Elisa Testi Nedir, Nasıl Yapılır?

Elisa testi, vücudun belirli mikroorganizmalara karşı oluşturduğu antikorları veya bu mikroorganizmalara ait antijenleri saptamak amacıyla kullanılan bir laboratuvar inceleme yöntemidir. Çoğunlukla kan örneğiyle yapılan bu inceleme, çeşitli enfeksiyonların ve bazı bağışıklık sistemi hastalıklarının değerlendirilmesine yardımcı olur. 

Elisa Testi Nedir?

Elisa testi, antijen ve antikorların birbirini tanıma özelliğinden yararlanarak örnekte belirli bir maddenin varlığını araştıran laboratuvar yöntemidir. Açılımı “Enzyme-Linked Immunosorbent Assay” olan ELISA, Türkçede “enzime bağlı immünosorbent analiz” olarak ifade edilir.

İnceleme sırasında enzim aracılığıyla oluşan renk değişimi ölçülür ve kullanılan testin değerlendirme ölçütlerine göre sonuçlandırılır. Araştırılan hedefe bağlı olarak sonuç, antijen veya antikorun varlığını ya da düzeyini gösterebilir ancak tek başına her zaman kesin tanı anlamına gelmez.

Elisa Testi Ne İçin Yapılır?

Elisa testi, örnekte belirli bir antijenin veya antikorun bulunup bulunmadığını araştırmak için yapılır. Bazı uygulamalarda hedef maddenin düzeyi de ölçülebilir.

Antikorlar, bağışıklık sisteminin belirli yapılara karşı ürettiği proteinlerdir. Antijenler ise antikorlar tarafından tanınabilen yapılardır. Bu nedenle antikor araştıran bir test ile antijen araştıran bir test, aynı klinik soruya yanıt vermeyebilir.

Elisa yönteminin başlıca kullanım amaçları şunlardır:

• Enfeksiyonların araştırılması: Belirli virüs, bakteri veya parazitlere ait antijenlerin ya da bunlara karşı gelişen antikorların incelenmesi.
• Geçirilmiş enfeksiyonların değerlendirilmesi: Bazı enfeksiyon etkenlerine karşı oluşmuş antikorların araştırılması.
• Bağışıklık yanıtının incelenmesi: Uygun testlerde, aşı veya geçirilmiş enfeksiyon sonrasında gelişen yanıtın değerlendirilmesi.
• Otoimmün hastalıkların araştırılması: Bağışıklık sisteminin vücudun kendi yapılarına karşı oluşturduğu belirli otoantikorların saptanması.

Antikor pozitifliği her zaman aktif enfeksiyon veya koruyucu bağışıklık anlamına gelmez. Sonuç, araştırılan antikorun özelliklerine göre yorumlanmalıdır.

Elisa Testi Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Elisa yöntemi, farklı hastalıklara yönelik laboratuvar incelemelerinde kullanılabilir. Hangi testin isteneceği; kişinin belirtileri, muayene bulguları ve değerlendirme amacı doğrultusunda belirlenir.

Bu yöntemle çalışılabilen incelemelere örnekler şunlardır:

• HIV enfeksiyonuna yönelik belirli tarama testleri
• Hepatit virüslerine ait antijen veya antikor incelemeleri
• Bazı paraziter enfeksiyonlara yönelik antikor testleri
• Çölyak hastalığının değerlendirilmesinde kullanılan belirli antikor testleri
• Bazı otoimmün hastalıklara yönelik otoantikor incelemeleri

Bu hastalıkların tamamı tek bir “Elisa testi” ile araştırılmaz. Her inceleme, belirli bir hedefe yönelik ayrı test kiti ve değerlendirme ölçütleriyle yapılır.

Elisa Testi Nasıl Yapılır?

Elisa testi, çoğunlukla kol damarından alınan kan örneğinin laboratuvarda incelenmesiyle yapılır. Kan alma işlemi genellikle birkaç dakika sürerken laboratuvar analizinin tamamlanması daha uzun zaman alabilir.

Kan örneği alınır ve istenen incelemeye göre serum veya plazma elde edilir. Numune, hedef maddeyi tanıyacak antijen veya antikorların bulunduğu ortama aktarılır. Testin tasarımına uygun işlemler sonrasında enzim aracılı renk değişimi meydana gelir. Ölçüm, kalite kontrolleri ve test kitinin değerlendirme ölçütleri dikkate alınarak sonuçlandırılır.

Kan alınırken kısa süreli batma hissi oluşabilir. İğne giriş yerinde hafif hassasiyet veya küçük bir morluk görülmesi de mümkündür.

Elisa Testi Öncesinde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Elisa testi öncesindeki hazırlık, istenen incelemeye ve aynı anda yapılacak diğer tahlillere göre değişir. Çoğu enfeksiyon serolojisi incelemesi için özel hazırlık gerekmez.

Elisa testi için açlık her zaman gerekli değildir. Ancak aynı örnekten açlık gerektiren başka tahliller de çalışılacaksa hazırlık buna göre düzenlenir. İlaç kullanımında değişiklik yapılması gerekiyorsa hekim önerisi esas alınır.

Elisa Testi Sonuçları Nasıl Yorumlanır?

Elisa testi sonuçları, araştırılan antijen veya antikorun özelliklerine göre yorumlanır. Sonuç raporundaki test adı, ölçüm birimi, referans bilgisi ve açıklamalar birlikte değerlendirilmelidir.

