Çizgili Kas Nedir, Nerelerde Bulunur?

Çizgili kaslar; mikroskop altında enine veya eğik çizgilerle ya da koyu ve açık bantlarla karakterize edilen ve uzun liflerden oluşan kas dokularıdır. Çizgili kasların öncelikli işlevi; hareket için kuvvet üretmek, duruşu korumak ve kanın hareketine izin vermektir. Vücutta kalp ve iskelet kasları olmak üzere iki tip çizgili kas bulunmaktadır. 

Çizgili Kas Nedir?

Kalp ve iskelet kası olmak üzere iki farklı türü bulunan, solunum, hareket ve duruşu desteklemek için kasılan ve vücut boyunca kan pompalamakla görevli olan kas dokularına çizgili kas adı verilmektedir. Tüm çizgili kaslarda, kas fonksiyonunun temel birimi, miyofibrilin sarkomeridir. Bu birim, miyozin ve aktinin etkileşimiyle kuvvet üretmektedir. Çizgili kaslar, günlük yaşamda yürüme, koşma, merdiven çıkma, bir cismi kaldırma ve oturma gibi hareketlerin yanı sıra vücudun dik tutulması ve eklemlerin dengelenmesinde görev almaktadır.

Bilgi ve Randevu Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz.

Çizgili Kasların Yapısı Nasıldır? 

Çok sayıda kas lifinin bir araya gelmesiyle oluşan çizgili kaslarda her bir lif, aslında çok sayıda miyofibril içeren uzun ve çok çekirdekli bir hücredir. Miyofibrillerin içerisinde aktin ve miyozin adı verilen proteinler düzenli bir şekilde dizilmektedir. Bu proteinlerin oluşturduğu sarkomerler, çizgili kasın temel kasılma birimidir. Kas liflerinin çevresinde ve kasın farklı bölümlerinde bulunan bağ dokusu yapıları da kasın kuvvet üretmesi ve bu kuvvetin tendona aktarılması açısından önemlidir. Çizgili kasların yapısı kabaca şu şekilde düşünülebilir:

Kas → kas demetleri → kas lifleri → miyofibriller → sarkomerler → aktin ve miyozin 

Çizgili Kaslar Nerelerde Bulunur?

Çizgili kasların büyük bölümü iskelet sistemine bağlıdır. Kol, el, omuz, göğüs, sırt, karın, bel, gövde, kalça, uyluk, baldır, ayak, boyun, çiğneme, yüz mimik kasları ile solunumda görev alan diyafram ve yardımcı solunum kasları, çizgili kas grupları arasında yer almaktadır. Kalp kası da mikroskop altında çizgili görünmektedir ancak iskelet kası değildir. Kalp kası istem dışı çalışan, kendine özgü elektriksel ve mekanik özellikleri bulunan ayrı bir kas dokusudur. 

Çizgili Kas Çeşitleri Nelerdir?

Çizgili kas grupları; kasılma şekillerine ve kontrollerine göre ikiye ayrılmaktadır. Tendonlar aracılığıyla kemiklere bağlı olan iskelet kasları, bilinçli kontrol altındadır. Yürüme, koşma ve ağırlık kaldırma gibi vücut hareketlerinden sorumludurlar. Çok çekirdekli iskelet kasları, organize bir yapıya sahiptir. 

Diğer çizgili kas türü olan kalp kası ise kalpte bulunmaktadır. İskelet kası ile benzer şekilde çizgili yapıda olmasına karşın yapısal ve işlevsel olarak farklılık göstermektedir. Kalp atışından sorumlu olan kalp kası, bilinçli kontrol olmadan kasılmaktadır. 

Çizgili Kasların Görevleri Nelerdir? 

Çizgili kasların önemli bir özelliği, büyük ölçüde kişinin isteği doğrultusunda çalışabilmeleridir. Ancak bu kasların faaliyetleri yalnızca bilinçli hareketlerden ibaret değildir. Örneğin kişi farkında olmadan otururken gövdesini dengede tutar, yürürken adımlarını otomatik olarak düzenler ve düşmemek için birçok kası eş zamanlı olarak kullanır. Bu nedenle çizgili kasların işlevi, basit bir “kasılma ve gevşeme” mekanizmasından daha karmaşıktır. Çizgili kasların işlevleri şunlardır:

Eklemleri stabilize eder

Kaslar yalnızca eklemi hareket ettirmez; aynı zamanda eklemin kontrollü ve dengeli hareket etmesine katkıda bulunur. Örneğin omuz ekleminde rotator manşet kasları, dizde kuadriseps ve hamstring grupları, kalça çevresindeki kaslar hareket sırasında eklem kontrolüne katkı sağlar.

