Osteoporoz (Kemik Erimesi) Nedir? Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Osteoporoz, halk arasında bilinen adıyla kemik erimesi, kemiklerin yoğunluğunun azalması ve kırılgan hale gelmesiyle karakterize edilen bir kemik hastalığıdır. Osteoporoz, genellikle yaşlı bireylerde görülse de genç yaşlarda da ortaya çıkabilmekte ve kemiklerin daha kolay kırılmasına, çatlamasına neden olmaktadır.

Osteoporoz Nedir?

Kemiklerin zayıflamasına ve kırılgan hale gelmesine neden olan kemik hastalığı, osteoporoz olarak tanımlanmaktadır. Osteoporozun ilk belirtisi, kemik kırılması olarak bilinse de ileri yaşlarda karakterist kambur duruş da gelişmektedir. Küçük bir düşme veya çarpma sonrasında bile kemik kırılma riski artmaktadır.

Osteoporoz Hakkında Bilgi Almak İçin Formu Doldurabilirsiniz.

Kemik Erimesine Ne Sebep Olur?

Kemikler sürekli olarak yeniden oluşmakta ve yıkılmaktadır. Kemik oluşum hızının yavaşlaması ve yıkım hızının artması durumunda ortaya çıkan osteoporozun nedenleri genellikle şunlardır: 

• Anoreksiya veya bulimia gibi yeme bozukluklarına sahip olmak
• Menopoz sonrası düşük östrojen seviyeleri
• Uzun süreli steroid kullanımı 
• Kanser tedavileri 
• Çölyak hastalığı
• Kalsiyum ve D vitamini emilimini etkileyen kolit gibi bağırsak bozuklukları 
• Aşırı aktif tiroid veya paratiroid bezleri
• Aşırı alkol ve sigara tüketimi
• Ailede osteoporoz öyküsü
• Kilo verme ameliyatı

Osteoporozun Belirtileri Nelerdir?

Kemik erimesi hastalığı, kemik kırığı oluşana kadar genellikle belirgin belirtiler vermemektedir. Sıklıkla karşılaşılan kemik erimesi belirtileri şunlardır:

• Kamburlaşmaya ve öne doğru eğilme
• Nefes darlığı
• Bel ağrısı
• Boy kısalması
• Özellikle bel bölgesinde kemik hassasiyeti 
• Diş eti çekilmesi veya diş değişiklikleri 
• Kırılgan tırnaklar 

Kemik Erimesi Kimlerde Daha Sık Görülür?

Osteoporoz her yaşta görülebilmekle birlikte bazı kişilerde risk belirgin şekilde artmaktadır. Riskin arttığı başlıca durumlar şunlardır: 

• İleri yaş
• Menopoz ve özellikle erken menopoz
• Daha önce düşük enerjili veya kırılganlık kırığı geçirmiş olmak
• Düşük vücut ağırlığı
• Ailede kalça kırığı veya osteoporoz öyküsü
• Uzun süreli kortizon kullanımı
• Tiroid, paratiroid veya bazı hormonal hastalıklar
• Romatoid artrit gibi bazı kronik inflamatuvar hastalıkla
• Böbrek veya karaciğer hastalıkları
• Emilim bozuklukları
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı
• Düşük fiziksel aktivite
• Sigara kullanımı
• Aşırı alkol tüketimi

Osteoporoz Nasıl Teşhis Edilir? 

Osteoporoz teşhisinde hastanın yaşı, menopoz durumu, kırık öyküsü, kullandığı ilaçlar, eşlik eden hastalıkları ve gerektiğinde kemik mineral yoğunluğu değerlendirilmektedir. Tanı sürecinde kemik mineral yoğunluğu ölçümü yapılmaktadır.

Osteoporoz değerlendirmesinde en sık kullanılan yöntem DXA (Dual-energy X-ray Absorptiometry) adı verilen kemik mineral yoğunluğu ölçümüdür. Genellikle bel omurgası ve kalça bölgesinden yapılan DXA, düşük dozda radyasyon kullanılan hızlı ve standart bir yöntemdir. Raporda yer alan kriterler ve değerlendirme unsurları şu şekildedir: 

T-skoru ve Z-skoru Arasındaki Fark Nedir?

T-skoru, kişinin kemik mineral yoğunluğunu genç erişkin referans popülasyonuyla karşılaştırır. Özellikle postmenopozal kadınlar ve 50 yaş üzerindeki erkeklerde tanısal sınıflandırmada kullanılır.

Z-skoru ise kişinin kemik yoğunluğunu yaş ve cinsiyet açısından benzer kişilerle karşılaştırır. Premenopozal kadınlarda ve 50 yaşından küçük erkeklerde Z-skorunun kullanılması tercih edilir. Bu grupta düşük Z-skoru, kemik yoğunluğunun yaşa göre beklenenden düşük olduğunu gösterebilir ancak tek başına klasik osteoporoz tanısı koydurmaz.

