarla tanışma, topluluk önünde konuşma veya performans gösterme konusunda yoğun korku yaşayanlarda
• Başkaları tarafından eleştirilme, reddedilme veya küçük düşürülme konusunda aşırı hassas olanlarda
• Geçmişte yoğun alay edilme, dışlanma, zorbalık veya aşağılanma deneyimleri bulunanlarda
• Kendisi hakkında yüksek düzeyde olumsuz düşüncelere sahip kişilerde
• Hata yapmaya karşı aşırı hassas olan ve kendisinden mükemmel performans bekleyenlerde
• Ailesinde anksiyete bozuklukları bulunan kişilerde
• Sosyal ortamlardan kaçınmanın zaman içinde yerleşik bir baş etme biçimine dönüştüğü kişilerde

Çocuklarda ve Ergenlerde Sosyal Fobi Nasıl Anlaşılır? 

Çocuklarda sosyal fobi erişkinlerden biraz farklı görünmektedir. Çocuk, kaygısını bir yetişkin gibi ifade edemeyeceği için ebeveynlerin aşağıdaki belirtileri takip etmesi gerekmektedir: 

• Okula gitmek istememe
• Tahtaya kalkmaktan kaçınma
• Öğretmene soru sormama
• Arkadaş gruplarına katılmama
• Doğum günü veya sosyal etkinliklere gitmek istememe
• Yeni insanlarla konuşmama
• Sınıfta söz almama
• Topluluk önünde ağlama veya donakalma
• Karın ağrısı veya baş ağrısı gibi fiziksel yakınmalar

Sosyal Kaygı Bozukluğu Geliştirme Riskini Artıran Faktörler Nelerdir?

Kişinin genetik ve biyolojik yatkınlıkları, çocukluk ve ergenlik dönemindeki deneyimleri, sosyal çevresi ve kendisiyle ilgili geliştirdiği düşünce kalıpları bir araya geldiğinde sosyal kaygı belirgin hale gelmektedir. Ancak bazı durumlar, sosyal fobinin gelişiminde tetikleyici rol oynayarak kişinin yaşam kalitesini doğrudan etkilemektedir. Sosyal kaygı bozukluğu geliştirme riskini artırabilecek durumlar şunlardır: 

• Parkinson hastalığı, felç, yanık, egzama, kekeleme veya aşırı terleme gibi dikkat çeken bir duruma sahip olmak 
• İş gereği sürekli toplantı yönetiyor, konuşma yapıyor olmak 
• Yeni bir işe, okula başlamak 
• Aile içi çatışmalar yaşamak 
• İş görüşmelerine veya mülakatlara katılmak
• Travma veya istismar gibi olumsuzluklar yaşamak

Sosyal Fobi Tedavisi Nasıl Olur?

Sosyal kaygı bozukluğu tedavi edilebilir bir durumdur. Tedavi planı kişinin belirtilerinin şiddetine, yaşamına etkisine, eşlik eden başka psikolojik sorunlara ve kişisel ihtiyaçlarına göre belirlenmektedir. Çoğunlukla başvurulan tedavi yöntemleri şunlardır:

Psikoterapi

Bilişsel davranışçı terapi (BDT) sosyal fobinin tedavisinde sık kullanılan yaklaşımlardan biridir. Terapi sürecinde kişinin yalnızca “pozitif düşünmesi” beklenmemekte, kaygı hissedilen durumların olası sonuçları ve etkileri de değerlendirilmektedir. Bu çalışmaların yanında kişinin korktuğu sosyal durumlarla aşamalı olarak karşılaşmasını sağlayan davranışsal uygulamalar da terapi sürecine dahil edilmektedir.

Maruz Bırakma Terapisi

Maruz bırakma, kişinin korktuğu durumun içine düşünmeden veya hazırlıksız biçimde atılması değildir. Terapi kapsamında kişinin kaçındığı sosyal durumlar belirlenmekte ve kişinin bu deneyimi kontrollü şekilde yaşaması sağlanmaktadır. Burada amaç, kaygıyı zorla sıfırlamak değil, kişinin kaygının her zaman tehlike anlamına gelmediğini ve korktuğu sosyal sonuçların çoğunun gerçekleşmediğini deneyimlemesidir. 