Vücut hareketlerini sağlar

Yürüme, koşma, merdiven çıkma, zıplama, eğilme ve kolu kaldırma gibi istemli hareketlerin temelini iskelet kaslarının kasılması oluşturur. Bir hareket sırasında genellikle tek bir kas çalışmaz. Birden fazla kas grubu koordineli biçimde devreye girer. Bazı kaslar hareketi oluştururken bazıları hareketi kontrol eder veya eklemi stabilize eder.

Vücut ısısının korunmasına katkı sağlar

Kasların çalışması sırasında enerjinin tamamı mekanik harekete dönüşmez; önemli bir bölümü ısı şeklinde açığa çıkar. Soğuk ortamda ortaya çıkan istemsiz titreme de kasların hızlı ve tekrarlayan kasılması sonucunda ısı üretimini artırır.

Postürü korur

Ayakta durmak veya oturmak gibi basit görünen aktiviteler sırasında birçok kas düşük düzeyde sürekli aktivite gösterir. Bu kas aktivitesi vücudun yerçekimine karşı dengede tutulmasına yardımcı olur. Özellikle gövde, kalça ve bacak çevresindeki kasların yeterli kuvvette olması postürün korunmasında önemlidir.

Enerji metabolizmasına katkıda bulunur

İskelet kasları vücudun önemli metabolik dokularındandır. Kas dokusu glikozun kullanılması ve depolanması, yağ asitlerinin kullanımı ve enerji metabolizmasının düzenlenmesinde önemli rol oynar.

Çizgili Kaslar ile Düz Kaslar Arasındaki Farklar Nelerdir? 

Çizgili ve düz kasların her ikisi de kasılma özelliğine sahip olsa da yapı ve çalışma biçimleri farklıdır. İki kas dokusu arasında hücre yapısı, kontrol mekanizması, çalışma hızı ve vücuttaki dağılım açısından temel farklılıklar bulunmaktadır. Bu kas türlerinin belirgin farklılıkları tablodaki gibidir:

Çizgili Kaslar Nasıl Kasılır? 

Çizgili kasın kasılması, sinir sistemi ile kas arasındaki iletişim sonucunda başlamaktadır. Beyinden veya omurilikten gelen motor sinyal, motor sinir aracılığıyla kas lifine ulaşmaktadır. Sinir ucu ile kas hücresi arasındaki nöromüsküler kavşakta sinir ucundan asetilkolin salınmaktadır. Asetilkolinin kas hücresindeki reseptörlere bağlanması, kas hücresinin elektriksel olarak uyarılmasını başlatmaktadır.

Bu uyarı kas hücresinin içine ilerleyerek sarkoplazmik retikulumdan kalsiyum iyonlarının salınmasına neden olmakta ve kalsiyum, aktin ve miyozin arasındaki etkileşimin başlamasını sağlamaktadır. Miyozin başlarının aktin filamentleri üzerinde hareket etmesi sonucunda sarkomerler kısalmakta ve kasılma meydana gelmektedir. 

Çizgili Kaslar Kasılmazsa Ne Olur?

Çizgili kaslardaki işlev bozukluğu, vücudun istemli hareketlerini gerçekleştirme yeteneğini önemli ölçüde etkilemektedir. Kişi kolunu kaldırmak, yürümek veya bir cismi tutmak istediğinde ilgili motor sinirler aracılığıyla kasların aktivitesi düzenlenmektedir. Altta yatan tıbbi nedenlerden kaynaklı olarak çizgili kaslarda işlev bozukluğu görüldüğünde öncelikle temel hareketlerde zorlanma görülmektedir. Daha ileri kas güçsüzlüğünde yürüme biçimi değişebilir, denge bozulabilir ve kişi günlük aktiviteleri gerçekleştirirken daha fazla efor harcamaya başlayabilir. 

Çizgili Kas Hastalıkları Nelerdir? 

Çizgili kasları etkileyen hastalıklar bazı durumlarda doğrudan kas liflerini etkilerken bazı durumlarda da kas-sinir iletişimini, motor sinirleri veya kasın enerji üretim mekanizmalarını bozar. Sıklıkla karşılaşılan hastalıklar şöyle sıralanabilir:

• Kas liflerinde ilerleyici hasar ve güç kaybıyla seyreden kas distrofileri
• Spor sırasında veya ani ve aşırı yüklenmeler sonucunda oluşan kas liflerinde hasar 
• Polimiyozit, dermatomiyozit ve immün aracılı nekrotizan miyopati gibi inflamasyon hastalıkları
• Kas hücrelerinin enerji üretimini etkileyen bazı metabolik hastalıklar
• Kas-sinir kavşağı hastalıkları 

Çizgili Kaslar Güçlendirilebilir mi? 

