Organ Bağışı Nedir, Nasıl Yapılır?

Organ bağışı ile bir donör, birden fazla hayatı kurtarabilir. Bugün halen Türkiye organ bağışı donör sayısı, Avrupa’ya kıyasla düşük kalmaktadır ve organ nakli bekleyen hastaların sayısı artmaktadır. Organ bağışı, tek seçeneği organ nakli olan ileri derece organ yetmezliği olan hastalara umut olabilir.

Organ Bağışı Nedir?

Organ bağışı, 18 yaşından büyük bireylerin organ ve dokularının başka hastaların tedavisinde kullanılmak üzere, hayattayken veya beyin ölümü gerçekleştikten sonra gönüllü olarak bağışlanmasıdır. Organ bağışı, organ nakli için ilk adımdır. Organ nakli, geri dönüşümsüz şekilde işlevini kaybetmiş olan organın yerine, uygun vericiden (donör) alınan organın cerrahi işlem ile yerleştirilmesidir. 

Organ bağışı tamamen gönüllülük esasına dayanmaktadır ve kişinin özgür iradesiyle alması gereken bir karardır; etik kurallar ve sıkı tıbbi kriterler çerçevesinde yürütülen bir süreçtir.

Organ bağışı ile tedavi şansı kalmayan insanların hayatta kalması sağlanır ve ciddi karaciğer, böbrek ve kalp yetmezliği gibi durumlarda tek tedavi yöntemidir.

Beyin ölümü gerçekleşen kişilerden alınan organların fonksiyonları, yaşam destek ünitesine bağlıyken kan dolaşımı devam ettiği için korunmaya devam etmektedir. Hayattayken organ bağışı ise belirli organlar için mümkündür ve tıbbi değerlendirme gerektirmektedir. Organ bağışı, bir kişinin ölümünden sonra birden fazla hastaya yaşam şansı sunmasını sağlar ve hayat kurtarır.

Bilgi Almak İçin Aşağıdaki Formu Doldurabilirsiniz.

Kimler Organ Bağışı Yapabilir?

Organ bağışı yapmak isteyen herkes, belirli yasal ve tıbbi çerçeve içinde organ bağışı yapabilir. Organ bağışı için organların fonksiyonel durumuna ve tıbbi uygunluğuna bakılır. Hayattayken organ bağışı için 18 yaşını doldurmuş olmak ve psikolojik açıdan sağlıklı olmak gerekir.

2238 Sayılı “Organ Ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması Ve Nakli Hakkındaki Kanun”a göre;

“Madde 14 - Bir kimse sağlığında vücudunun tamamını veya dokularını, tedavi, teşhis ve bilimsel amaçlar için bıraktığını resmi veya yazılı bir vasiyetle belirtmemiş veya bu konudaki isteğini iki tanık huzurunda açıklamamış ise sırayla eşi, reşit çocukları, ana veya babası veya kardeşlerinden birisinin; bunlar yoksa yanında bulunan herhangi bir yakınının muvafakatiyle ölüden organ ve doku alınabilir.”

Hayatını kaybeden kişi hayattayken ölümünden sonra organ veya doku nakline karşı olduğunu beyan etmişse organ bağışı yapılmaz.

Organ Bağışlamak İçin Gerekli Şartlar Nelerdir?

Organ bağışlamak için kişinin 18 yaşını doldurmuş olması, akli dengesinin yerinde olması ve organ nakline uygun sağlık durumuna sahip olması gerekir. Canlı donör için kan grubu uyumu, doku tipi analizi, organ fonksiyon testleri, bulaşıcı hastalık taramaları ve psikiyatrik değerlendirmeler gibi ayrıntılı tıbbi muayene zorunludur.

Beyin ölümü tanısı, hekim kurulu tarafından verilmelidir ve ileri testlerle kanıtlanmalıdır. Beyin ölümü gerçekleşen hasta tıbben ve hukuken ölü kabul edilir ve tanı konduktan sonra organları alınabilir. Tek bir donör, organ bağışı ile birden çok hayat kurtarabilir.

Hangi Organlar ve Dokular Bağışlanabilir?

Hem hayati organlar hem de çeşitli dokular organ bağışı ile bağışlanabilmektedir. Canlıdan bağış genellikle böbrek ve karaciğerin bir kısmından yapılabilmektedir. Beyin ölümü sonrası ise birden fazla organ ve doku aynı anda bağışlanabilir. 

Organ bağışı ile bağışlanabilecek organlar ve dokular aşağıdaki gibidir:

• Böbrek
• Karaciğer
• Kalp
• Akciğer
• Pankreas
• İnce bağırsak
• Kalp kapağı
• Kornea
• Kemik
• Kemik iliği
• Deri

Organ Bağışı Nasıl Yapılır?

