Çocukları Okula Alıştırma Döneminde Yapılması Gerekenler

Bir çocuğun okula başlaması, o çocuğun hayatında aynı anda birçok şeyin değişmesine yol açmaktadır. Uyandığı saat, anne-babadan ayrılma biçimi, gününü geçirdiği ortam, tanımadığı yetişkinlerle iletişimi ve kendi ihtiyaçlarını ne kadar bağımsız karşılayacağı gibi pek çok dinamik bir araya gelerek yeni düzeni oluşturmaktadır. 

Okula alışma sürecinde amaç çocuğu bir anda okul düzenine sokmak değil, yeni hayatını onun için öngörülebilir hale getirmektir. Çocuk neyle karşılaşacağını bildikçe hissettiği belirsizlik azalmaktadır. Belirsizliğin azalmasıyla birlikte de çocuk yeni ortama daha rahat uyum sağlamaktadır. Bu nedenle okul başlamadan önce yapılan küçük hazırlıklar, ilk gün yaşanan büyük streslerden çok daha değerlidir.

Okula Alışma Ne Kadar Sürer? 

Çocuklarda okula alışma sürecinde herkes için geçerli tek bir süre yoktur. Bazı çocuklar birkaç gün içinde okula alışırken bazı çocukların yeni düzene uyum sağlaması daha uzun sürebilir. Burada yalnızca çocuğun kapıda ağlayıp ağlamadığına bakmak yerine, zaman içinde genel bir ilerleme olup olmadığına dikkat edilmelidir.

Çocuğun aile üyelerinden ayrılırken daha az ağlaması, öğretmeniyle iletişim kurabilmesi, sınıfta etkinliklere katılması, arkadaş edinmeye başlaması ve okuldan döndüğünde gün içinde neler yaptığını anlatmaya başlaması, uyum sürecinin başarılı olduğunu göstermektedir. 

Çocukları Okula Alıştırma Dönemi Hakkında Bilgi Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz. 

Okula Başlamadan Önce Çocuğu Neye Hazırlamak Gerekir? 

Çocuğun okula başlamadan önce okulun nasıl bir yer olduğunu zihninde canlandırabilmesi uyumu kolaylaştırmaktadır. Mümkünse okul binasını, sınıfını, bahçesini veya öğretmenini önceden görmek ve okulda yapılacakların yaşına uygun şekilde anlatılması, çocuğun belirsizlik duygusunu azaltmaktadır. Bunun dışında okul çağına gelen çocukların hazırlık sürecinde şu unsurlara dikkat edilmelidir:

Uyku Düzeni Yeniden Oluşturulmalı

Yaz döneminde geç yatmaya ve geç kalkmaya alışan bir çocuğun okulun ilk günü birdenbire erken yatmasını beklemek mümkün değildir. Bu nedenle uyku saatini okul başlamadan birkaç gün değil, mümkünse bir-iki hafta öncesinden kademeli olarak düzenlemek daha rahat bir geçiş sağlamaktadır. Buna ek olarak uyku öncesindeki geçiş süreci de çocuğun yeni düzenine daha hızlı alışmasına yardımcı olmaktadır. Her gece benzer sırayla gerçekleştirilen banyo, kitap okuma, pijama giyme ve uykuya geçiş gibi rutinler çocuğa günün bittiği mesajını vermektedir.

Aşırı Programlı ve Planlı Davranılmamalı

Okul kavramıyla ilk kez tanışacak küçük çocuklar veya halihazırda öğrenimine devam eden ilk ve ortaokul öğrencilerine baskıyla davranmak, onların okula karşı direnç göstermesine neden olmaktadır. “Yarın okula gideceksin, artık oyun oynamak yok, her gün 8’de yatacaksın, televizyon izlemeyeceksin, artık ders çalışacaksın.” gibi zorlayıcı ifadeler ve mükemmeliyetçi bir bakış açısı, çocuğun performansını olumsuz etkilemektedir. Bu yüzden mümkünse daha kontrollü ve dengeli bir süreç yürütülmelidir. 

Sabahları Yaşanan Telaş Azaltılmalı

“Çabuk giyin, hadi geç kalıyorsun, kahvaltın daha bitmedi mi, neden akşamdan çantanı hazırlamadın?” tarzındaki ifadeler, çocuğun daha evden çıkmadan okul stresi yaşamasına neden olmaktadır. Bu nedenle mümkün olan hazırlıkları akşamdan yapmak en doğru yöntemdir. Çantanın hazırlanması, kıyafetin seçilmesi ve gerekli eşyaların kontrol edilmesi, sabahları yaşanan telaşın önlenmesini sağlamaktadır. 

Okulu Sevmemeye Dair Cümleler Kullanılmamalı

Çocukla ilgili değerlendirme yaparken “Okulu sevmiyor, okula alışamadı, okula gitmek istemiyor, okula bir türlü ısınamadı.” gibi olumsuz ifadeler kullanmak, çocuğun okula hazır olmadığını veya okulun onun için yanlış bir ortam olduğunu düşünmesine neden olmaktadır. 