Laboratuvar sonuçları tek başına tanı için her zaman yeterli değildir. Hekim; sağlık öyküsünü, belirtileri, muayene bulgularını ve diğer tetkikleri birlikte değerlendirir.

Elisa Testi Pozitif Çıkarsa Ne Olur?

Pozitif veya reaktif sonuç, araştırılan maddeyle ilişkili bir reaksiyon saptandığını gösterir. Bu sonucun aktif enfeksiyon, geçirilmiş enfeksiyon veya farklı bir durumla ilişkisi, testin tam adına göre belirlenir.

Örneğin HIV taramasında reaktif bulunan bir sonuç, tanı sürecinin tamamlanması için ek testlerle değerlendirilir. Hepatit C antikor pozitifliğinde ise güncel enfeksiyonun araştırılmasında HCV RNA incelemesi kullanılır. Her pozitif sonuç için aynı doğrulama yöntemi uygulanmaz.

Elisa Testi Negatif Çıkarsa Ne Anlama Gelir?

Negatif sonuç, incelenen örnekte hedef maddenin testin saptama ölçütlerine göre bulunmadığını ifade eder. Bununla birlikte, bazı enfeksiyonların erken döneminde antijen veya antikor henüz ölçülebilir düzeye ulaşmamış olabilir.

Bu nedenle negatif sonucun değerlendirilmesinde örneğin alınma zamanı önemlidir. Olası temas öyküsü ve klinik bulgular doğrultusunda tekrar inceleme gerekip gerekmediğine hekim karar verir.

Elisa Testi Ne Zaman Yapılmalıdır?

Elisa testinin yapılma zamanı, araştırılan hastalığa ve testin ölçtüğü belirtece göre belirlenir. Enfeksiyonla karşılaşma ile testin bunu saptayabildiği zaman arasındaki süre, pencere dönemi olarak adlandırılır.

Bütün Elisa testleri için geçerli tek bir gün veya hafta sınırı bulunmaz. Yalnızca antikor araştıran testlerle antijen ve antikoru birlikte araştıran testlerin saptama süreleri farklı olabilir. Bu nedenle testin tam adı bilinmeden sonuç için kesin bir zaman sınırı verilmesi uygun değildir.

Elisa Testinin Normal Değeri Kaçtır?

Elisa testlerinin tamamı için geçerli ortak bir normal değer yoktur. Ölçülen madde, kullanılan kit, raporlama birimi ve eşik değer testten teste değişebilir.

Bazı raporlarda indeks veya sinyal/eşik oranı bulunur. Bu sayılar her zaman antikor miktarını, hastalığın şiddetini ya da bulaştırıcılığı göstermez. Sonuç raporundaki yönteme özgü açıklamalar dikkate alınmalıdır.

Farklı laboratuvarlardan alınan sayısal sonuçlar da doğrudan karşılaştırılamayabilir. Karşılaştırma yapılırken kullanılan yöntemlerin ve ölçüm birimlerinin uyumlu olup olmadığı değerlendirilir.

Elisa Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Elisa Testi Sadece HIV İçin mi Yapılır?

Hayır. ELISA, çeşitli enfeksiyonların ve bazı bağışıklık sistemi hastalıklarının araştırılmasında kullanılabilen bir laboratuvar yöntemidir.

Elisa Testi Aç Karnına mı Yapılır?

Çoğu enfeksiyon serolojisi incelemesinde açlık gerekmez. Aynı anda yapılacak diğer tahliller için laboratuvarın hazırlık talimatları izlenmelidir.

Elisa Testi Kaç Günde Çıkar?

Sonuç süresi, çalışılan teste ve laboratuvarın analiz programına göre değişir. Tekrar analiz veya ek inceleme gerektiğinde bu süre uzayabilir.

Elisa Testi Pozitif Çıkması Kesin Hastalık Anlamına Gelir mi?

Her zaman bu anlamı taşımaz. Pozitifliğin klinik karşılığı, araştırılan belirtece göre değerlendirilir ve bazı sonuçlar ek test gerektirir.

Elisa Testi Negatifse Tekrar Yapılır mı?

Örnek erken dönemde alınmışsa veya klinik değerlendirme gerektiriyorsa tekrar test istenebilir. Tekrar zamanı, testin türüne ve olası temas tarihine göre belirlenir.

Elisa Testi Yüzde Yüz Doğru Sonuç Verir mi?

Hiçbir laboratuvar testi bütün koşullarda yüzde yüz doğruluk garantisi vermez. Zamanlama, örnek özellikleri ve kullanılan testin performansı sonucu etkileyebilir.

Elisa Testi İçin Hangi Örnek Alınır?

Birçok klinik ELISA incelemesi kan örneğinden elde edilen serum veya plazmayla yapılır. Bazı özel incelemelerde farklı biyolojik örnekler kullanılabilir.

Elisa Sonucundaki Sayı Hastalığın Şiddetini Gösterir mi?

Tek başına göstermez. Sayısal değerin anlamı, ölçülen maddeye, kullanılan yönteme ve rapordaki açıklamalara bağlıdır.

Elisa Testi Sonrasında Dinlenmek Gerekir mi?

Standart kan alma işlemi sonrasında genellikle özel bir dinlenme süresi gerekmez. Baş dönmesi hissedilirse sağlık personeline bilgi verilmelidir.

Elisa Testi ile HIV Testi Aynı Şey mi?

ELISA bir laboratuvar yöntemi, HIV testi ise belirli bir enfeksiyonu araştıran test grubudur. HIV incelemelerinde farklı yöntemler kullanılabildiğinden rapordaki test adı dikkate alınmalıdır.