İlaç Tedavisi

Bazı kişilerde psikiyatri değerlendirmesi sonucunda ilaç tedavisine başlanmaktadır. Ancak hangi ilacın kullanılması gerektiği, doz ve tedavi süresi kişinin durumuna göre psikiyatristler tarafından belirlenmektedir. Kişinin kendi kendine sakinleştirici veya kaygı ilacı kullanması doğru değildir. 

Nefes ve Gevşeme Egzersizleri

Kontrol edilebilir düzeydeki hafif şiddetli sosyal anksiyete bozukluğunun tedavisinde kişinin kendini rahatlatması, düşüncelerini yönetebilmesi ve sakinleşebilmesi için gevşeme egzersizlerine sıklıkla başvurulmaktadır. 

Sosyal Fobide Kaçınma Davranışı Nasıl Yönetilir?

Toplantı, konser, sunum, seminer, davet veya arkadaş toplantılarından kaçınma, kısa vadede rahatlatıcı olsa da bu uygulamalar, kişinin sosyal yaşamdan uzaklaşmasına, kaçınmayı koruma şeklinde kodlamasına ve gelecekte daha fazla kaygıya sahip olmasına yol açmaktadır. 

Sosyal durum → kaygı → kaçınma → kısa süreli rahatlama → bir sonraki durumda daha fazla kaygı döngüsünün oluşmaması için kişinin kaygıyla baş etme becerilerini geliştirmesi ve kaçındığı durumlarla planlı, aşamalı ve kontrollü biçimde karşılaşabilmesi hedeflenmektedir. 

Sosyal Kaygıyı Yenmek İçin Neler Yapılabilir?

Sosyal anksiyete bozukluğunu yönetmede psikoterapi, ilaç ve kombine tedavilerin yardımı çok önemlidir. Ancak kişinin kendi kendine kaygılarını kontrol altında tutabilmeyi öğrenmesi de tedavide başarılı sonuçların alınması açısından çok değerlidir. Bu noktada sosyal fobisi olan kişilerin deneyebileceği uygulamalar şunlardır: 

• Kaygıyı anlamaya çalışın.
• Stresli hissettiğiniz anda nefes alma egzersizlerini uygulayın. 
• Hissettiğiniz zorlu durumları zihninizde parçalara ayırın, zihinde büyütülen o parçanın ne kadar küçüldüğünü düşünüp rahatlayın. 
• Konuşma başlatma, soru sorma, sohbeti sürdürme, sınır koyma veya gerektiğinde yardım isteme gibi beceriler üzerinde çalışın.
• Kaygı yaratan durumları kolaydan zora doğru sıralayın.
• Sosyal kaygıyı yönetmek için alkol veya başka maddelere başvurmayın.
• Kaygı günlüğü tutun.

Örnek Kaygı Günlüğü 

Hangi sosyal durumlarda kaygılandığınızı, o sırada aklınızdan hangi düşüncelerin geçtiğini ve ne yaptığınızı not edin. 

Durum: Toplantıda konuşmam gerekti.

Düşünce: Yanlış konuşursam herkes yetersiz olduğumu düşünecek.

Kaygı: 8/10

Davranış: Söz almadım.

Sonuç: O an rahatladım ancak toplantı sonrasında kendime kızdım. 

Bu kayıtlar, özellikle psikoterapi sürecinde kişinin kaygısını hangi düşünce ve davranışların sürdürdüğünü anlamasına da yardımcı olabilir. 

Sosyal Fobi Yenme Egzersizleri Nelerdir?

Sosyal fobide bireysel olarak yapılabilecek egzersizleri “kaygıyı hemen yok etmek” için değil, kaygı varken de sosyal durumların içinde kalabilmeyi öğrenmek için yapmak gerekir. Örnek sosyal kaygı bozukluğu yenme egzersizleri şunlardır:

3-3-3 Egzersizi 

Kaygı yükseldiğinde “3 şey gör”, “3 şey duy” ve “3 hareket yap.” egzersizi yapın. Etrafınızda gördüğünüz üç nesneyi fark edin. Duyabildiğiniz üç sesi ayırt etmeye çalışın. Üç küçük bedensel hareket yapın. 