Organ bağışı Türkiye’de il sağlık müdürlükleri ve yetkilendirilmiş hastaneler aracılığıyla yapılabilir. Organ bağışı yapmak isteyen kişiler, ilgili sağlık kurumlarına başvurarak organ bağışlamak istediğine dair beyanda bulunabilir. Organ bağışı kartı 2 tanık huzurunda doldurularak imzalanır. Bağışlanan organların uygunluk durumu organ bağışlayan kişinin beyin ölümü gerçekleştikten sonra araştırılır ve organ nakli süreci başlatılır. Organ bağışı yapan kişiler bağış kartı verilir.

Organ çıkarma işlemi ameliyathanede, cerrahi titizlikle yapılır ve donörün beden bütünlüğü korunur. Cenaze süreci normal şekilde yürütülür. Organ bağışı süreci tıbbi, etik ve hukuki açıdan sıkı şekilde düzenlenmiştir.

Organ bağışı aşağıdaki birimlerde yapılabilir:

• Sağlık Müdürlükleri
• Kamu ve özel tüm hastaneler
• Organ Nakli Yapan Merkezler
• Aile Sağlığı Merkezleri
• Toplum Sağlığı Merkezleri
• Bölge Koordinasyon Merkezleri

Organ Bağışlanacak Kişi Nasıl Seçilir?

Organ alıcısı, ulusal organ bekleme listesinde kayıtlı hastalar arasından seçilmektedir. Öncelik sıralaması kan grubu uyumu, doku uyumu, tıbbi aciliyet, organın bulunduğu merkezle coğrafi mesafe ve bekleme süresi gibi faktörlere bağlıdır. Hem organın en uygun hastaya verilmesi hem de başarı oranını artırmak hedeflenir. Kalp nakli için aciliyet ön plandayken böbrek nakli için doku uyumu daha belirleyici olabilmektedir. Sağlık Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen süreçte adalet ilkesi esastır ve alıcı ile donör ailesi arasında kimlik bilgisi paylaşılmamaktadır. 

Organ Bağışı Neden Önemlidir?

Organ bağışı, organ yetmezliği yaşayan hastalar için tek yaşam seçeneğidir. Diyaliz, organ yetmezliğine geçici çözüm sunarken organ nakli kalıcı bir tedavi sağlamaktadır.

Kalp yetmezliği, karaciğerde siroz veya ileri evre böbrek yetmezliği gibi durumlarda yaşam süresi ciddi oranda kısalır ve organ nakli ile birçok hasta, normal yaşantısına geri dönebilir.

Organ bağışı hayat kurtarır. Organlarını bağışlayan bir donör sayesinde 8 hastanın hayatı kurtarılabilir ancak her organın kullanılabilirliği, donörün tıbbi durumuna göre değişebilir. 

Kimler Organ Bağışı Yapamaz?

Organ bağışı için hastanın tıbbi durumu yeterli olmalıdır. Kontrolsüz sistemik enfeksiyonlar, yaygın ve aktif kanser, ciddi sepsis veya belirli bulaşıcı hastalıklar, organ kullanımını engelleyebilmektedir. Ayrıca ileri yaş, tek başına organ bağışı için engel değildir ve organın fonksiyonel durumu ve kapasitesi belirleyicidir. Kişinin organ bağışı beyanı yoksa ve aile onay vermezse organ alınamaz.

Organ Bağışı ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Organ Bağışı İçin Nasıl Ölmek Gerekir?

Organ bağışı için beyin ölümü gerçekleşmiş olmalıdır, beyin ölümü tanısı uzman hekimler tarafından belirli kriterler dikkate alınarak konur.

Sigara İçen Biri Organ Bağışı Yapabilir mi?

Sigara kullanmak organ bağışına engel değildir ve sigaranın organlar üzerindeki etkisi değerlendirilmelidir. Organın, fonksiyonelliği devam ediyorsa ve tıbbi uygunluk sağlanırsa sigara içen biri organ bağışı yapabilir.

Organ Nakli Kaç Yaşına Kadar Yapılır?

Organ nakli için üst yaş sınırı yoktur; organın fonksiyonelliği ve tıbbi uygunluk esastır. Ayrıca çocuk hastalarda da organ nakli mümkündür.

Organ Bağışı Dinen Caiz mi?

Kur’an-ı Kerim’de Maide Suresi 32. ayette “Kim bir canı kurtarırsa bütün insanları kurtarmış gibi olur.” ifadesi ile hayat kurtarmanın İslam’daki en temel ilkelerden biri olduğu vurgulanmaktadır. Bakara Suresi 195. ayette “İyilik edin. Şüphesiz Allah iyilik edenleri sever.” ifadesi ile iyilik yapmanın önemli olduğu vurgulanmaktadır ve organ bağışı ile hayat kurtarmak, insanlık için büyük bir iyiliktir.

Kanser Hastaları Organ Bağışı Yapabilir mi?

Kanser yayılımı olmayan bazı özel kanser türlerinde organ bağışı yapılabilmektedir ancak yaygın ve aktif kanser hastaları organ bağışı yapamaz.