Sintigrafi Nedir, Nasıl Çekilir?

Sintigrafi, vücuttaki organ ve dokuların yalnızca anatomik yapısına ek olarak çalışma biçimini ve fonksiyonel özelliklerini değerlendirmek amacıyla kullanılan nükleer tıp görüntüleme yöntemlerinden biridir. Organların kanlanması, metabolik aktivitesi, hücresel işlevleri ve belirli maddeleri tutma özellikleri hakkında bilgi sağlamaktadır. 

Ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi yöntemler çoğunlukla organların yapısal özelliklerini ortaya koyarken sintigrafi, dokuların nasıl çalıştığına ilişkin fonksiyonel veriler sunmaktadır. 

Sintigrafi Nedir? 

Sintigrafi, radyoaktif işaretleyiciler kullanılarak vücudun belirli bölgelerindeki fizyolojik ve biyokimyasal süreçlerin görüntülenmesini sağlayan bir nükleer tıp yöntemidir. İncelemede kullanılan radyoaktif madde, radyofarmasötik olarak adlandırılmaktadır. Radyofarmasötikler, hedef organın veya dokunun özelliklerine göre seçilmekte ve vücutta belirli bir dağılım göstermektedir. Ancak sintigrafi, tek başına her hastalığa kesin tanı koyan bir yöntem değildir. Elde edilen bulgular hastanın şikâyetleri, fizik muayene sonuçları, laboratuvar testleri ve diğer görüntüleme yöntemleriyle birlikte değerlendirilmektedir. 

Sintigrafi Hangi Durumlarda Yapılır?

Sintigrafi, tıp biliminin pek çok farklı branşında spesifik tanı ve takip amacıyla sıklıkla tercih edilmektedir. Hekimler, hastanın klinik bulgularına ve ön tanısına bağlı olarak en uygun sintigrafi türünü planlamaktadır. Hastalıkların erken evrede yakalanması ve doğru yönlendirme yapılması açısından bu tetkikin uygulama alanları oldukça geniştir. En sık başvuru nedenleri aşağıdaki gibidir:

• Tiroid bezinin nodüler yapısının ve aşırı çalışıp çalışmadığının değerlendirilmesi
• Kalp kasının kanlanma bozukluklarının ve enfarktüs alanlarının tespiti
• Kemik dokusundaki gizli kırıkların, metastazların veya enfeksiyon odaklarının belirlenmesi
• Böbreklerin fonksiyonel kapasitesinin ve idrar akım dinamiklerinin incelenmesi
• Akciğerlerdeki kan akımı ve hava yolları dağılımının karşılaştırılması
• Diğer yöntemlerle elde edilen sonuçların yeterli olmadığı durumlarda tamamlayıcı inceleme olarak kullanılması

Sintigrafi Türleri Nelerdir? 

Her sintigrafi incelemesinde kullanılan radyofarmasötik, görüntüleme protokolü ve değerlendirme kriterleri farklıdır. Bu nedenle hastaya uygulanacak inceleme, klinik ihtiyaca göre seçilmektedir. Sintigrafi türleri şunlardır: 

Kemik Sintigrafisi 

Kemik sintigrafisi, kemik dokusundaki metabolik aktiviteyi ve kemik yapım-yıkım süreçleriyle ilişkili değişiklikleri değerlendirmek amacıyla yapılır. Özellikle kemiklerdeki kanlanmanın ve kemik dönüşümünün arttığı bölgelerin belirlenmesine yardımcı olur. Kemik sintigrafisinin kullanılabildiği başlıca durumlar şunlardır:

• Kemik metastazlarının araştırılması
• Kemik enfeksiyonlarının değerlendirilmesi
• Nedeni açıklanamayan kemik ağrılarının araştırılması
• Stres kırıkları ve bazı gizli kırıkların değerlendirilmesi
• Protez çevresindeki kemik değişikliklerinin incelenmesi
• Kemik grefti ve bazı ortopedik cerrahi işlemlerin sonrasındaki kemik aktivitesinin değerlendirilmesi
• Paget hastalığı gibi kemik metabolizmasını etkileyen hastalıkların incelenmesi