Sağlıklı kişilerde düzenli ve uygun direnç egzersizleriyle çizgili kasların kuvvetinin artırılması mümkündür. Kuvvet antrenmanı sırasında kasın karşılaştığı yük kademeli olarak artırıldığında kasın sinirsel adaptasyonu ve zaman içerisinde kas dokusundaki yapısal değişiklikler kuvvet gelişimine katkı sağlamaktadır. 

Ancak kas güçlendirme her hastada aynı şekilde uygulanmamaktadır. Kas yırtığı, ileri kas hastalığı, nörolojik hastalık veya akut yaralanma bulunan kişilerde egzersizin türü, şiddeti ve ilerleme hızı profesyonel değerlendirmeye göre belirlenmektedir.

Çizgili Kas Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çizgili Kaslar İstemli mi Çalışır? 

İskelet kaslarının önemli bölümü istemli hareketlerin kontrolünde yer alır. Kişi kolunu kaldırmak, yürümek veya bir cismi tutmak istediğinde ilgili motor sinirler aracılığıyla kasların aktivitesi düzenlenir. Bununla birlikte iskelet kaslarının çalışmasının tamamı bilinçli olarak başlatılmaz. Duruşun korunması, denge ve yürüyüş gibi birçok motor fonksiyon otomatik sinirsel devrelerle sürekli olarak düzenlenir.

Çizgili Kaslar Neden Çabuk Yorulur?

Çizgili kaslar hızlı ve yüksek enerji gerektiren kasılmalar yaptığı için laktik asit birikimi ve enerji tüketimi nedeniyle daha çabuk yorulur.

Çizgili Kaslar Kemiklere Nasıl Bağlanır?

Çizgili kaslar, tendon (kas kirişi) adı verilen bağ dokusu yapıları aracılığıyla kemik zarına ve iskelet sistemine bağlanır.

Çizgili Kaslar Neden Ağrır? 

Kas ağrısı yoğun veya alışılmadık egzersiz, kas zorlanması, doğrudan travma, uzun süreli yanlış kullanım veya bazı hastalıklar nedeniyle ortaya çıkabilir. 

Çizgili Kaslar Yeterince Kasılmazsa Ne Olur? 

Kasın yeterli kuvvet üretememesi, öncelikle hareketlerde zorlanmaya neden olur. Örneğin uyluk kaslarının güçsüzlüğünde merdiven çıkmak, çömelmek veya sandalyeden kalkmak zorlaşabilir. 

Çizgili Kaslar Kasılmazsa Kaslar Erir mi? 

Kasın uzun süre yeterince kullanılmaması veya sinirsel uyarısının kaybolması kas atrofisine, yani kas kütlesinde azalmaya yol açabilir. Örneğin uzun süre yatağa bağımlı kalmak, alçı nedeniyle bir uzvun kullanılmaması veya sinir hasarı sonucunda kasın yeterince aktive olmaması zaman içerisinde kas hacminde azalmaya neden olabilir. Ancak kas kaybının derecesi yalnızca kullanılmamaya bağlı değildir. Kas hastalığının türü, sinir hasarının düzeyi, beslenme durumu, yaş ve kişinin fiziksel aktivite düzeyi de süreci etkiler.

Çizgili Kas Hastalıkları Nasıl Teşhis Edilir? 

Güçsüzlüğün hangi kas gruplarında olduğu, ne zaman başladığı, egzersizle ilişkisi, ilerleyip ilerlemediği ve başka nörolojik belirtilerin bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Gerekli durumlarda kreatin kinaz (CK) gibi kas hasarıyla ilişkili kan testleri, elektromyografi (EMG), sinir iletim çalışmaları, kas MR'ı, genetik testler ve bazı özel durumlarda kas biyopsisi istenir.

Çizgili Kaslarda Yırtık Nasıl Oluşur? 

Kas yırtıkları, kas liflerinin aşırı gerilmesi veya ani ve güçlü bir kasılma sonucunda oluşabilir. Spor sırasında hızlanma, ani yön değiştirme, sıçrama veya ağır yük kaldırma gibi hareketler özellikle risk oluşturabilir. 

Çizgili Kaslar Neden Küçülür? 

Kasların uzun süre kullanılmaması, hareketsizlik, yaşlanma, bazı hastalıklar veya sinir hasarı kas kütlesinin azalmasına yol açabilir.