Gaslighting Nedir, Örnekleri Nelerdir?

Gaslighting sadece duygusal ilişkilerde değil iş hayatında, sosyal çevrede ve kamuda bile karşılaşılabilen bir manipülasyon şeklidir. Gaslighting yapan kişi karşısındakinin algısını sistemli olarak bozar, üstünlük kurar ve özgüvenini yıkar.

Gaslighting Nedir?

Gaslighting, birinin başka birini sistemli şekilde manipüle ederek gerçeklik algısını, anılarını ve kendi muhakeme becerisini sorgulamasına neden olduğu psikolojik bir durumdur. Gaslighting amacı mağdur kişinin kendi düşünce, duygu ve algılarına güvenini sarsmak, kendi duygularını sorgulamasını ve kendi kararlarından şüphe etmesini sağlamaktır. Uzun süre gaslighting görmek, özgüveni tamamen yıkabilir ve kişinin öznellik algısını değiştirebilir.

Gaslighting terimi, adını 1938 tarihli Gas Light adlı tiyatro oyunundan ve 1944 tarihli Gaslight filminden almıştır. Oyunda ve filmde bir koca, karısını akıl hastası olduğuna inandırmak için çevresel gerçekliklerde değişiklikler yapmaktadır ve karısına, yaşananların hiç gerçekleşmediğini iddia etmektedir.

Gaslighting Nerelerde Yapılır?

Gaslighting sadece flört veya kadın erkek ilişkisinde değil, iş hayatında, sosyal hayatta ve her türlü ikili ilişkide yaşanabilmektedir. Gaslighting aşağıdaki ortamlarda görülebilir:

• Romantik ilişki (Duygusal istismar olarak çiftler arasında)
• Aile ilişkileri (Kardeşler arasında, ebeveyn-çocuk ilişkisinde)
• İş ortamı (Ast-üst arasında)
• Tıbbi ortam (Doktor-hasta arasında doktorun hastanın belirtilerini küçümsemesi ile)
• Politika veya kamu alanı (Politik veya kurumsal manipülasyonlarda)

Gaslighting Neden Yapılır?

Gaslihting genellikle karşıdaki kişi üzerinde kontrol sağlama ve otorite kurma amacıyla yapılır. Gaslihting her zaman kötü niyet ile yapılmaz bazı kişiler farkında olmadan yapmaya devam eder. 

Gaslighting nedenleri şunlardır:

• Kontrol ve güç kurma: Kişi, karşısındakini kendine bağımlı hale getirmek amacıyla gaslighting yapabilir.
• Duygusal manipülasyon: Kişi, karşısındakinin kendine güvenini yitirmesini sağlayarak onun üzerinde kontrol hissi sağlamış olur.
• Baskın olma hevesi: İlişkide güç dengesizliği varsa kişi statü, konum veya otorite sağlamak için karşısında gaslighting uygular.
• Sorumluluktan kaçış: Hatalarını ve kötü davranışlarını kabul etmek yerine gerçeği çarpıtarak suçu karşı tarafa atmak için gaslighting yapılabilir.
• Öğrenilmiş gaslighting: Kişi, bu tavrı kendisine uygulayan başka bir kişiden öğrenmiş olabilir.

Gaslighting Belirtileri Nelerdir?

Maruz kalan kişi, gördüğü davranışların gaslighting olduğunu fark etmeyebilir, karşısındakine güvenebilir ve kendisinin suçlu olduğunu düşünerek özgüven eksikliği yaşayabilir. Hafızasının zayıf olduğuna ve her şeyi yanlış anladığına ikna edilmiştir. Gaslighting’e maruz kalan bir kişide aşağıdaki belirtiler görülür:

• Algılarından emin olamama
• Sık sık hafızasını sorgulama
• Mantıksız düşündüğüne inanma
• Yetersiz ve değersiz hissetme
• Sürekli karşı taraftan özür dileme
• Kişiyi, başkalarına karşı savunma
• Yalnız kalma ve sosyal çevreden uzaklaşma
• Kendinden şüphe etme 

Gaslighting Örnekleri Nelerdir?