Tiroid Sintigrafisi 

Tiroid sintigrafisi, tiroid bezinin çalışma aktivitesini ve radyoaktif işaretli maddeyi tutma özelliğini değerlendirmek amacıyla yapılır. Tiroid bezindeki nodüllerin fonksiyonel durumunun araştırılmasında ve bazı tiroid hastalıklarının ayırıcı tanısında kullanılabilir. İncelemede teknesyum-99m perteknetat veya iyotun radyoaktif izotopları gibi maddeler kullanılabilir. Tiroid sintigrafisi özellikle şu durumlarda istenebilir:

• Toksik adenom şüphesi
• Toksik multinodüler guatr
• Hipertiroidinin nedeninin araştırılması
• Tiroid bezinin fonksiyonel aktivitesinin değerlendirilmesi
• Tiroid dokusunun yerleşim ve dağılım özelliklerinin incelenmesi
• Tiroid hormon sentezinin veya iyot tutulumunun değerlendirilmesi gereken seçilmiş durumlar

Kalp (Miyokard Perfüzyon) Sintigrafisi 

Kalp sintigrafisi, kalp kasının kanlanmasını değerlendirmek amacıyla yapılan nükleer tıp incelemesidir. Özellikle koroner arter hastalığı şüphesinde kalp kasının yeterli kan alıp almadığının araştırılmasına yardımcı olur.

Miyokard perfüzyon sintigrafisi olarak da adlandırılan bu incelemede, kalp kası hücreleri tarafından tutulan radyoaktif işaretli maddeler kullanılır. Görüntüler genellikle istirahat ve stres koşullarında alınır. Kalp sintigrafisi şu durumlarda kullanılabilir:

• Koroner arter hastalığı şüphesi
• Göğüs ağrısının kalp kaynaklı olup olmadığının araştırılması
• Kalp kasının kanlanmasının değerlendirilmesi
• Daha önce kalp krizi geçirmiş hastalarda hasarlı alanların incelenmesi
• Koroner arter hastalığı olan kişilerde tedavi sonrası fonksiyonel değerlendirme
• Seçilmiş hastalarda kalp kasının canlılığının araştırılması

Böbrek Sintigrafisi 

Böbrek sintigrafisi, böbreklerin anatomik görünümünden ziyade çalışma kapasitesini, kanlanmasını, fonksiyonel katkısını ve idrarı boşaltma özelliklerini değerlendirmek için kullanılır.

Özellikle iki böbreğin birbirine göre ne kadar fonksiyon gösterdiğinin belirlenebilmesi önemli bir avantajdır. Bazı hastalarda toplam böbrek fonksiyonu normal görünse bile böbreklerden biri diğerine göre daha az çalışıyor olabilir. Böbrek sintigrafisi şu durumlarda istenebilir:

• Böbreklerde idrar akışının engellenmesi şüphesi
• Hidronefrozun fonksiyonel açıdan değerlendirilmesi
• Böbrekler arasındaki fonksiyon farkının belirlenmesi
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları sonrasında böbrek hasarı şüphesi
• Böbrek skarlarının araştırılması
• Böbrek nakli sonrasında greft fonksiyonunun değerlendirilmesi
• Böbrek damar darlığının fonksiyonel etkisinin araştırıldığı seçilmiş durumlar

Akciğer Sintigrafisi 

Akciğer sintigrafisi, akciğerlerdeki hava dağılımını ve kan dolaşımını değerlendirmek için kullanılan bir görüntüleme yöntemidir. Özellikle pulmoner emboli şüphesinde önemli bir tanısal seçenektir. Akciğer sintigrafisi ayrıca bazı hastalarda akciğerlerin bölgesel fonksiyon dağılımını değerlendirmek ve akciğer cerrahisi öncesinde kalan akciğer dokusunun beklenen fonksiyonel kapasitesini araştırmak amacıyla da kullanılabilir. 

Paratiroid Sintigrafisi 

Paratiroid sintigrafisi, kandaki kalsiyum düzeyinin düzenlenmesinde görevli paratiroid bezlerinde anormal hormon salgılanmasına neden olabilecek dokuların yerini belirlemek amacıyla yapılır.

Özellikle primer hiperparatiroidi tanısı konulmuş ve cerrahi tedavi planlanan hastalarda, aşırı çalışan paratiroid dokusunun veya adenomun lokalizasyonuna yardımcı olur.