Okula Bırakırken Güven Veren Vedalaşmalar Yapılmalı

Küçük çocuklar zaman kavramını yetişkinler gibi değerlendirmemektedir. Bu yüzden “Akşam seni almaya geleceğim, okul bitince burada olacağım.” gibi daha uzun bir zaman dilimini işaret eden ifadeler yerine “Öğle yemeğini yedikten sonra seni almaya geleceğim.” gibi çocuğun günlük hayatındaki olaylarla bağlantılı ifadeler kullanmak daha anlaşılırdır. 

Çocuğun Okula Gitmek İstememesi Detaylıca Araştırılmalı

“Okula gitmek istemiyorum” cümlesi her zaman aynı anlama gelmez. Bir çocuk, annesinden ayrılmak istemiyor olabilir. Başka bir çocuk tuvaleti kullanmaktan çekiniyor olabilir. Bir başkası, öğretmeninden korkmuş, arkadaşlarıyla sorun yaşamış veya derslerde başarısız olmaktan endişeleniyor olabilir. Bu nedenle çocuğa yalnızca “Neden okula gitmek istemiyorsun?” diye sormak yerine şu sorular yöneltilebilir:

• “Okulda seni en çok zorlayan şey ne?”
• “Sınıfta kendini rahat hissetmediğin bir an oluyor mu?”
• “Teneffüste kiminle oynuyorsun?”
• “Tuvalete gitmek kolay mı?”
• “Öğretmeninden bir şey istemen gerektiğinde söyleyebiliyor musun?”
• “Yarın okulda değiştirebilseydin neyi değiştirirdin?”

Çocuğun Kişisel İhtiyaçlarına Yetebilmesi Sağlanmalı

Okul başlangıcındaki hazırlığın yalnızca akademik beceriler üzerinden değerlendirilmesi doğru değildir. Çocuğun ihtiyacını öğretmenine söyleyebilmesi, yardım istemekten çekinmemesi, basit kurallara uyabilmesi, yaşı ölçüsünde kendi eşyalarını takip edebilmesi, tuvalet ve kişisel bakım konusunda mümkün olduğunca bağımsız olması, başka çocuklarla iletişim kurabilmesi, tek başına yemek yiyebilmesi ve kısa süreli ayrılıklara dayanabilmesi de okula uyum açısından önemlidir. 

Okul Öncesi Doktor Kontrolü İhmal Edilmemeli

Okula başlangıç döneminde çocuğun genel sağlık durumunun gözden geçirilmesi önemlidir. Büyüme ve gelişimin değerlendirilmesi, aşıların kontrolü, görme ve işitmeyle ilgili sorunların sorgulanması ve çocuğun okul hayatını etkileyebilecek kronik bir hastalığı varsa bunun için gerekli planlamanın yapılması, okula alışma sürecini daha verimli hale getirmektedir. Özellikle çocuğun okulda düzenli ilaç kullanması, ciddi alerjisi, astımı, epilepsisi veya başka bir kronik sağlık sorunu bulunması halinde aile ile okul arasında önceden bir iletişim planı oluşturulması önemlidir.

Gerekli Olan Tüm Eşyaları Temin Edilmeli

Boya, defter, kalem, kalemlik, silgi, okul çantası veya üniforma gibi okul malzemelerinin tam olması, çocuğun özgüvenli bir şekilde okula gitmesini sağlamaktadır. İlk bakışta önemsiz gibi görünen bu detay, çocuklarda olumlu bir etki bırakmaktadır. Eşyaları eksik veya üniforması alınmamış bir çocuğun, daha ilk günlerden kendini farklı veya yetersiz hissetmesi mümkündür. 

“Karnım Ağrıyor” Cümlesi Bir Bahane mi?

Okula başlama döneminde bazı çocuklar baş ağrısı, karın ağrısı, mide bulantısı veya halsizlik gibi fiziksel yakınmalardan söz ederek okula gitmemeyi talep edebilir. Elbette bu şikayetler, gerçek bir sağlık sorununu da yansıtabilir. Bu yüzden direkt olarak çocuğun bahane ürettiği düşünülmemeli ve ihmalkar davranılmamalıdır. Özellikle belirtilerin yalnızca okul sabahlarında ortaya çıkması ve hafta sonlarında belirgin şekilde azalması, çocuğun yaşadığı kaygının bedensel belirtilerle kendini gösterip göstermediğinin değerlendirilmesini gerektirmektedir. Çünkü okul kaygısı bazı çocuklarda fiziksel yakınmalar ve okuldan kaçınma davranışıyla kendini göstermektedir. 

Bazı durumlarda ise çocuklar,  okula gitmemek için hastalık bahaneleri bulmaktadır. Bu noktada, çocukla ve gerektiğinde öğretmeniyle konuşularak şikayetin okul ortamıyla ilişkisi araştırılmalıdır. 

Çocuğu Okula Alıştırmak İçin Evde Hangi Provalar Yapılabilir? 