Gaslighting çeşitli şekillerde gösterilebilir. Gaslighting örnekleri şunlardır:

• Karşı çıkma: Yaptığını kabul etmeyip karşı tarafın hafızasını sorgulaması sağlanır. “Bunu söylemedim, yanlış hatırlıyorsun, hafızanı kaybetmeye başladın” gibi söylemlerle kişi kendisini sorgulamaya başlar.
• Durma: Karşı tarafı dinlemeyip konuşmayı anlamıyormuş gibi yaparak kendinden şüphe etmesi sağlanır. “Neden bahsettiğini anlamıyorum, neyin peşindesin” gibi cümlelerle kendini dinlemeye kapatır.
• Önemsizleştirme: Karşısındaki kişinin duygularını küçümseme ve önemsememedir. “Çok alıngansın, çok hassassın, abartıyorsun, aşırı tepki veriyorsun” gibi cümlelerle karşısındakinin hislerini küçümser.
• İnkar: Kendi yaptıklarının sorumluluklarından kaçınmak ve üste çıkmak amacıyla hiçbir şeyi kabul etmez. “Öyle bir şey demedim, ben sana öyle davranmadım, esas sen bunu hep yapıyorsun” gibi cümlelerle kendi hatalarını inkar eder.
• Konuyu saptırma: Karşısındakinin güvenilirliğini sorgular. “Bunlar saçmalık, söylediklerin gerçek değil, sen yanlış anlamışsın” gibi cümlelerle tartışmanın odağını değiştirir.
• Kalıplaşmış yargılara başvurma: Kasıtlı olarak memleketine, ırkına, cinsiyetine, yaşına ve bazı kişilik özelliklerine yönelik yargılar kullanır. “Sen zaten şöyle olduğun için, sen kadınsın seni ciddiye almazlar” gibi cümlelerle kişiyi tamamen yalnızlaştırır ve umudunu kırar.

Gaslighting ile Nasıl Başa Çıkılır?

Gaslighting ile başa çıkmak zor olabilir. Mağdur kişi giderek yalnızlaşır, içine kapanır, özgüvensizleşir ancak kendini toplayabilmesinin yolları bulunmaktadır. Gaslighting ile başa çıkmanın yolları şunlardır:

• Bazı konuşmalar kayıt altına alınabilir, günlük tutulabilir, ekran görüntüleri kaydedilebilir.
• Güvenilir aile bireylerinden ve arkadaşlardan yardım alınabilir, durum paylaşılabilir.
• Manipülatif tavırlara net şekilde karşı çıkılabilir ve karşı tarafa sınır konulabilir.
• Sağlıklı olmayan ilişkiler bitirilebilir ve arkadaşlardan uzaklaşılabilir.
• Özgüven eksikliğini azaltmak için kişi kendine zaman ayırabilir.
• Bir psikolog ile konuşmak ve yaşananları anlatmak yol gösterici olabilir.

Gaslighting ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Gaslighting Yapılan Kişi Ne Hisseder?

Gaslighting’e maruz kalan bir kişi aşağıdaki duyguları hissedebilir:

• Belirsizlik
• Kafa karışıklığı
• Özgüven azalması
• Duygusal yorgunluk
• Çaresizlik hissi
• Gerçekliği sorgulama
• Kendi hafızasından şüphelenme
• Yalnızlık hissi
• Anksiyete, stres ve depresyon

Gaslighting ile Manipülasyon Arasındaki Fark Nedir?

Gaslighting bir manipülasyon çeşididir. Manipülasyon bir kişinin, başkasının davranışlarını kendi çıkarına uyacak şekilde etkilemeye yönelik davranışlar sergilemesidir. Gaslighting ise spesifik bir manipülasyon türüdür. 

Gaslighting ile Narsisizm Arasındaki Fark Nedir?

Gaslighting ve narsisizm birbirine karıştırılabilir ancak aynı değildir. Gaslighting bir davranış modelidir, taktiktir ve uygulanan kişiye kendini sorgulatır. Narsisizm, bir kişilik bozukluğudur ve narsist kişi empatiden yoksundur, kendini aşırı önemser.