Bu incelemede sıklıkla teknesyum-99m sestamibi kullanılır. Normal tiroid dokusu ile paratiroid dokusunun radyofarmasiti tutma ve uzaklaştırma özellikleri arasındaki farklılıklardan yararlanılır.

Enfeksiyon ve İltihap Sintigrafisi

Enfeksiyon sintigrafisi, vücutta enfeksiyon veya inflamasyon bulunan bölgelerin belirlenmesine yardımcı olmak amacıyla uygulanır. Özellikle diğer görüntüleme yöntemleriyle enfeksiyonun kaynağının netleştirilemediği veya yayılımının araştırılması gerektiği durumlarda kullanılabilir. Başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Kemik ve eklem enfeksiyonlarının araştırılması
• Protez eklem enfeksiyonu şüphesinin değerlendirilmesi
• Nedeni açıklanamayan ateşin araştırılması
• Damar içi enfeksiyon şüphesi
• Bazı kronik enfeksiyon odaklarının belirlenmesi

Beyin Sintigrafisi ve SPECT Görüntüleme

Beyin sintigrafisi, beynin bölgesel kanlanmasını veya belirli biyolojik süreçlerini değerlendirmek amacıyla kullanılabilir. SPECT yöntemi, radyoaktif maddenin dağılımını üç boyutlu olarak incelemeye olanak tanır.

Özellikle bazı nörolojik hastalıklarda, epilepsi odaklarının araştırılmasında ve beyin kan akımının değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Sintigrafi Nasıl Çekilir? 

Sintigrafi işlemi, incelenecek organa ve kullanılacak radyofarmasötiğin özelliklerine göre farklı aşamalardan oluşmaktadır. Aşamalar genellikle şu şekilde gerçekleşmektedir:

Hastanın değerlendirilmesi ve hazırlık 

İşlem öncesinde hastanın mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar, daha önce geçirdiği ameliyatlar ve varsa önceki görüntüleme sonuçları değerlendirilir. 

Radyofarmasötiğin uygulanması 

İnceleme için seçilen radyoaktif işaretli madde, çoğunlukla damar yoluyla uygulanır. Verilen maddenin miktarı, hastanın özellikleri ve yapılacak incelemenin gereklilikleri dikkate alınarak belirlenir. 

Bekleme ve maddenin hedef organa ulaşması 

Radyofarmasötiğin uygulanmasının ardından görüntüleme için belirli bir süre beklenir. Bazı incelemelerde görüntüler enjeksiyondan hemen sonra alınabilirken bazılarında birkaç saat beklenmesi gerekebilir. 

Görüntülerin alınması 

Görüntüleme sırasında hasta, gama kamera adı verilen özel bir cihazın üzerine veya önüne uygun pozisyonda yerleştirilir. Cihaz, vücuttaki radyofarmasötikten yayılan gama ışınlarını algılayarak görüntü oluşturur. 

Görüntülerin değerlendirilmesi ve raporlanması 

Elde edilen görüntüler nükleer tıp uzmanı tarafından incelenir. Maddenin organ içerisindeki dağılımı, tutulum yoğunluğu, bölgesel farklılıklar ve zaman içerisindeki değişimler değerlendirilir. -

Sintigrafi Zararlı mıdır? 

Sintigrafide kullanılan radyofarmasötikler, tanısal görüntüleme amacıyla uygun miktarlarda uygulanmaktadır. Maruz kalınan radyasyon dozu, kullanılan maddenin türüne, aktivitesine ve hastanın özelliklerine göre değişmektedir. Radyofarmasötiklerin vücuttaki davranışı birbirinden farklıdır. Bazıları böbrekler aracılığıyla idrarla, bazıları ise farklı biyolojik yollarla vücuttan uzaklaştırılmaktadır. Kullanılan maddenin fiziksel yarı ömrü de radyasyon maruziyetinin süresini etkilemektedir.

Sintigrafi planlanırken tanısal fayda ile radyasyona bağlı olası riskler birlikte değerlendirilmektedir. Özellikle çocuklarda, gençlerde ve tekrarlayan nükleer tıp incelemesi gereken hastalarda radyasyon dozunun mümkün olduğunca düşük tutulması önemlidir.