Evde küçük “okul provaları” yapılması son derece etkili sonuçlar vermektedir. Örneğin çocuğun çantasını hazırlaması, kıyafetlerini seçmesi, sabah belli bir saatte kalkması ve kahvaltı sonrası evden çıkmaya hazırlanması birkaç gün önceden uygulanabilir.

Daha küçük çocuklarda oyuncaklarla okul canlandırması da oldukça kullanışlıdır. Oyuncaklardan biri çocuk, biri öğretmen olabilir. “Annesi sınıftan çıkınca ne hissediyor?”, “Öğretmenine bir şey söylemek isterse ne yapıyor?” gibi küçük senaryolar üzerinden çocukla konuşulabilir. Böylece çocuk yalnızca okulu değil, okulda karşılaşabileceği durumlara vereceği tepkileri de prova etmiş olur. 

Çocuk Okula Alışamıyorsa Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalıdır? 

Çocuğun ilk günlerde zorlanması tek başına endişe nedeni değildir. Ancak yoğun kaygı giderek artıyorsa, çocuk sürekli okula gitmeyi reddediyorsa, sık sık fiziksel yakınmalar ortaya çıkıyorsa, uyku veya iştahında belirgin değişiklik oluşuyorsa ya da okul ve sosyal yaşamı ciddi biçimde etkileniyorsa profesyonel değerlendirme gerektiği anlaşılmalıdır. Burada çocuk hekimi, okul ve gerektiğinde çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı birlikte değerlendirme yapılması daha doğrudur. 

Çocukları Okula Alıştırma Döneminde Yapılması Gerekenler Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çocuk Okula Giderken Ağlıyorsa Ne Yapılmalıdır?

Ağlamak, tek başına çocuğun okula uyum sağlayamadığı anlamına gelmez. Özellikle ilk günlerde ayrılma sırasında ağlama, ebeveyne sarılma veya gitmek istememe görülebilir. Burada önemli olan çocuğun ağlamasını hemen durdurmaya çalışmak yerine duygusunu kabul edip ayrılık sürecini net biçimde tamamlamaktır.

Çocuğu Okula Bırakırken Gizlice Gitmek Doğru mu?

Genellikle önerilmez. Çocuk ağlamasın diye fark ettirmeden uzaklaşmak, kısa vadede kolay görünse de çocuğun ebeveynine duyduğu güveni zedeleyebilir. Çocuk, “Annem/babam yine haber vermeden gidebilir.” düşüncesine kapılabilir.

Okula Alışması İçin Çocuğa Ödül Vermek Doğru mu? 

Küçük ve sembolik ödüller bazı çocuklarda motivasyonu destekleyebilir ancak okula gitmeyi tamamen ödül karşılığı yapılan bir davranışa dönüştürmemek gerekir. “Bugün okula gidersen sana istediğin oyuncağı alacağım.” şeklindeki yaklaşım, çocuğun kendi iç motivasyonunun gelişmesini desteklemez. 

Okula Gitmek İstemeyen Her Çocukta Okul Fobisi Var mıdır? 

Hayır. Okula başlarken ağlamak, ara sıra gitmek istememek veya ebeveynden ayrılırken zorlanmak tek başına okul fobisi anlamına gelmez. Ancak çocuk düzenli olarak okula gitmeyi reddediyor, özellikle okul günlerinde tekrarlayan karın ağrısı, baş ağrısı, bulantı veya baş dönmesi gibi yakınmalar yaşıyor ve bu durum okul devamlılığını veya günlük yaşamını etkiliyorsa konu daha ayrıntılı değerlendirilmelidir. 

Çocuğu Okula Alıştırırken Ebeveyn Nasıl Davranmalıdır? 

Çocuğun yanında ebeveynin okul konusundaki kaygısını sürekli dile getirmemesi önemlidir. “Acaba okulda sana kötü davranırlar mı?”, “Beni çok özlersen ne yapacaksın?” gibi sorular çocuğun henüz yaşamadığı bir problemi zihninde büyütmesine neden olabilir. 

Çocuk Okulda Tuvaletini Tutuyorsa Ne Yapılmalıdır? 

Okulun ilk döneminde bazı çocuklar yabancı tuvaleti kullanmak istemeyebilir veya dersten izin istemekten çekinebilir. Bu nedenle çocukla okulun tuvaletinin nasıl kullanılacağı, ihtiyaç duyduğunda öğretmeninden nasıl izin isteyebileceği önceden konuşulabilir. Tuvalet kazaları yaşanırsa çocuğu utandırmak veya arkadaşlarının yanında bu durumu gündeme getirmekten kaçınılması gerekir.

Okula Alıştırma Sürecinde Uyku Neden Önemlidir? 

Okula başlamayla birlikte erken kalkma zorunluluğu, uyku düzeni bozuk olan çocuklarda adaptasyonu daha da güçleştirebilir. Bu nedenle okul açılmadan önce uyku ve uyanma saatlerinin kademeli olarak okul düzenine yaklaştırılması daha uygundur.