Dikkati Kendinden Dışarıya Yöneltme 

“Sesim titriyor mu?”, “Yüzüm kızardı mı?”, “Acaba sıkıcı mı görünüyorum?” gibi düşünceler başladığında dikkatinizi bilinçli olarak karşıdaki kişinin söylediklerine veya konuşulan konuya yönlendirin. 

Göz Teması Egzersizi 

Konuşurken sürekli yere veya başka bir yere bakmak yerine, karşıdaki kişinin gözlerine kısa sürelerle bakıp ardından doğal biçimde başka noktaya yönelin. 

Sosyal Durum Merdiveni Oluşturma 

Sizi en az kaygılandıran durumdan en çok kaygılandıran duruma doğru bir liste hazırlayın. 

Sosyal Fobi Tedavisi İçin Neden Medipol?

Medipol Sağlık Grubu, kişinin yaşadığı kaygının düzeyini, kaçınma davranışlarını ve günlük yaşam üzerindeki etkisini doğru değerlendirmek için kişiye göre planlanma yapmaktadır. Medipol bünyesinde sosyal fobi ve anksiyete bozukluklarıyla ilgilenen psikiyatri uzmanları ile klinik psikologların bulunması, tedavinin yalnızca belirtileri azaltmaya değil, kişinin sosyal ortamlarda yaşadığı kaygı ve kaçınma davranışlarını ele alarak günlük yaşam işlevselliğini geliştirmeye yönelik planlanmasına olanak sağlamaktadır. 

Sosyal ortamlarda konuşma, insanlarla iletişim kurma, topluluk önünde bulunma veya değerlendirilme korkusu yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa Medipol’ün psikiyatri ve klinik psikoloji ekiplerinden profesyonel değerlendirme ve tedavi desteği alabilirsiniz. 

Sosyal Fobi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Mükemmeliyetçi Kişilerde Sosyal Fobi Görülür mü? 

Görülebilir. Kendisinden sürekli kusursuz performans bekleyen kişi, sosyal ortamlardaki küçük hataları olduğundan çok daha önemli değerlendirebilir. Bu düşünce zamanla kişiyi yeni sosyal durumlara girmekten uzaklaştırabilir. 

Sosyal Fobi Kimlerde Daha Çok Dikkat Gerektirir? 

Sosyal kaygısı nedeniyle okula, işe, arkadaşlık ilişkilerine veya günlük yaşamın gerektirdiği basit iletişimlere katılmakta zorlanan kişilerde profesyonel değerlendirme gerekir.

Sosyal Fobi Sadece İçine Kapanık Kişilerde mi Görülür? 

Hayır. Dışarıdan oldukça konuşkan, başarılı ve sosyal görünen kişilerde de sosyal fobi bulunabilir. Hatta bazı kişiler kaygılarını gizlemek için sosyal ortamlarda daha fazla konuşabilir, önceden söyleyeceklerini hazırlayabilir veya sürekli kendilerini kontrol edebilir. Bu nedenle sosyal fobiyi yalnızca sessiz insanlar veya içine kapanıklık ile ilişkilendirmek doğru değildir.

Ergenlerde Sosyal Fobi Neden Daha Çok Görülüyor?

Dış görünüş, arkadaş grupları, akademik başarı, sosyal kabul ve romantik ilişkiler ergenlik döneminde daha fazla önem kazanabilir. “Acaba nasıl görünüyorum?”, “Benim hakkımda ne düşünüyorlar?” şeklindeki düşünceler doğal olarak artabilir. Ancak bu düşünceler yoğunlaşıp gencin sosyal yaşamını belirgin biçimde kısıtlamaya başladığında sosyal anksiyete açısından değerlendirme gerekebilir.

Sosyal Fobi Çocuklukta Başlayabilir mi? 