Sintigrafi Sonrasında Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Sintigrafi sonrasında vücutta kalan az miktardaki radyoaktif maddenin güvenli bir şekilde atılması için basit ama etkili önlemler almak yeterlidir. Bu aşamada hastaların günlük yaşantısına hızlıca dönmesi mümkündür.

İşlemi takip eden saatlerde vücuttaki radyoaktif bileşiğin atılımını hızlandırmak için bol miktarda su ve sıvı tüketilmelidir. Enjeksiyon yapılan gün bebekler ve hamile kadınlarla yakın fiziksel temastan kaçınılmalıdır. Tuvalet sonrası hijyen kurallarına ekstra özen gösterilerek eller iyice yıkanmalıdır. Hekim tarafından aksi belirtilmediği sürece normal beslenme düzenine devam edilmelidir.

Sintigrafi Sonuçları Nasıl Değerlendirilir? 

Sintigrafi sonuçları, görüntülerdeki radyofarmasötik dağılımının incelenmesiyle değerlendirilmektedir. Organın beklenen fizyolojik tutulum özellikleri ile hastalık durumunda ortaya çıkabilecek farklılıklar karşılaştırılmaktadır. Değerlendirme sırasında şu özellikler dikkate alınabilir:

• Radyofarmasötiğin organ veya dokudaki dağılımı
• Bölgesel tutulum artışı veya azalışı
• Organların birbirine göre fonksiyonel katkısı
• Maddenin dokuda tutulma ve vücuttan uzaklaştırılma hızı
• Görüntülerin farklı zamanlarda gösterdiği değişimler
• Gerekli durumlarda anatomik görüntülerle fonksiyonel bulguların uyumu

Sintigrafi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sintigrafi Güvenli Bir İşlem mi?

Uygulanan radyoaktif madde miktarı oldukça düşük olup modern cihazlar ve ajanlar sayesinde standart radyolojik tetkiklerle benzer güvenlik profiline sahiptir.

Sintigrafi Sonrasında Banyo Yapılabilir mi?

Evet. Sintigrafi sonrasında genellikle banyo yapılmasında sakınca yoktur.

Sintigrafi Her Hastaya Yapılır mı?

Hayır. Sintigrafi, her hastalıkta veya her hastada rutin olarak yapılması gereken bir inceleme değildir. Belirli bir klinik soruya yanıt vermesi ve elde edilecek sonucun tanı veya tedavi yaklaşımını etkileyebilmesi beklenir.

Hamilelikte Sintigrafi Yapılır mı?

Gebelikte sintigrafi uygulaması özel değerlendirme gerektirir. Çünkü işlem sırasında kullanılan radyoaktif maddelerden kaynaklanan iyonlaştırıcı radyasyon, gelişmekte olan fetüs açısından potansiyel risk oluşturabilir.

Sintigrafi Kanser Yapar mı? 

Tanısal amaçla, uygun dozlarda gerçekleştirilen tek bir sintigrafi incelemesinin kişide mutlaka kansere yol açacağı söylenemez. 

Sintigrafi Çekimi Ne Kadar Sürer?

Radyofarmasötik maddenin verilmesi ile çekimin tamamlanması arasındaki bekleme süreleri dahil olmak üzere toplam süre genellikle 1 ila 4 saat arasında değişir. 

Emziren Anneler Sintigrafi Yaptırabilir mi?

Emzirme döneminde sintigrafi yapılması gerekirse kullanılan maddenin türüne bağlı olarak sütün belirli bir süre sağılıp atılması gerekebilir.

Sintigrafi Sonrasında Radyoaktif Madde Vücutta Kalır mı?

Sintigrafide kullanılan radyofarmasötikler vücutta kalıcı olarak birikmez. Maddenin fiziksel yarı ömrüne ve biyolojik atılım özelliklerine bağlı olarak zaman içerisinde radyoaktivitesi azalır ve vücuttan uzaklaştırılır.

Sintigrafi Tekrar Yapılabilir mi?

Evet. Tıbbi gereklilik bulunması halinde sintigrafi tekrarlanabilir.

Sintigrafi Sonrasında Araç Kullanılır mı?

Sintigrafinin kendisi çoğunlukla araç kullanmaya engel değildir.