Erken Yaşta da Kemik Erimesi Olabilir mi? 

Osteoporoz yalnızca ileri yaşlarda görülen bir hastalık değildir. Ancak genç bir kişide düşük kemik yoğunluğu saptandığında değerlendirme erişkin bir hastaya göre daha farklı yapılmaktadır. Genç yaşta kemik yoğunluğunun düşük olmasının altında çoğunlukla beslenme yetersizlikleri, hormonal bozukluklar, emilim problemleri, kronik hastalıklar, bazı ilaçlar veya genetik faktörler bulunmaktadır. Ancak genç bir kişide daha önce düşük enerjili kırık meydana gelmişse veya kemik mineral yoğunluğu yaşa göre belirgin düşük bulunuyorsa altta yatan nedenin araştırılması önem kazanmaktadır. Premenopozal kadınlarda ve 50 yaşından küçük erkeklerde kemik yoğunluğu değerlendirilirken Z-skoru tercih edilmekte; Z-skorunun -2,0 veya altında olması yaşa göre beklenen aralığın altında kemik yoğunluğu olarak tanımlanmaktadır. 

Osteoporoz Tedavisi Nasıl Olur? 

Tedavi planı kişinin kırık riskine, yaşına, önceki kırıklarına, kemik yoğunluğuna, eşlik eden hastalıklarına ve kullandığı ilaçlara göre belirlenmektedir. Osteoporoz tedavisinin temel amacı; kırık oluşmasını önlemek ve hastanın uzun vadeli hareketliliğini korumaktır. 

• Yaşam tarzı düzenlemeleri: Tedavinin temelinde yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, uygun fiziksel aktivite, kas gücünün korunması ve düşme riskinin azaltılması bulunur.
• Osteoporoz ilaçları: Kırık riski çok yüksek olan bazı hastalarda ise kemiğin oluşumunu artırmaya yönelik anabolik tedaviler veya kemik oluşumunu ve yıkımını birlikte etkileyen tedaviler uygulanabilir. Denosumab ve bifosanatlar da kemik yıkımını azaltarak kemik kaybını yavaşlatan tedaviler olarak reçete edilebilir. 

Kemik Erimesine Ne İyi Gelir? 

Osteoporoz ilaçlarının belirli aralıklarla yeniden değerlendirilmesi gerekmektedir. Kemik sağlığını destekleyen temel unsurlar şunlardır: 

• Yeterli kalsiyum alımı
• D vitamini düzeyinin yeterli olması
• Düzenli ağırlık taşıyan egzersiz
• Kas güçlendirme çalışmaları
• Denge egzersizleri
• Yeterli protein alımı
• Sigaranın bırakılması
• Aşırı alkol tüketiminden kaçınılması
• Düşme riskinin azaltılması

Kemik Erimesini Önlemek İçin Ne Yapmalı? 

Kemik kütlesinin önemli bölümü genç erişkinlik döneminde kazanıldığı için çocukluk, ergenlik ve genç erişkinlik dönemindeki beslenme ve fiziksel aktivite kemik sağlığının temelini oluşturmaktadır. Osteoporozu önlemek için yapılabilecekler şunlardır:

Sigara ve alkolü sınırlamak

Sigara kullanımı kemik sağlığı açısından önemli risk faktörlerinden biridir. Aşırı alkol tüketimi de kemik kaybı ve düşme riskini artırabileceğinden mutlaka tüketim sınırlandırılmalıdır. 

Düşme riskini azaltmak 

Osteoporozda yalnızca kemiği güçlendirmek değil, kemiğin kırılmasına yol açabilecek düşmeleri de önlemek gerekir. Evde kaygan halıların kaldırılması, yeterli aydınlatma sağlanması, merdivenlerde gerekli güvenlik önlemlerinin alınması, görme problemlerinin düzeltilmesi ve denge-kas gücü egzersizleri özellikle ileri yaştaki bireylerde önemlidir.

Dengeli beslenmeye geçmek

Dengeli beslenme kemik sağlığının temel unsurlarından biridir. Protein ağırlıklı beslenmeye, porsiyon kontrolüne özen göstererek kemik sağlığı desteklenmelidir. 

Osteoporozu Olanlar Nasıl Beslenmeli? 

Osteoporozda beslenmenin temel amacı yeterli enerji, protein, kalsiyum ve D vitamini başta olmak üzere kemik metabolizması için gerekli besin öğelerinin karşılanmasıdır. Kemik erimesi olan kişilerin beslenme düzeninde dikkat etmesi gerekenler şunlardır:

Kalsiyum kaynakları

Kalsiyum yalnızca sütten alınmaz. Süt, yoğurt ve peynir gibi süt ürünlerinin yanı sıra bazı yeşil yapraklı sebzeler, kılçığıyla tüketilebilen sardalya gibi balıklar ve kalsiyumla zenginleştirilmiş bazı ürünler de kalsiyum sağlayabilir.