Evet. Sosyal fobinin başlangıcı çoğu zaman çocukluk veya ergenlik dönemine kadar uzanabilir. Ancak çocuklarda sosyal kaygıyı fark etmek erişkinlere göre daha güç olabilir. 

Sosyal Fobi İçin Psikoloğa mı Psikiyatriste mi Gidilmeli?

Kişinin ihtiyacına göre her ikisi de tedavi sürecinde rol alabilir. Psikolog, psikoterapi uygulayabilir; psikiyatrist ise psikiyatrik değerlendirme yaparak gerektiğinde ilaç tedavisi düzenleyebilir. 

Sosyal Fobi Özgüven Eksikliği midir? 

Düşük özgüven, sosyal kaygıya eşlik edebilir ancak sosyal fobinin temelinde çoğunlukla sosyal ortamlarda olumsuz değerlendirilme korkusu bulunur. 

Sosyal Fobi Olan Kişi Arkadaş Edinmek İstemez mi? 

Hayır. Sosyal fobisi olan birçok kişi arkadaşlık ve sosyal ilişki kurmak ister. Ancak değerlendirilme ve reddedilme korkusu, bu ilişkileri başlatmasını veya sürdürmesini zorlaştırabilir. 

Sosyal Fobi Tamamen Geçer mi? 

Sosyal fobi tedavi edilebilir. Tedavinin amacı yalnızca kişinin sosyal ortamlarda daha az kaygı yaşaması değil, kaygıya rağmen yaşamını sürdürebilmesini ve kaçınma davranışlarının azalmasını sağlamaktır. 

Sosyal Fobi Tedavi Edilmezse Ne Olur? 

Tedavi edilmeyen sosyal kaygı zaman içinde kişinin okul, iş, arkadaşlık ve ilişki alanlarında daha fazla kaçınmasına yol açabilir. Bu nedenle kişinin yaşamını belirgin biçimde kısıtlayan sosyal kaygının karakter özelliği olarak kabul edilmemesi önemlidir. 

Sosyal Fobisi Olan Kişi Sosyalleşerek Bunu Kendi Kendine Yenebilir mi?

Sosyal ortamlara girmek bazı kişiler için faydalı olabilir ancak yoğun sosyal kaygıda yalnızca “kendini zorlamak” her zaman yeterli değildir. Hazırlıksız ve aşırı zorlayıcı deneyimler kaygıyı artırabilir. Terapide maruz bırakma daha kontrollü ve aşamalı biçimde planlanır. 

Sosyal Medya Sosyal Fobiyi Artırır mı?

Kişi yalnızca çevrim içi iletişimi tercih etmeye ve gerçek hayattaki sosyal durumları sürekli ertelemeye başlarsa kaçınma döngüsü güçlenebilir. Ayrıca başkalarının hayatlarını, görünüşlerini veya sosyal ilişkilerini sürekli takip etmek, kişinin kendisini başkalarıyla karşılaştırmasına ve “Ben neden böyle değilim?” şeklindeki düşüncelerin artmasına neden olabilir.

Sosyal Fobi Sonradan Ortaya Çıkabilir mi? 

Evet. Sosyal kaygının çocukluk veya ergenlik döneminde başlaması sık görülmekle birlikte erişkinlik döneminde de ortaya çıkması mümkündür. 

Sosyal Fobi Sadece Kalabalıkta mı Ortaya Çıkar? 

Hayır. Sosyal fobi, kalabalık korkusu ile aynı şey değildir. Bazı kişiler yüzlerce kişinin bulunduğu bir salonda oturmaktan çok, tek bir kişiyle yüz yüze konuşmayı daha zor bulabilir.

Sosyal Fobi ile Çekingenlik Aynı Şey midir? 

Hayır. Çekingenlik bir kişilik özelliği olabilir. Çekingen bir kişi yeni bir ortama girdiğinde başlangıçta sessiz kalabilir ancak zaman içinde ortama alışabilir ve ilişkiler kurabilir. Sosyal fobide ise kaygı, kişinin günlük yaşamını belirgin biçimde etkilemeye başlar.