D vitamini

D vitamini, kalsiyum metabolizması ve kemik sağlığı açısından önemlidir. D vitamini düzeyi düşük olan kişilerde hekim tarafından kan testi değerlendirilerek uygun dozda takviye önerilebilir.

Protein

Yaş ilerledikçe kas kütlesinin azalması, düşme ve kırık riskini de etkileyebilir. Bu nedenle osteoporozu olan kişinin yeterli ve dengeli protein alması önemlidir. Yumurta, balık, et, yoğurt, süt, peynir, baklagiller ve kişinin beslenme düzenine uygun diğer protein kaynakları günlük beslenmede yer alabilir. 

Osteoporoz İçin Hangi Bölüme Başvurulur? 

Ortopedi ve Travmatoloji uzmanları özellikle osteoporozun neden olduğu kırıkların değerlendirilmesi, omurga ve kalça kırıkları gibi komplikasyonların tedavisi ve kırık sonrası rehabilitasyon sürecinde önemli rol oynamaktadır. Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon uzmanları ise osteoporozda egzersiz programlarının düzenlenmesi, kas gücü ve dengenin geliştirilmesi, düşme riskinin azaltılması ve kırık sonrasında fonksiyonların yeniden kazanılması açısından önemli bir yere sahiptir. 

Osteoporoz (Kemik Erimesi) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kemik Yoğunluğu Testi Ne Zaman Yapılır?

Özellikle ileri yaş, menopoz sonrası dönem, düşük vücut ağırlığı, daha önce düşük travmayla oluşmuş kırık, ailede osteoporoz veya kalça kırığı öyküsü ve uzun süre kortizon kullanımı gibi risk faktörleri bulunan kişilerde değerlendirme önemlidir.

Osteoporoz Tedavisi Güvenli mi?

Osteoporoz tedavisinde kullanılan ilaçlar, uygun hastalarda kırık riskini azaltmak amacıyla kullanılmaktadır. İlaç seçimi; kişinin kırık riski, yaşı, böbrek fonksiyonları, eşlik eden hastalıkları, kullandığı diğer ilaçlar ve tedavi hedefleri dikkate alınarak yapılır

Kemik Yoğunluğu Düşükse Ne Olur?

Düşük kemik yoğunluğu, kemiğin mekanik dayanıklılığının azalması ve kırık riskinin artmasıyla ilişkili olabilir. Bazı kişilerde yaşam tarzı düzenlemeleri ve takip yeterli olabilirken yüksek riskli kişilerde tıbbi tedavi gündeme gelebilir. 

Osteoporoz Neden Özellikle Menopozdan Sonra Artar?

Menopozla birlikte östrojen düzeylerinde belirgin azalma meydana gelir. Menopoz sonrasında kemik yıkımı bir süre daha hızlı gerçekleşerek kemik mineral yoğunluğunda kayba ve buna bağlı olarak kırık riskinde artışa yol açabilir. Bu nedenle menopoz sonrası dönem, kadınlarda kemik sağlığının ve bireysel kırık risk 

Osteoporoz Tamamen İyileşir mi? 

Osteoporoz genellikle uzun dönem yönetim ve takip gerektiren kronik bir hastalıktır. Uygun tedaviyle kemik kaybı yavaşlatılabilir ve bazı hastalarda kemik mineral yoğunluğunda artış sağlanabilir. 

Osteoporoz Kırık Riskini Nasıl Artırır? 

Osteoporozda kemik mineral yoğunluğu ve kemik dokusunun mikromimarisini oluşturan özellikler bozulabilir. Bunun sonucunda kemik, günlük yaşam sırasında oluşan mekanik yükler ve özellikle düşmeler karşısında daha kırılgan hale gelebilir. 

Erkeklerde Osteoporoz Görülür mü?

Evet. Osteoporoz yalnızca kadınlarda görülen bir hastalık değildir; erkeklerde de kemik kaybı ve osteoporotik kırıklar gelişebilir. 

Menopoz Sonrası Kadınlarda Kemik Yoğunluğu Ne Zaman Değerlendirilir? 

Menopoz sonrası her kadın için aynı zamanda DXA yapılması gerektiği söylenemez. Değerlendirme zamanı; yaş, menopoz durumu, önceki kırıklar, aile öyküsü, vücut ağırlığı, kullanılan ilaçlar ve diğer klinik risk faktörlerine göre belirlenir. 

Daha Önce Kırık Geçiren Herkes Osteoporoz Açısından İncelenmeli mi?

Her kırık osteoporoz anlamına gelmez; kırığın nasıl oluştuğu ve kişinin klinik özellikleri önemlidir.